"Italia" (Contén)

PERSOEIRO

Rei de Italia (956). Reinou xunto co seu pai Berenguer II a partir do 956. No 961 foi vencido por Otón I, quen se apoderou do reino e coroouse Emperador. Morreu exiliado.

PERSOEIRO

Novelista italiano. Realizou nas súas obras unha serie de observacións irónicas dos seus personaxes inmersos nunha sociedade provinciana.

MACIZO

Macizo montañoso dos Abruzos, Italia, máxima altura dos Apeninos (Corno Grande, 2.914 m). Formado por rochas calcarias, ten un relevo modelado, en parte, polos glaciares.

PERSOEIRO

Rei de Italia (1878-1900), fillo e sucesor de Víctor Manuel II. Favoreceu a aproximación a Alemaña e a Austria-Hungría (Triple Alianza, 1882) e tamén a política de expansión italiana en Etiopia. Foi asasinado por un anarquista.

PERSOEIRO

Rei de Italia (maio-xuño de 1946), fillo e sucesor de Víctor Manuel III. Rexente entre 1944-1946, ata a abdicación do seu pai, un referendo popular institucionalizou a República e provocou o seu exilio.

ENTRADA LARGA

Estado de Europa Meridional (301.338 km2; 60.042.358 h [2008]). Comprende a Península Itálica (situada entre o Mar Ligur, ao NO, o Mar Tirreno, ao O, o Mar Adriático, ao L, e o Mar Xónico, ao S) e as illas de Sardeña e Sicilia. Os Alpes sepárana de Francia, Suíza, Austria e Eslovenia. No interior da península existen dous estados independentes, San Marino e Cidade do Vaticano. A súa capital é Roma .
Xeografía física

Relevo e xeoloxía
A Italia continental está formada polos Alpes, a chaira do río Po e a Península Itálica. Os Alpes son o paso de unión entre a Península Itálica e Europa, e teñen un papel moi importante na economía italiana. O único val importante é o Val de Aosta. Nos Alpes Centrais localízanse os cumios máis elevados, tallados pola acción dos glaciares (Mont Blanc, Monte Rosa, Bernina, Grand Paradiso). Ao pé dos Alpes atópase o sector dos grandes lagos (Como, Maior, Garda, Iseo e Orta), a rexión...

1. Idiotismo peculiar da lingua italiana.

2. Palabra ou xiro da lingua italiana que se emprega noutra.

1. Asumir os costumes, a cultura ou a lingua italiana.

2. Adoptar os costumes, a cultura ou a lingua italiana.

1. Relativo ou pertencente a Italia, aos seus habitantes ou á súa lingua.

2. Natural ou habitante de Italia.

3. Lingua románica oriental, que pertence ao subgrupo italorrománico. É oficial en Italia, San Marino, Cidade do Vaticano e Suíza. Existen focos de fala italiana en Córsega e Malta, así como en Francia, Alemaña, Reino Unido e Bélxica, e está moi estendida en Mónaco. Hai importantes comunidades de italofalantes en EE UU, Arxentina (onde, en contacto co castelán, deu lugar ao cocoliche), Canadá, Australia e Brasil. Consérvase como un vestixio do dominio colonial en países como Eritrea e Somalia. Fálana uns 62 millóns de persoas (estim 2002).
   Evolución histórica
   Na Península Itálica formáronse numerosas variedades romances. A primeira documentación segura dunha delas é o Placito capuano (960), aínda que, de considerarse escrito en lingua vulgar, o Indovinello veronese sería anterior (finais do s VIII-principios do IX). Existe así mesmo unha alba do s X e a Carta do Montamiata, do XI. Os primeiros textos literarios proceden case todos...

4. Arte desenvolvida en Italia. Os vestixios máis numerosos da Italia prehistórica pertencen ao Neolítico. A chegada dos itálicos trouxo a introdución da metalurxia do bronce, unha segunda ondada protagonizou a inicios da Idade do Ferro a cultura vilanoviana, non identificable totalmente cos etruscos. Do pobo etrusco destacan as tumbas de Cerveteri e Tarquinia, entre outras, e poboados como os de Veyes; e no eido da escultura o Apolo de Veyes e O sarcófago de Cerveteri. As mostras artísticas do Imperio Romano non só están presentes na cidade de Roma, onde destacan os diversos foros, o Coliseo, o Ara Pacis Augustae, o Panteón e as numerosas mostras escultóricas, senón que se atopan por toda Italia. As primeiras manifestacións da arte paleocristiá, as pinturas das catacumbas e os sarcófagos, continuaron coas características formais da arte romana. No eido da arquitectura, sobresaen as basílicas de Santa Sabina e Santa Maria Maggiore...

5. Arte cinematográfica realizada en Italia. No ano 1904 o inventor Filoteo Alberini formou, xunto con Santoni, a produtora Manifattura Cinematografica Alberini e Santoni, realizadora de La presa di Roma (1905), filme que inaugurou a serie histórico-espectacular continuada por Gli ultimi giorni di Pompei (1908), de Arturo Ambrosio; Quo Vadis? (1912), de Guazzoni, e, sobre todo, Cabiria (1913), de Piero Fosco. O monumentalismo histórico e o divismo feminino levaron o cine italiano a unha mediocridade total, da que intentou sacalo Benito Mussolini (creación do Centro Sperimentale di Cinematografia en 1935 e construción dos estudios de Cinecittà en 1937). O descontento co cine oficial, fascista e grandilocuente, por parte dos alumnos do Centro Sperimentale (De Santis, Antonioni, Pietro Germi, Luigi Zampa) fixo que xurdisen os primeiros xermolos neorrealistas en plena ditadura (Ossessione, 1942, de Luchino Visconti; Quatro passi fra le nuvole,...

6. Filosofía producida no ámbito cultural italiano. A aparición do italiano como lingua filosófica vai unida do xurdimento das actitudes de pensamento que se acostuman designar como modernas. É tanto a lingua empregada por Maquiavelo (1469-1527) como a que xeralmente utilizaba Galileo Galilei (1564-1642) nas obras divulgatorias da súa produción científica. Destaca tamén Giordano Bruno (1548-1600) e Tommaso Campanella (1568-1639). Despois deste destacado inicio, a filosofía italiana permaneceu nun segundo plano detrás da produción francesa e inglesa. Así e todo, no s XVII sobresaíu Giambattista Vico (1668-1744). A Ilustración italiana tendeu a seguir os modelos das nacións que dominaban o panorama cultural, Francia e o Reino Unido. As figuras máis importantes foron Cesare Bonesana (1738-1794) e Antonio Genovesi (1712-1769). O pensamento italiano coñeceu un momento álxido con Il Risorgimento, momento no que conviviron dúas tendencias: por unha banda, un pensamento que partía da metafísica tradicional...

7. Literatura cultivada en lingua italiana.
   As orixes e o dolce stil novo
   Os primeiros testemuños en lingua vulgar maniféstanse xa a principios do s XI. Malia todo, a diferenza doutras linguas da Romania, o italiano “vulgar” estivo situado nun segundo termo, diante dunha tradición latina fortemente consolidada. No s XIII o gran desenvolvemento do poder das cidades fixo de Italia o lugar onde converxeron e se fusionaron as diversas experiencias culturais europeas (a especulación en latín, a lírica occitana e a narrativa francesa). Cara a 1230 un grupo de poetas da corte de Suabia traduciron temas trobadorescos á lingua vulgar siciliana; no momento no que o centro cultural da Península se trasladou a Toscana, os temas cortesáns pasaron a escribirse en toscano (Guittone d’Arezzo). Xurdiron nese momento outros xéneros literarios nas diversas linguas vulgares rexionais: os laudes relixiosos na Italia central, en que se pode enmarcar o Cantico delle Creature (1225), a primeira...

8. Arte musical cultivada en Italia. A primeira música relixiosa cristiá identifícase co denominado canto gregoriano. A ars nova italiana foi cultivada en forma de madrigais, caccie ou baladas. No s XIV os cantantes que trouxo o papa de Aviñón introduciron en Italia a música franco-flamenga. A música vogal italiana culminou coa obra a capella de G. P. Palestrina (1525-94), imitada pola chamada escola romana. A outra escola de música relixiosa foi a veneciana, impulsada polo flamengo A. Willaert (1480-1562) e continuada polos irmáns Gabrieli. Esta escola caracterizouse polas intervencións dos instrumentos e a policoralidade. Na música profana hai canzoni e madrigais polifónicos cultivados polos flamengos instalados en Italia e polos italianos C. Merulo (1533-1604), L. Marenzio (1553-99), G. Gesualdo (1560-1613) e C. Monteverdi (1567-1643), que fixeron innovacións harmónicas e rítmicas. A música instrumental emancipouse con formas autónomas, como o ricercare,...

PERSOEIRO

Actriz cinematográfica. Coñecida como Anne Bancroft, en 1963 conseguiu o Oscar á mellor actriz por The Miracle Worker de A. Penn. Participou, entre outros, nos filmes The Graduate (1967), The elephant man (1980) e Agnes of God (1986).