¹ la

Pelo das ovellas e carneiros que se emprega como materia téxtil despois de fiala e tecela. É un dos materiais máis empregados na confección de prendas do traxe tradicional galego.

Pelo doutros animais, semellante ao das ovellas e carneiros.

Fibra que procede da pel das ovellas e os carneiros. Existen moitas razas destes animais (meiriña, aragonesa, serrana, manchega, churra, Lincoln, Leicester, Dishley, New Kent, cheviot, Dorset ou Rambouillet) que producen clases de la moi diferentes. Ademais, é importante se o animal é carneiro, ovella ou año. A sección transversal da fibra de la mostra unha medula de células redondas ou poliédricas, unha parte intermedia formada por células fusiformes dispostas en sentido lonxitudinal, que lle dan tenacidade, e no exterior unhas células delgadas e foliadas, en forma de escamas, características da la. Cando dúas fibras se tocan, as escamas engánchanse mutuamente e orixinan o fenómeno denominado enfeltro. En sentido lonxitudinal, a fibra presenta ondulacións que lle confiren a esponxosidade e a elasticidade. A lonxitude das fibras vai duns 25 mm para as las merinas finas, ata uns 550 mm para algúns cheviots. O grosor da fibra está comprendido entre 17 ì para as primeiras, ata máis de 37 ì para certas las entrecruzadas bastas. Canto máis grosa é a fibra, máis longa é a onda do rizo. A elasticidade é boa e, dentro de certos límites, non se produce ningún alongamento permanente, isto fai que as pezas de vestir de la non se engurren nin se deformen. A cor xeralmente é branca amarelada, pero tamén hai las marróns e negras. A la é un bo illante da calor, aguanta invariable temperaturas ata 100°C, e a partir de 110-130°C vólvese lixeiramente plástica, propiedade que permite pasar o ferro, o alisado ou o satinado. A la é moi higroscópica, e contén normalmente un 15% de humidade. A taxa legal de humidade vai desde o 13% ata o 19%. O principal composto químico é a queratina. A la branquéase con anhídrido sulfuroso, bisulfito sódico, auga osixenada ou outros peróxidos. A acción do cloro faille perder a propiedade de feltrarse e modifica a súa afinidade polos colorantes. A la obtida no tosqueo, que queda unida, denomínase vélaro; dentro de cada un pódense separar catro ou cinco clases (flancos, dorso, ventre, cabeza e cola, e gadoupas). En estado natural, a la está fortemente impregnada de suarda, substancia graxenta excretada por unhas glándulas da pel que engancha as fibras en forma de mechas, e ademais contén unha gran cantidade de impurezas, o que fai necesario o lavado ou desengraxe e posterior secado, que a deixan en condicións para o fiado. A importancia económica da la como primeira materia da industria téxtil xa é antiga. O réxime gandeiro transhumante, de longa tradición, aínda que hoxe persiste en parte, recúa ante o avance do sistema de explotación gandeira de estabulación, onde os rabaños son subsidiarios do cultivo agrícola. Este sistema que, sen embargo, prexudica a calidade da la, reduce os custos considerablemete e fai aumentar, en consecuencia, a competitividade do produto. A participación de la no mercado mundial das fibras téxtiles resentiuse do grande incremento das fibras artificiais.

La de vélaro en bruto, sen lavar, que conserva aínda toda a suarda.

La de mala calidade.

La que foi sometida á acción de ácidos fortes diluídos para destruír os restos vexetais que leva mesturados.

Fiados de la grosos, peludos, non moi regulares e sen peitear, obtidos nunha serie de tres cardas.

La curta, non apta para ser peiteada que se fía polo procedemento da la cardada.

La obtida das peles de ovellas ou cordeiros mortos polo esfolador ou de enfermidade. É de baixa calidade e distínguese porque as fibras conservan o bulbo ou raíz.

La de celulosa.

Nome dado a diversas materias fibrosas de aspecto semellante ao da la.

Material fibroso obtido a partir das escouras de fundición. Emprégase como illante térmico.

Material inorgánico obtido a partir da mestura de dolerita (60%), rocha calcaria (20%) e carbón (20%), fundida a 1.600°C. É inerte e emprégase como substrato. As formas comerciais teñen unha gran gama de aplicacións, unha delas é a de illante térmico ou acústico. Na agricultura, a súa utilización comenza en Dinamarca en 1969 e despois foi introducida en Países Baixos, onde se emprega de maneira masiva. Presenta unhas propiedades físicas idóneas para o seu uso como substrato en cultivos hidropónicos.

Material fibroso formado por fibras de vidro de 2 a 3 ì de diámetro, aglomeradas por medio de resinas termoendurecibles. Emprégase como illante térmico e acústico.