morto -ta

(< lat mortŭu)

p irreg
de morrer.
adx
1. Que non ten vida. Na tradición oral recóllense ditos como: “Morto o can, acabouse a rabia.”
  
  Ex: Atoparon cinco persoas mortas no río.
2. Que non ten movemento ou actividade.
  
  Ex: Ata que chegue o verán a vila dos meus avós está morta. O coche caeu nas augas mortas.
adx
Que pertence ao pasado e está en desuso.

Ex: O latín é unha lingua morta.
adx
Que non ten vitalidade ou forza.

Ex: Traía un vestido de cores ben mortas, Acabei morto de risa co chiste que contou Marga. Son as tres da tarde e estou morta de fame. O meniño, morto de medo, chamoume pola noite.
adx
Que experimenta algo de forma intensa. OBS: Úsase seguido da preposición de.

Ex: Estaba morto de sono e foi para a cama. Fuxiu daquela casa morto de medo.
adx
Que está moi canso.

Ex: Veño de traballar e chego morto á casa.
s
Persoa que morreu. Na tradición oral recóllense ditos como: “O morto e o ausente non son xente. Os mortos non se queren levantar para que non lles collan o seu lugar”.

Ex: A chegada do morto está prevista para as tres da tarde.
s m [MAR]
Áncora dunha soa uña cravada no fondo e fixada solidamente nunha boia onde se amarran as embarcacións.
capital morto [ECON]
Capital que non produce ningún beneficio.
letra morta [DER]
Lei ou convención escrita que queda sen efecto e que non se aplica.
peso morto
Aquilo que pesa unha persoa ou unha cousa que non fai nada de forza cara a riba.

Frases feitas

Botarlle/Cargarlle/ Encambarlle o morto a un. Botar as culpas a alguén sen saber se é culpable.
Desenterrar os mortos. Criticar e murmurar dos que xa morreron.
Estar morto e enterrado. Estar definitivamente esquecido.
Facer o morto. Sosterse inmóbil, estirado e cara a arriba, sobre a auga.
Non ter onde caer morto/Ser un morto de fame. Ser alguén desprezado pola súa pobreza ou pola súa insignificancia.
Tocar a morto/de morto Tocar as campás cun son grave para anunciar a morte de alguén.