matrimonio

1. 1. s m [SOCIOL/DER/RELIX]

      Unión dun home e unha muller, lexitimada pola sociedade, para formar un núcleo social. A forma desta unión configura a estrutura das sociedades. A variedade de formas é moi grande: unión dun home e unha muller que viven cos seus fillos; unión dun home con varias mulleres, que teñen todas o mesmo status no núcleo familiar ou que teñen distinto status. O status do futuro cónxuxe é un aspecto moi importante nas regras que rexen para escoller marido ou esposa. A importancia deste feito varía segundo a sociedade sexa igualitaria ou estratificada. O matrimonio occidental está moi influído pola concepción monogámica hebraica--cristiá e polas características do espírito contractual do dereito romano. Desde a fin do Imperio Romano a Igrexa foi asumindo a función xurídico-social do matrimonio, que se converteu nunha función unicamente canónica e relixiosa. Como institución civil renaceu en 1580 en Países Baixos e despois en Inglaterra e nas colonias británicas de América do Norte. A Revolución Francesa tratou o matrimonio como un contrato civil (1791) e admitiu o divorcio, institución que non foi admitida pola Igrexa Católica Romana. No Código de Napoleón o matrimonio outorgoulle características autoritarias á figura do pater familias. A característica fundamental do matrimonio é o consentimento voluntario e libre de ambos os dous cónxuxes e a falta de impedimentos que, ou ben, invaliden o matrimonio, polo que este podería ser anulado, ou ben, o declaren ilegal. A lexislación prevé como causas de disolución do matrimonio a morte ou a declaración de morte de calquera dos cónxuxes e o divorcio. Pode producirse tamén a anulación e a separación. O matrimonio pode celebrarse dando o consentimento matrimonial fronte ao xuíz encargado do rexistro civil ou fronte ao delegado designado reglamentariamente, ou tamén na súa forma relixiosa. Os contraentes deben inscribirse no rexistro correspondente. A estruturación patrimonial do matrimonio pode ser: de unidade ou de absorción (actualmente suprimida), contractual, de capitulacións matrimoniais, de comunidade de bens e de separación de bens. A lexislación civil esixe para contraer matrimonio a maioría de idade, malia que por causas xustificadas o xuíz pode dispensar deste requisito aos que xa cumpriron os catorce anos. A liturxia romana prevé a posibilidade de celebrar o matrimonio dentro e fóra da misa, pero en todos os casos tense que dar unha celebración da palabra e unha bendición solemne dos esposos. O elemento esencial do sacramento é a expresión do consentimento por parte dos noivos e a unión das mans de ambos (dextrarum iunctio). Este último elemento e a velatio, a acción de poñer un veo por riba da cabeza da noiva, que estivo vixente durante séculos en diversas Igrexas de Occidente, era tamén característico das vodas romanas. Nas Igrexas orientais a liturxia matrimonial consta de dúas partes: os esponsais, coa expresión do consentimento mutuo, e a coroación, ou matrimonio propiamente dito, con diversas pregarias e o rito principal da coroación dos esposos. A uniformización da lexislación española referente á celebración do matrimonio produciuse coa publicación da Lei de Matrimonio Civil de 1870, que instaurou en todo o Estado español o matrimonio civil obrigatorio. Esta lei foi derrogada polo Decreto de 1875, que restableceu a forma canónica como normal no matrimonio e que admitía, como forma excepcional, o matrimonio civil cando os contraentes declarasen que non profesaban a relixión católica. O código civil español de 1889 sancionou o matrimonio canónico como forma normal e admitiu, cun carácter subsidiario, o matrimonio civil para os non católicos. Este sistema matrimonial foi o que perdurou despois da reforma do código de 1958, ata a Constitución de 1978.

   2. s m

      Unión legal de dous individuos independentemente do seu sexo.

      Ex: Moitos colectivos piden que se legalice o matrimonio entre homosexuais.

   3. matrimonio clandestino [DER]

      Unión contraída sen a presencia do párroco e sen testigos.

   4. matrimonio de conciencia [DER]

      Unión que se celebra en segredo por motivos graves, pero con aprobación da autoridade competente.

   5. matrimonio in articulo mortis/in extremis [DER]

      Unión que se celebra cando un dos contraentes está próximo á morte.

   6. matrimonio morganático [DER]

      Unión contraída entre unha persoa de estirpe real e outra de rango inferior.

   7. matrimonio por poderes [DER]

      Unión contraída en que unha das partes ou ambas as dúas celebran o acto público contractual por medio dun apoderado. 8

2. s m

   Estado de alguén que se uniu en matrimonio.

   Ex: O matrimonio sentoulle moi ben.

3. s m

   Parella que está unida en matrimonio.

   Ex: O matrimonio e os dous fillos ían no autobús.

Refráns

• A casa sen muller cen ollos ha mester.
• Á filla mala, diñeiros e casala.
• A mesa e a muller, ben forradas, se pode ser.
• A moza, casala co moco; e o mozo, co bozo.
• A muller casada non viva descoidada.
• A muller casamenteira, que arranxa un casamento, ten a festa enteira.
• A muller co bo marido crece coma o ovo batido.
• A muller co seu home ben está, anque sexa no monte.
• A muller que pega ao seu home, fai ben, se pode.
• A muller quincela, home de trinta.
• A primeira muller, vasoira; e a segunda, dona.
• A túa muller estímaa polo que valla e non polo que traia.
• A viúva que moito chora ten gana doutra voda.
• Alá vaias, casada, onde non topes con sogra nin cuñada.
• Algo terá o casamento cando o bendicen.
• Amores novos, casa con pucheiros.
• Anelo no dedo, honra sen proveito.
• Antes de casar, ter casas en que morar, terras en que traballar e viñas en que podar.
• Antes que te cases, mira o que fas, que, despois de casado, mal te descasarás.
• Ás veces leva o home para súa casa con que chore.
• Bebe do río, por alvolto que vaia; come carneiro, por caro que che saía; casa con doncela, por anos que ela faga.
• Ben cabe un bo anelo nun pequeno dedo.
• Ben lle vai á casa onde só un manda.
• Ben ou mal, casarme han; mal ou ben, non sei con quen.
• Ben parece a moza garrida cabo da barba cumprida.
• Busca casa con lar e muller que saiba fiar.
• Buscas un bo cabalo para a túa egua e dás a túa filla ao primeiro que chega.
• Cada paxariño quere o seu niño.
• Cando á túa filla lle viñera o fado, cásaa de contado.
• Cando che dean o anelo, prepara o dedo.
• Casa con muller honrada, se queres ter vida sosegada.
• Casa e irás ben os teus primeiros meses, mais despois cobizarás a vida dos solteiros.
• Casa e verás: perdera-Io sono e pouco durmirás.
• Casa o fillo cando quixeres e a filla canto máis antes puideres.
• Casa o fillo co teu igual e non dirán de ti mal.
• Casa o fillo, cando quixeres, e a filla, cando poideres.
• Casa o teu fillo co teu igual e non dirán de ti mal.
• Casa o teu fillo, cando queiras; e a túa filla, cando poidas.
• Casa por interés e saberás o que é.
• Casa, que, despois de casado, collerás coidado.
• Casa: verás como o sono da alba non o durmirás.
• Casado e arrepentido.
• Casamento de parentes ten moitos inconvenientes.
• Casamento e malas fadas logo son chegadas.
• Casamento e señorío non queren forza nin brío.
• Casamento e señorío queren forza e brío.
• Casamento malo logo é concertado.
• Casamento por amores acaba en dores.
• Casamento por interés, o contento dura un mes. -
• Casamento sinxelo: nin el leva capa nin ela mantelo.
• Casar a moza co vello non é bo consello.
• Casar de mociños e andar esfarrapadiños e enche-la casa de meniños.
• Casar é cegar ou afogar.
• Casar e compadrar, cada cal co seu igual.
• Casar, casar: bo é de amañar, pero é malo de aturar.
• Casar, casar: soa ben e sabe mal.
• Casar, para deitarse sen cear despois de mal xantar, a ninguén lle pode agradar.
• Casarás e acougarás/amansarás/aprenderás.
• Casarás en mala hora e comerás pan e cebola.
• Casarás en mala hora e terás pan e cebola.
• Casaraste e arrepentiraste.
• Casaráste, home coitado, e collerás coidado.
• Casaron a Pedro con Manuela: se ruín é el, ruín é ela.
• Casaron a Xan con Sabela: se ruín é el, peor é ela.
• Casáronte: cazáronte.
• Cásate cun carniceiro, comerás caldo de tripas.
• Cásenme noramala, que máis vale algo que nada.
• Casou Pedro e non foi mal; casou en terras de pan.
• Da boa nai busca a filla e da boa cepa planta a viña.
• Dá que pensar, que, se o noivo non ten nada ¿para que quere casar?
• De cedo casar e de cedo madrugar, xa te arrepentirás.
• De viúva tres veces casada non fíes nada.
• En martes nin panos cortes nin filla cases.
• Entre casados fanse as paces deitados.
• Entre o marido e a muller só paz debes poñer.
• Eu casar, ben casaba, se non houbera que manter os fillos e a muller.
• Home que ao erguerse di ¡opa! e ao sentarse di ¡ai! non é para a filla da miña nai.
• Home que ao erguerse di ¡opa! e ao sentarse di ¡ai! non serve para a filla da miña nai.
• Hoxe casado e mañá cansado.
• Máis se casa con amor que con dor.
• Máis vale solteiro estar, que mal casar.
• Malo é ter que casar, pero peor é ter que descasar.
• Mellor é a moza de criar que de casar.
• Mirade O que facedes entre sebes e paredes.
• Moza con vello casada, como vella hai que tratala.
• Moza que moito se arrisca ou quere noivo ou quere trisca.
• Moza riseira, trouleira e ventaneira, para quen a queira.
• Muller e fomo, cunha hai de abondo.
• Muller sen home é coma lume sen leña.
• Nin mozo farrento nin gato cinsento.
• Nin voda sen canto nin enterro sen pranto.
• Non collas por dona muller respostona.
• Non merques burro de recueiro, nin cases con filla de mesoneiro.
• Non te cases cun ferreiro que te pican as muxicaso
• Nunca te cases e, se é que te casas, nunca te descases.
• O casado casa quer e o solteiro quer muller.
• O casado queda para sempre cazado.
• O casamento é bo de facer, mais quen o ha de soster, moito ten que saber.
• O casamento e o caldo, en quente e pelando.
• O casamento parece cousa do vento: canto ás veces máis se trata, máis logo se desata.
• O casamento trae moitas veces o arrepentimentoo
• O casar quere acertar.
• O día que casas, ou curas ou te matas.
• O día que cases ten cuidado non te manques.
• O día que me.casei, boa cadea me botei.
• O marido fai muller.
• O marido ten que ter prudencia e a muller paciencia.
• O marido, temelo, querelo e obedecelo.
• O melón e a muller son malos de coñecer.
• O melón e O casamento ten que ser acertamento.
• o menor erro que pode facer, é casar, a muller.
• O meu marido é tamborileiro; así mo deu Deus e eu tamén así o quero.
• O que aos vinte non é home e os trinta non casou, ese paxaro voou.
• O que casa, por todo pasa.
• O que casa, quere casa.
• O que di ¡ai! ao erguerse e ¡ai! ao sentar, non serve para casar.
• O que fóra vai casar, ou vai enganado ou vai enganar.
• O que lonxe vai casar, ou leva chata ou vaina buscar.
• O que lonxe vai casar, ou vai enganado ou vai enganar.
• O que non ten muller, ben a quixera ter.
• O san Antonio é o santo das nenas porque, Ao casalas, arrédalle-Ias penas.
• O traballo do casado é o traballo máis honrado.
• Palabras de casamento, moitas veces, lévaas o vento.
• Pan de voda, para min sobra.
• Para ben casar, casa co teu igual.
• Para mal casar, vale máis solteiro estar.
• Por marido raíña e por marido mesquiña.
• Quen casa unha filla, gaña un fillo; quen casa un fillo, perde o fillo.
• Quen lonxe vai casar, ou ten chata ou vaina buscar.
• Quen non é bo para si ¿como ha ser bo para min?
• Quen non serve para casado, que non engane a muller.
• Quen quixo casar, casou: se non foi con quen quixo, foi con quen cadrou.
• Quen se casa por amores, malos días e boas noites.
• Quen vai soilo pola prata ben pode dicir que se ata.
• Saber escoller boa muller, é moito saber.
• Se te casas cun ferreiro, tes que lavalo primeiro.
• Tres anos hai que casei e que poreo non matei: este ano e o pasado e o ano que casei.
• Uns casados, outros solteiros e todos tan contentos.
• Vale máis solteiro que mal casado.
• Vale máis un amor de lonxe, que vintecinco da porta.
• Vóucheme á feira do san Trocado: vou que me merquen o meu maridallo.
• ¡Arranchar, arranchar, que quero casar!
• ¡Arronchar, arronchar: que me quero casar!
• ¡Casa, Xan, que Deus dará pan!
• ¡Cáseme noramala, que máis vale algo que nada!
• ¡Gárdeme Deus de mozo rezador e de vello xexuador!
• ¡Meu san Antoniño, dádeme axiña un bo maridiño.
• ¡San Antonio bendito me valla para darme un home anque sexa de palla!
• ¿Por que non casas, Xan? -As que me dan non as quero; e as que quero, non mas dan.