escaleira

Plano inclinado que serve para pasar dun nivel a outro mediante a descomposición da distancia vertical en chanzos adaptados á medida dun paso. Pode construírse, entre outros materiais, en pedra, cemento, ferro e madeira. Non é aconsellable que teñan máis de 10 chanzos; se o desnivel a salvar é máis grande, subdivídense en tramos, series de chanzos seguidos, entre os que se intercala un relanzo. O plano horizontal do chanzo e a profundidade deste reciben o nome de mesa, a súa lonxitude determina a anchura da escaleira; e a tabica é o plano vertical e a altura de cada chanzo. O espazo no que está contida a escaleira é a caixa, e o oco situado entre os bordos internos dunha escaleira con varios tramos é o ollo. As primeiras construcións localizáronse en Xericó e dátanse ao redor do 6000 a C. Consérvanse escaleiras monumentais en Knossos e Persépolis. No mundo grego e romano foi un elemento funcional que se mantivo durante a Idade Media, na que se empregou sobre todo a escaleira de caracol nos campanarios. No Renacemento adquiriu importancia como punto de articulación espacial dun edificio. Empregouse a escaleira rectilínea dun só eixe; entre outras destacan a da Biblioteca Laurenziana de M. Buonarroti e a escalera real de Bernini no Vaticano; e a de rampas diverxentes, que despois de xirar 180° se atopan novamente, como a Escalera Dorada da catedral de Burgos de Diego de Siloé. No manierismo e no Barroco introduciuse a escaleira imperial, entre outros no mosteiro de El Escorial e no Palacio Real de Madrid. Despois do modernismo, onde foi un pretexto decorativo dos interiores, volveu ter unha funcionalidade práctica; entre outras destacan a escaleira de caracol de Gropius na exposición de Colonia e as prefabricadas de W. Gropius. En Galicia cómpre destacar a da fachada do Obradoiro da Catedral de Santiago de Compostela e as dos numerosos pazos.

Escaleira que ten as mesas e tabicas apoiadas na zanca que bordea o ollo da escaleira e na que está pegada a parede da caixa.

Escaleira que ten as mesas e as tabicas apoiadas na cremalleira que serve de zanca e na contrazanca ou falsa cremalleira.

Escaleira que describe no seu percorrido unha circunferencia ou media elipse.

Escaleira que fai un percorrido helicoidal sen interrupción.

Escaleira de caracol que ten un soporte central ao que se fixan os chanzos pola parte máis estreita.

Escaleira curva que ten planta en forma de ferradura por exceder á exterior dun hemiciclo.

Escaleira formada por dous tramos rectos que están separados por un relanzo e con direccións opostas.

Escaleira que no seu percorrido deixa libre un espazo central.

Escaleira de caracol que se erixe sobre unha bóveda helicoidal.

Escaleira de ida e volta que ten un primeiro tramo de ida moi ancho, que logo se divide en dous tramos máis estreitos, e outro de volta a partir do relanzo.

Escaleira de caracol que se desenvolve ao redor dunha alma ou macho.

Escaleira en que os chanzos se moven cara arriba ou cara abaixo mediante un dispositivo eléctrico.

Escaleira recta, sen tabicas, que ten os chanzos formados por táboas horizontais encaixadas na zanca e na falsa zanca.

Escaleira que ten os seus tramos paralelos en zigzag sen ollo central.

Escaleira de planta elíptica ou circular composta por chanzos de pedra que se constrúen no muro por un extremo e que se apoian no chanzo anterior.