número

1. s m

   Concepto matemático que indica unha cantidade.

2. [MAT]
   1. s m

      Resultado de contar as cousas que forman un conglomerado ou calquera dos entes abstractos que resultan de xeneralizar este concepto. Na Antigüidade, o concepto de número estaba ligado co simple uso de cifras ou algarismos para contar (sistemas de numeración). Os números xa eran usados nas antigas culturas babilónica, exipcia, chinesa (que coñecía os negativos) e india (que introduciu o cero). Na antiga Grecia descubriron os numeros irracionais. Contra 1585, o holandés Simon Stevin efectuou o primeiro tratamento sistemático en Occidente (aínda que precedido polo árabe al-Käshi) das fraccións decimais e da posibilidade de aproximar os irracionais por decimais. Raffaele Bombelli definiu correctamente os números enteiros, os imaxinarios e a representación xeométrica dos números reais. No Renacemento, Fermat fixo achegas decisivas á denominada teoría dos números inspirado nos estudos de Diofant. O estudo rigoroso e exhaustivo dos diferentes tipos de números non ten lugar ata finais do s XIX, con Cauchy, Gauss, Weierstrass, Hamilton, Frobenius, Hermite, Lindemann e outros. A axiomatización dos sistemas numéricos e a ligazón desta axiomática cos fundamentos axiomáticos de toda a matemática non foron resoltas ata que Cantor, coa súa teoría de conxuntos, revolucionou toda a formulación anterior. Este proceso permitiu distinguir claramente o número da cifra e permitiu inferir a aritmética e todos os tipos de números dentro da doutrina matemática unificada.

   2. número abstracto

      Número que non se refire a unha unidade de especie determinada.

   3. número aleatorio

      Número constituído por cifras aleatorias, cada unha delas elixida independentemente das outras.

   4. número alxébrico

      Número que é solución dunha ecuación alxébrica racional.

   5. número aritmético

      Número sen signo.

   6. número cadrado/cadrado perfecto

      Número enteiro que é igual a outro número enteiro elevado ao cadrado.

   7. número cardinal

      cardinal.

   8. número complexo

      Número que pode ser expresado como a suma dun número real e dun número imaxinario. Constrúese o conxunto L dos números complexos engadíndoselle ao conxunto dos números reais un número novo, non real, que se representa por un i, e que é definido polo feito de que o seu cadrado é -1. Cada número complexo pode ser escrito en forma de polinomio de primeiro grao en i, a + bi, e pode ser representado xeometricamente no plano tomando a e b como coordenadas nun sistema cartesiano ortogonal.

   9. número composto

      Número que consta de máis dunha cifra.

   10. número concreto

       Número que expresa a cantidade de especie determinada.

   11. número crebado/fraccionario

       Número racional non enteiro.

   12. número de ouro

       número áureo.

   13. número decimal

       Número racional que, multiplicado por unha potencia positiva de 10, dá un número enteiro.

   14. número diádico

       Número racional que é o cociente dun número enteiro por unha potencia positiva de 2.

   15. número díxito

       Número que, no sistema de numeración decimal, consta dunha soa cifra.

   16. número e

       e.

   17. número enteiro

       Elemento que forma parte do conxunto constituído polos números naturais e os seus opostos. O conxunto destes números está determinado coa letra M. A maneira máis simple de introducir os números enteiros, positivos e negativos, é imaxinar unha escala gráfica en que, a partir dun punto elixido como a orixe e designado co número cero, que non é positivo nin negativo, se sinalan segmentos iguais nun sentido e no outro, designados cos números naturais sucesivos 1, 2, 3,..., aos que se lles engade, para distinguir os sentidos, o signo + ou o signo -.

   18. número figurado

       Cada un dos números da sucesión formada polos números 1, 1 + 2, 1 + 2 + 3, 1 + 2 + 3 + 4, etc.

   19. número imaxinario

       Número que non pertence ao campo dos números reais. Trátase de números que son a raíz cadrada de números negativos. A unidade imaxinaria represéntase por i, e vale √—-1.

   20. número impar

       Número enteiro que non é múltiplo de dous.

   21. número imperfecto

       Número que non é perfecto.

   22. número irracional

       Número real que non pode expresarse mediante unha fracción ou un número enteiro.

   23. número mixto

       Número que pode ser expresado como a suma dun número enteiro e un número fraccionario.

   24. número natural

       Número que serve para contar os elementos dun conxunto. A maneira máis frecuente de representar os números naturais é o sistema de numeración decimal, e o conxunto dos números naturais adoita ser representado coa letra J. Dedúcense as propiedades básicas da aritmética dos números naturais da teoría de conxuntos. Desde o punto de vista lóxico ou axiomático, acéptanse as ideas primitivas de número, unidade e seguinte dun número, e propóñense os cinco axiomas enunciados por Peano en 1889 que permiten obter todas as propiedades dos números naturais. Entre números naturais defínense as operacións de adición (ou suma) e de multiplicación, pero non sempre son posibles as súas inversas, subtracción e división, en que deben ser utilizados os números enteiros e os racionais respectivamente.

   25. número negativo

       Número máis pequeno que o cero.

   26. número ordinal

       Número que expresa o lugar nunha sucesión de obxectos.

   27. número par

       Número enteiro múltiplo de dous.

   28. número perfecto

       Número enteiro que é igual á suma de todos os seus divisores excepto el mesmo. Así, por exemplo, 28 é número perfecto, porque 28 = 1 + 2 + 4 + 7 + 14.

   29. número periódico

       Número decimal en que algunha cifra se repite indefinidamente.

   30. número pi

       [π] Número irracional e transcendente que relaciona a lonxitude da circunferencia co seu diámetro. O seu valor aproximado é 3,1416, xa que é un número infinito.

   31. número positivo

       Número maior que cero.

   32. número primo

       Número enteiro que soamente é divisible por el mesmo e pola unidade.

   33. número racional

       Conxunto de fraccións equivalentes que representan unha mesma cantidade, enteira ou non. Dúas fraccións a/b, c/d son equivalentes (ou iguais) se, e soamente se, os pares de números enteiros que os constitúen cumpren a relación ad = bc. Cada clase de fraccións equivalentes é un número racional. Todo número racional admite unha expresión decimal, ben cun número finito de cifras decimais, ben cunha parte decimal infinita periódica (1,25 = 5/4,2,343434... = 232/99). A teoría dos números racionais foi desenvolvida con linguaxe xeométrica (razón de segmentos) polos xeómetras gregos.

   34. número real

       Cada un dos números que se poden obter ao medir magnitudes continuas. Pódese enunciar a definición axiomática do conxunto dos números reais dicindo que é un corpo ordenado, arquimediano e completo. Obtense o conxunto dos números reais completando o conxunto dos números racionais con todos os números irracionais que poden ser representados sobre a recta. Todo número real é expresado en forma decimal con infinitas cifras que, no caso dos números irracionais, non se repiten periodicamente. O conxunto de todos os números reais é representado por O. A denominación de número “real” provén do feito de que poden ser representados xeometricamente sobre unha recta en que se elixiu unha orixe e unha unidade de medida, en oposición ao caso dos números “imaxinarios”, que non poden ser representados así.

   35. número transcendente

       Número real non alxébrico.

   36. número transfinito

       Número cardinal ou ordinal dun conxunto non finito.

   37. números amigos/amigable

       Parella de números cada un dos que é igual á suma das partes alícuotas do outro, excepto este outro.

   38. números de Bernoulli

       números de Bernoulli.

   39. números de Fermat

       números de Fermat.

   40. números de Liouville

       números de Liouville.

   41. números heteroxéneos

       Números que non teñen os mesmos factores primos.

   42. números homoxéneos

       Números que teñen os mesmos factores primos.

   43. números piramidais

       Números que expresan a cantidade de bólas que poden ser dispostas formando unha pirámide triangular ou ben cadrada.

   44. números pitagóricos

       Cada unha das ternas de números que son solución da ecuación x 2 + y 2 = z

   45. números poligonais

       Números que dan a cantidade de bólas que se poden dispoñer formando un triángulo equilátero, un cadrado ou ben calquera polígono regular.

   46. números triángulares

       Números que son dados pola fórmula n (n+1)/2 (sendo n un número natural calquera) e que expresan o número de bólas que poden estar dispostas formando un triángulo equilátero.

3. s m

   Número co que unha cousa é designada dentro dunha serie ou colección.

   Ex: Traballaba na nave número 21.

4. s m

   Cantidade que non se expresa con exactitude.

   Ex: Os descontentos son un pequeno número.

5. s m

   Cada unha das edicións dunha publicación periódica.

   Ex: Escribín un artigo para o último número da revista.

6. s m [ESPECT]

   Cada unha das exhibicións, das execucións ou das pezas que compoñen o programa dun espectáculo.

   Ex: Cando era nena o que máis lle gustaba do circo era o número dos pallasos.

7. s m [LING]

   Categoría gramatical que opón a representación dunha entidade individualizada (singularidade) á representación de máis dunha delas (pluralidade). O termo non marcado desta oposición é o singular que está representado polo morfema cero. A esta significación haille que engadir a intensificadora, que se produce cando se empregan en plural substantivos que non o admiten por seren descontinuos ou non contables (os tempos son chegados) e a distintiva, que afecta a substantivos que, segundo estean en singular ou en plural, posúen un referente diferente (os miolos/o miolo). Os alomorfos que presenta o morfema número de plural son catro: {-s}, {-es}, {-is} e {å}. Afecta aos artigos, substantivos, pronomes, adxectivos e verbos. Algunhas linguas presentan tamén a oposición entre dúas individualidades (número dual) e máis de dúas delas.

8. s m

   Billete numerado co que se participa na lotaría ou noutros xogos de azar.

   Ex: Comprei para toda a familia o mesmo número de lotaría.

9. s m

   Acción dunha persoa que desexa chamar a atención ou que resulta desagradable e ridícula.

   Ex: Montoulle un número no bar porque estaba a falar cun rapaz.

10. s m

    Membro dun organismo armado, como a Garda Civil ou a Policía, que non ten graduación.

11. lei dos grandes números [MAT]

    Teorema intuído por Jakob Bernoulli e P. S. Laplace e bautizado así por S. D. Poisson, a demostración do que, progresivamente máis e máis rigorosa, acabou con E. F. E. Borel, Khincin, A. N. Kolmogorov. Unha primeira formulación da lei dos grandes números é a lei feble dos grandes números, denominada tamén teorema de Bernoulli, que establece que a frecuencia relativa dun acontecemento ao longo de n tentativas elementais independentes converxen en probabilidade cara á probabilidade do acontecemento. Na lei forte dos grandes números a converxencia é case verdadeira, de maneira que a propiedade indicada se refire non soamente a un valor de n, senón ao conxunto de todos os valores comprendidos entre n e un N infinitamente grande.

12. número característico [FÍS]

    Cada un dos números adimensionais que se obtén ao establecer a relación entre grupos de magnitudes físicas.

13. número de lote [IND/ARTE]

    Número que sobre o papel ou a película é indicador da produción.

14. número de negativo [IMAX]

    Número de referencia que se imprime nos bordos da película por efecto da luz.

15. número de ouro [CRON]

    número áureo.

16. número cuántico [FÍS]

    número cuántico.

17. número másico [FÍS/QUÍM]

    Número de nucleóns dun átomo. OBS: Tamén se denomina número de masa.

18. números vermellos [ECON]

    1. Saldo acredor da conta de perdas e ganancias.

    2. Situación debedora dun cliente con relación a un banco, sexa nunha conta concreta, sexa no seu saldo global coa entidade.

19. teoría dos números [MAT]

    Parte da matemática que estuda as relacións entre os números enteiros. Na historia da teoría dos números pódense sinalar dous grandes períodos: un que vai desde Euclides ata Hilbert, e outro que comeza a partir de Hilbert. Os primeiros tratados da teoría dos números atópanse nos Elementos de Euclides e na Aritmética de Diofant de Alexandría, e tratan, respectivamente, da divisibilidade nos racionais enteiros e da obtención de solucións racionais e enteiras dalgunhas ecuacións alxébricas. A figura máis coñecida desta primeira etapa é a do matemático francés Fermat, que conxectura o gran teorema de Fermat. Cabe mencionar tamén a L. Euler e A. M. Legendre, que enuncia a “lei da reciprocidade cuadrática”. Mais o gran contribuidor á teoría dos números neste período é C. F. Gauss, coa obra Disquisitiones arithmeticae, onde trata, entre outras cousas, o problema dos restos cuadráticos e dos corpos ciclotómicos. Pódese considerar que o paso do primeiro período ao segundo está sinalado pola publicación de Zahlbericht, de Hilbert (1879), traballo que compila sistematicamente os resultados obtidos na teoría dos números desde finais do s XIX, e que dá as perspectivas para o desenvolvemento desta teoría no s XX. Hilbert introduciu o concepto de corpo de clases ao conxecturar a existencia. Hilbert presenta a súa lista de 23 problemas, o nove e o doce dos cales, que se refiren á teoría dos números, tratan, respectivamente, da lei xeral de reciprocidade e da construción de extensións abelianas.

Refráns

• Ano de sete ¡quen o oíse e non o vise!
• Anos de nones son os peores.