dedo

1. s m [ANAT]

   Cada unha das estruturas óseas localizadas na parte distal das extremidades dos vertebrados que teñen, as máis das veces, independencia de movementos. O seu esqueleto está formado por tres ósos chamados falanxes: a primeira falanxe, que se articula co metacarpo ou co metatarso; a segunda falanxe ou falanxiña; e a terceira falanxe ou falanxeta. Nos tetrápodos actuais, o número de dedos varía dun a cinco en cada unha das extremidades, que derivan en todos os casos dun modelo primitivo pentadáctilo. O número e posición dos dedos, xunto coas formacións córneas que poden presentar no extremo (unllas, garras e pezuños), proporcionan criterios de clasificación. Na tradición oral recóllense ditos como: “Cinco dedos nunha man, ás veces fan proveito e ás veces non o fan. Nin un dedo fai man, nin unha andoriña fai verán. Non fales co dedo o que non digas coa lingua”. OBS: Os dedos reciben os seguintes nomes: polgar, cachapiollos ou matapiollos; índice ou furabolos; maior ou pai de todos; anular, mediano ou medianiño (tamén dedo do aro e dedo sobriño); e maimiño, meimiño, mamiño ou pequeniño.

2. s m

   Medida que corresponde á anchura dun dedo.

   Ex: Tiven que lle baixar dous dedos ó pantalón. Pediulle que lle cortase o pelo só un dedo.

3. dedo de cinc [XEN]

   Rexión do ADN que regula a expresión dun xene situado nas proximidades e que está estabilizada por un átomo de cinc.

Frases feitas

• 2 Ter a seguridade de que alguén non é tan parvo como parece.

• A dedo. Forma arbitraria de elixir unha persoa para un cargo ou función.

• 2 Criticar a alguén.

• Dar un dedo e coller unha man. Sobrepasarse unha persoa por un exceso de confianza ou por atribuírse cousas que non lle son dadas.

• Facer dedo/Ir a dedo. Xeito de viaxar alguén de balde, intentando que algún coche pare na estrada para que o leve.

• Meter os dedos polos ollos. Facer crer o que non é.

• Meterlle o dedo na boca a alguén 1 Facer sagazmente que alguén conte o que sabe sobre un asunto.

• Non mover un dedo. Non se molestar en facer ningún traballo.

• Non ter dous dedos de fronte. Non ter moito sentido.

• Poñer o dedo na chaga. Sinalar o punto máis negativo de algo ou de alguén.

• Sinalar co dedo 1 Chamarlle a atención a alguén por algo negativo.

Refráns

• Nin un dedo fai a man nin a andoriña fai verán.
• Non fales co dedo o que non digas coa lingua.
• Os cinco dedos moitas veces fan dano e moitas veces proveito.
• Quen san o seu dedo ata, san o desata.