facer

1. v t

   1. Dar forma a algo material colocando os elementos de que se compón de xeito adecuado. Na tradición oral recóllense ditos como: “Quen fai un cesto, fai un cento, se lle dan vimbios e tempo”.

      Ex: Fixeron moitos edificios nos últimos anos. Fixo o niño no campanario.

   2. Preparar unha comida ou alimento utilizando os elementos necesarios.

      Ex: Nese bar fan un cocido boísimo.

   3. Dispor ou arranxar unha cousa para a súa utilización normal.

      Ex: Fai a cama e se che dá tempo fai tamén as maletas.

2. v t

   1. Realizar, efectuar ou levar a cabo unha acción ou actividade. Na tradición oral recóllense ditos como: “Ben ou mal feito, o que fagas faino ao dereito. Cando teñas o mando e o pao, non fagas todo o que che veña a man. Fai a noite noite e o día día, e vivirás con alegría. Fai o que che manda o teu amo, e sentarás con el no escano. Máis fai o que quer que o que pode. Non fagas tantas mercedes, que te fagan subir polas paredes. Non todo o que se di se fai, nin todo o que se fai se di. O que fagas na túa casa, que o poidan ver todos na praza. O que fixo e desfixo bota de conta que nada fixo. O que has facer hoxe non o deixes para mañá. O que non se fai por Santa Lucía, faise ao outro día. Soprar e sorber non se pode facer.”

      Ex: Este ano farei unha viaxe a Ribadeo. Sempre fai o que quere. Non fagas burla de min. Fíxome acenos para que pasara.

   2. Realizar unha actividade laboral.

      Ex: Antes era cociñeiro pero agora non sei que fai.

   3. Cursar unha carreira ou curso académico.

      Ex: Este ano fará terceiro de ESO.

   4. Emitir determinados sons ou ruídos.

      Ex: Este ordenador fai un run run moi raro. O neno pasa o día a facer miau coma os gatos.

3. v t

   Evacuar ouriños ou excrementos.

   Ex: Cambiou o neno porque xa fixera caca.

4. v t

   Dar existencia a algo que se elabora mentalmente.

   Ex: Naquela época fixo as súas mellores cancións.

5. v t

   Desenvolver as accións necesarias para resolver ou encontrar a solución de algo.

   Ex: Por fin fixen o encrucillado. Fixo os problemas antes que o profesor.

6. v t

   Realizar un tratamento de beleza para mellorar algunha parte do corpo.

   Ex: Para a voda farei as cellas e a manicura.

7. v t

   Efectuar movementos ou exercicios para fortalecer ou axilizar algunha parte do corpo.

   Ex: Subo andando ata o sexto e así fago perna.

8. v t

   Provocar ou obrigar a que suceda ou se execute algo. OBS: Nesta acepción vai xeralmente acompañado dun infinitivo.

   Ex: Sempre me fai dicir o que non quero. Fíxolle comer todo.

9. v t

   1. Ocasionar ou provocar un efecto ou consecuencia.

      Ex: Esa noticia fíxoa moi feliz. O peixe fíxome mal. Ese muro faille sombra ás plantas.

   2. Causar un dano ou prexuízo a alguén.

      Ex: Ese rapaz fíxolle moitas a seu pai.

10. v t

    1. Formar un certo número ou cantidade.

       Ex: Cos teus e mais os meus xa fan vinte euros.

    2. Ter unha determinada idade.

       Ex: Onte fixo os sesenta.

    3. Ter lugar o cumprimento exacto de certo tempo.

       Ex: Mañá fai un ano que non vén pola nosa casa.

    4. Ocupar un determinado número ou lugar nunha serie.

       Ex: Este rapaz fai o número catro na lista.

11. v t

    Percorrer un espazo ou distancia determinada.

    Ex: Nun día fixeron máis de 40 km. Ese monte xa o fixen hai anos.

12. v t

    Ir bo ou mal tempo meteorolóxico.

    Ex: Onte fixo bo tempo pero hoxe xa fai malo.

13. v t

    Deixar espacio para alguén ou algo.

    Ex: Fixo sitio no dormitorio para o moble novo.

14. v t

    Supor ou imaxinar algo ou a alguén nun determinado lugar ou con determinadas características.

    Ex: Eu facíate en China. Facíao máis alto e guapo.

15. v t

    1. Finxir alguén ser algo que non é.

       Ex: Ela fai o parvo para non traballar. Fai o xordo cada vez que o chama o pai.

    2. Imitar os sons ou algunha outra característica dun animal.

       Ex: O neno fai moi ben o porco.

    3. Actuar alguén simulando algo que non é verdade.

       Ex: Por non saudarme fixo que non me vía.

16. v t

    Representar un papel ou unha función.

    Ex: Hai xa oito anos que fixen esa obra. Farei ese papel con moitas ganas.

17. v t

    Adaptar ou acostumar o corpo a unha determinada situación ou actividade.

    Ex: Non fago o corpo a traballar tantas horas.

    Sinónimos: afacer.
18. v t

    Dar un determinado aspecto ou aparencia.

    Ex: Eses lentes fante máis nova. O tempo fíxoa máis seria.

19. v t

    Conseguir ou gañar algo.

    Ex: Fixo a súa fortuna en Venezuela. Fixen moitos amigos nese traballo.

20. v t

    Deixar algo en testamento.

    Ex: Fíxolle o piso e a casa da aldea á filla.

21. v t

    Proporcionar algo determinadas calidades a unha cousa.

    Ex: Ese unto fará un bo caldo.

22. v i

    Representar un papel ou facer as funcións doutra cousa ou doutra persoa.

    Ex: Fixo de policía na película. Na obra de teatro a caixa facía de televisión.

23. v i

    Procurar ou tratar de conseguir a realización de algo.

    Ex: Fixen por chegar pero non puiden. Fixo por salvalo pero foi imposible.

24. v i

    Actuar ou proceder dunha determinada maneira. Na tradición oral recóllense ditos como: “Fai barato e venderás por catro. Fas mal?, espera outra cousa igual. Nunca falta quen ben faga. Quen ben che fai, ese é o teu segundo pai. O que vai facer mal, xa vai medio ferido, di o refrán. Quen mal faga, espere outro tal.”

    Ex: Fixo mal invitándoa á festa.

25. v pron

    1. Producirse ou ter lugar algunha cousa. Na tradición oral recóllense ditos como: “Se o mozo soubese e o vello puidese, non habería cousa que non se fixese.”

       Ex: As cousas non se fan soas.

    2. Chegar ao punto de cocción ou de fritura adecuada.

       Ex: Non apagues o lume que o peixe aínda non se fixo.

26. v pron

    Finxir alguén algo que non é. Na tradición oral recóllense ditos como: “Facédevos mel e comeranvos as moscas. Fágome bobo e como de todo.”

    Ex: Fíxose o xordo para non axudarnos.

27. v pron

    Adaptarse ou acostumarse a unha situación determinada.

    Ex: Os meus ollos fixéronse pouco a pouco á luz. Fíxose enseguida a vivir soa.

28. v pron

    Converterse ou evolucionar algo ou alguén.

    Ex: O viño fíxose vinagre. Farase vello esperando as túas desculpas.

29. v pron

    1. Asimilar a ideoloxía dun grupo ou organización.

       Ex: Despois de vivir uns anos na India fíxose budista.

    2. Adquirir un grao ou profesión.

       Ex: Fíxose veterinario en catro anos.

30. v pron

    Resultar ou parecer algo a alguén dunha determinada maneira.

    Ex: Esa rapaza fáiseme unha cara coñecida.

Frases feitas

• Facela boa. Causar un grave problema ou desorde.

• Facelas ao calado. Actuar con disimulo. Facer a carantoña. Morrer.

• Facer a comedia. Disimular.

• Facer a dó. Ir ver un morto.

• Facer a doca/maula/zángalla-

Refráns

• Ben ou mal feito, o que fagas faino ao dereito.
• Cada un faí como quen é.
• Cada un fai das súas.
• Cada un faí segundo é.
• Cousas baí que son para velas, moito mellor que para feitas.
• Facer cada día unha e rogar a Deus por outra.
• Faí o que sabe e non sabe o que faí.
• Máis fácil é desfacer que facer.
• Non hai feita sen desfeita.
• O feito ben agarda o por facer.
• O que fixo e desfixo, bota de canta que nada fixo.
• Obrar moito e falar pouco.
• Se non fas o que queres, fai o que podes.