"Haro" (Contén)

PERSOEIRO

Pintor francés. Coñecido tamén como Charton ou Quarton, estableceuse en Aix-en-Provence, Arles e Aviñón entre 1444 e 1466. Só se conservan dúas obras documentadas: a táboa da Virxe da Misericordia (1452) e o Triunfo da Virxe (1454). Ademais, atribúeselle a Piedade de Villeneuve-lès-Avignon.

1. Planta herbácea bienal, de ata 120 cm de altura, pubescente, de follas pinnaticompostas con folíolos ovados e festonados, e de flores amarelas dispostas en umbelas compostas. Hai formas de cultivo (subespecie sativa), de talo anguloso, folíolos agudos e raíz axonomorfa, grosa e branca, empregadas como verdura e como forraxe. En Galicia tamén se poden atopar formas silvestres en lugares herbosos e camiños, que se caracterizan por ter o talo cilíndrico ou pouco anguloso e os folíolos obtusos.

2. Raíz carnosa e comestible da planta homónima. Ten forma alongada e polpa branca e cremosa. Emprégase, principalmente, na preparación de potaxes e sopas.

1. Herba anual, glauca, de talos gabeadores de ata 200 cm de lonxitude. Ten follas paripinnadas rematadas en gabiáns con folíolos elípticos e estípulas grandes e ovadas; flores brancas ou púrpuras, agrupadas en acios trifloros; froitos en legume; e sementes arredondadas, verdes ou amarelas, e lisas ou rugosas. Oriúnda de Asia central, xa se cultivaba en Europa dende o Neolítico. Estendida por todas as rexións temperadas do mundo, foi unha importante planta experimental en xenética e en fisioloxía vexetal. En Galicia cultívase a variedade vulgare e a variedade axiphium, coñecida tamén co nome de tirabeque.

2. Semente comestible da planta do mesmo nome. Adóitase preparar cocida ou guisada, raramente crúa, en menestras, ensaladas rusas, guisos de carne ou de peixe, sopas e cremas.

3. Herbácea do xénero Lupinus da familia das fabáceas. Presenta follas cun longo pecíolo e dixitadas en cinco folíolos, flores papilonáceas en ramos terminais e froitos en grandes legumes. As sementes destes froitos, os chícharos, poden ter ata un 35% do peso en proteínas, especialmente albuminas, polo que algunhas especies se cultivan para a alimentación humana e o gando, especialmente o porcino. As sementes presentan un alcaloide que chega a resultar tóxico e que precisa ser eliminado mediante un lavado con auga salgada; tras esta operación procédese a un cocido lixeiro para facilitar a súa dixestibilidade. O chícharo bravo tamén se emprega na agricultura para plantala antes do cereal nas rotacións de cultivo e para aproveitar a capacidade das fabáceas á hora de fixar nitróxeno no chan. As especies máis empregadas son: L. albus, de flores brancas e legumes de ata 10 cm de lonxitude, presente en solos areosos do sudoeste de Galicia e cultivada na costa mediterránea, dende...

PERSOEIRO

Escritor arxentino. Iniciouse co teatro (Examinando, 1955) e cultivou, posteriormente, a narrativa. Da súa produción destacan, entre outras obras, La causa (1960), Sudeste (1962), Con otra gente (1967), En vida (1971) e La balada del álamo Carolina (1976). Desapareceu en 1976 tras ser detido polas forzas militares arxentinas.

PERSOEIRO

Poeta norteamericano. Publicou, entre outras obras: White Buildings (Edificios brancos, 1926) e The Bridge (A ponte, 1930). En 1933 apareceron postumamente os seus Collected Poems (Poemas escollidos) e en 1952 a súa Correspondencia.

PERSOEIRO

Eséxeta e teólogo. Foi ministro da Igrexa Congregacionalista e profesor de crítica bíblica en Manchester (1930-1935), e de teoloxía en Cambridge (1935-1939). Para el, o corazón do Novo Testamento é a escatoloxía realizada. Publicou, entre outras obras, The Authority of de Bible (A autoridade da Biblia, 1928), The Bible and the Greeks (A Biblia e os gregos, 1935), The parables of the Kingdom (As parábolas do Reino, 1935), The interpretation of the Fourth Gospel (Interpretación do cuarto evanxeo, 1953), Historical tradition in the Fourth Gospel (Tradición histórica no cuarto Evanxeo, 1963) e The Founder of Christianity (O fundador da cristiandade, 1970).

PERSOEIRO

Militar e aviador. Participou na Primeira Guerra Mundial como aviador. Trala contenda conseguiu diversas marcas mundiais de velocidade. Durante a Segunda Guerra Mundial loitou no Extremo Oriente (bombardeo de Toquio, 1942), África e Europa. En 1946 abandonou o exército e foi nomeado director da compañía Shell (1946-1958). Dende 1959 traballou en proxectos espaciais.

PERSOEIRO

Fotógrafo estadounidense. Estudiou enxeñería eléctrica no Instituto Tecnolóxico de Massachusetts e, posteriormente, exerceu como profesor no mesmo centro. Destacou como investigador no tratamento da alta velocidade e do control remoto, e como inventor dun flash estroboscópico que permitía obter imaxes dun obxecto a gran velocidade cunha nitidez perfecta. Entre algunhas das súas innovacións, cómpre subliñar unha cámara provista dun flash electrónico para investigacións mariñas que empregaron Jean Cousteau, a Armada dos EE UU e numerosas expedicións científicas. Ademais, moitos dos seus inventos utilízanse para experimentos relacionados co radar, a televisión e a fotografía profesional.

PERSOEIRO

Pintor inglés. Foi un dos fundadores do Camden Town Group e primeiro presidente do London Group. Cultivou o retrato, o bodegón, a paisaxe e temas relacionados coa clase traballadora. Recibiu a influencia postimpresionista no emprego dunha paleta brillante e da simplificación de planos.

PERSOEIRO

Antropólogo e lingüista. Doutorouse en Antropoloxía (1940) na Northwestern University (Evanston, Illinois). Foi profesor na University of Minnesota e, en 1962, trasladouse á Stanford University, onde permaneceu ata o seu retiro (1985). Ademais de estudar os universais, investigou as distintas familias lingüísticas. Na súa obra The Languages of Africa (1963) -publicara unha primeira versión co título Classification of African Languages (1955)-, clasificou todas as linguas de África en catro familias: níxer-congo, nilosahariana, afroasiática e khoisan. Tamén estudiou a clasificación xenética das linguas de Nova Guinea e de América do Sur. Para a primeira distinguiu dúas familias: a austronesia e a indopacífica; e para a segunda concluíu que existía unha estreita relación entre as linguas de América do Sur e as de América do Norte, e que as linguas indíxenas de América pertencían a tres familias: esquimó-aleutiana, na-dené e amerindia. A partir da década de 1990 investigou as linguas...

PERSOEIRO

Matemático inglés. Foi catedrático de Xeometría en Oxford e de Matemáticas Puras en Cambridge. Investigou a teoría dos números, especialmente as súas funcións. Simultáneamente, pero independentemente do médico alemán Wilhelm Weinberg, formulou a lei de Hardy-Weinberg.

MUNICIPIOS

Municipio da Comunidad Autónoma de La Rioja, situado na ribeira do Ebro e no límite con Euskadi (9.402 h [2001]). A súa economía está estreitamente ligada á viticultura, coa elaboración de caldos da denominación de orixe Rioja. Tamén destacan outros sectores, como o téxtil, o conserveiro e o de embutidos. Do seu patrimonio cultural destacan o convento de San Agustín, a igrexa de Santo Tomás (s XVI) e os palacios dos condes de Haro e de Paternina.

PERSOEIRO

Rei anglosaxón de Wessex (xaneiro 1066-outubro 1066). Coroado rei en Westminster Abbey trala morte de Eduardo III de Wessex, enfrontouse á oposición de Harald III de Noruega, a quen derrotou na Batalla de Stamford Bridge, e a Guillerme de Normandie, quen o matou na Batalla de Hastings.

PERSOEIRO

Político inglés. Profesor da London School of Economics, foi membro do Labour Party. Partidario da amizade anglosoviética, participou na redacción do programa de goberno de Clement Attlee (1945). Escribiu The Rise of European Liberalism (1936) e Reflections on the Revolution of Our Time (1943).

PERSOEIRO

Actor cinematográfico estadounidense. Coñecido como Harold Lloyd, foi un dos grandes cómicos do cine mudo. Comezou facendo papeis secundarios en westerns e curtametraxes e na década de 1920 creou a súa propia compañía, coa que produciu a maioría das súas películas. Dos seus filmes destacan Safety Last (1923), Girl Shy (1923), The Freshman (1925), Feet First (1930) e The Cat’s Paw (1934).

PERSOEIRO

Gobernador e xustiza maior de Galicia (1484-1498?). Sucedeu a Fernando de Acuña nos seus cargos.

PERSOEIRO

Político e editor. Director da editorial Macmillan, foi ministro plenipotenciario no N de África. Deputado conservador (1924), foi nomeado ministro de Defensa (1954), de Asuntos Exteriores (1955), chanceler do exchequer (1955-1957) e primeiro ministro (1957). O caso Profumo obrigouno a dimitir (1963). Publicou unha autobiografía (1966-1973).