"AND" (Contén)

PERSOEIRO

Editor. Despois da Guerra Civil (1936-1939) instalouse en Barcelona, onde levou a cabo o seu labor editorial. Fundou a Editorial Planeta en 1949, que publica preferentemente obras de autores en lingua castelá, e en 1952, instituíu o Premio Planeta, un dos máis importantes do mundo da literatura castelá. Recibiu a Medalla de Ouro ao Mérito Cultural da Deputación de Barcelona e a Creu de San Jordi da Generalitat de Catalunya (1998).

GALICIA

Pintor e escultor. Licenciado en Belas Artes pola Universidade de Vigo (1995), iniciou a súa formación na Escola de Artes Oficios Mestre Mateo de Santiago de Compostela e co pintor Fernando Artal. Ampliou a súa formación no ámbito do deseño. Realizou unha obra de carácter conceptual e informalista que mostra o seu interese pola xeometría. Realizou as ilustracións de A casa da madriña (1993), de L. Bojunga. Participou, entre outras, na Bienal Caricatura Galega (Ourense, 1991) e na mostra Novos Valores da Bienal de Pontevedra e no Salón de Outono da Coruña (2002).

PERSOEIRO

Político alemán. Discípulo de K. Marx, foi o principal voceiro do socialismo alemán desde 1848. Despois dunha crise ideolóxica pola falta de eco do alzamento de Garibaldi, enfocou a súa actividade propagandística exclusivamente cara aos traballadores e defendeu o establecemento de organizacións políticas obreiras para loitar polo sufraxio universal. En 1863 fundou a Asociación Xeral de Traballadores Alemáns e foi o seu presidente, pero desanimado pola crecente oposición á súa visión da democracia, trasladouse a Suíza. Foi rehabilitado polo Partido Socialdemócrata, que defendeu a vía democrática e parlamentaria.

PERSOEIRO

Compositor flamengo. Coñecido como Orlando di Lasso, en 1553 obtivo o posto de director do coro de San Giovanni de Letrán, en Roma, e formou parte da capela do duque de Baviera, Alberte V, en Múnic (1556), da que pasou a ser mestre en 1566. Compuxo obras profanas e relixiosas e deixou máis de setecentos motetes, xénero musical do que é considerado o mellor compositor.

PERSOEIRO

Zoólogo francés. Ordenado como sacerdote en 1786, foi sentenciado a ser deportado a Cayenne despois da Revolución. Gracias á intercesión de Jean-Baptiste Bory de Saint-Vincent foi amnistiado e salvouse da morte porque o barco ao que estaba destinado afundiu. En 1796, logo de pagar a publicación da súa primeira obra de zooloxía, Précis des acto de automovilères généraux des Insectes, entrou no Musée National d’Histoire Naturelle de París onde sucede a Lamarck como profesor de zooloxía (1820). Foi o primeiro en aplicar o método natural na clasificación dos insectos. Entre as súas obras destacan Histoire naturelle Générale et particulière des Crustacés et des Insectes (1802-1805) de 14 tomos e Genera Crustaceorum et Insectorum (1806-1809) de 4 tomos.

MUNICIPIOS

Municipio da provincia de Almería, Andalucía, situado o pé de Sierra Morena e regado polo río homónimo (1.836 h [2001]). O seu castelo foi declarado Ben de Interese Cultural (1993).

1. Arbusto de ata 70 cm de altura, aromático, con follas lineares de beira enroscada, de cor verde abrancazada, e con flores en espiga de ata 3 cm de lonxitude rematadas en brácteas púrpuras de ata 5 cm. En Galicia están presentes dúas subespecies (L. stoechas stoechas e L. stoechas sampaiana) en medios secos e abertos. Ten propiedades medicinais e as súas flores secas empréganse como ambientador e repelente das trazas nos roupeiros, e na elaboración da auga de lavanda.

2. auga de lavanda.

1. Muller que lava a roupa.

2. 1. Ave terrestre, esvelta, co debuxo moi marcado, cola longa, peteiro fino e patas delgadas, que se caracteriza por correr e camiñar con viveza e sacudir a cola. Aniña no chan, en gretas ou entre rochas.

   2. lavandeira amarela/verdeal [port: alvéola-amarela; cast: lavandera boyera; ingl: yellow wagtail] [Motacilla flava, Fam dos motacílidos]

      Paxaro de ata 16 cm, esvelto, cola e longas patas. A plumaxe varía segundo o sexo. O macho ten o dorso verde por riba, con dúas franxas de cor amarela abrancazada nas cobertoiras das ás case negras, e as partes inferiores de cor amarela. No inverno tanto os machos como as femias son menos rechamantes. O voo é rebotante, camiña e corre. Crían dúas veces ao ano, con postas de 4 ou 5 ovos. Sitúan o niño no chan, en depresións por debaixo de pastos ou cultivos. Aliméntanse de insectos e moluscos, destacando os odonatos en canto a cantidade. Habita cerca da auga, sobre prados e campos húmidos e tamén en campos de cereais. Chega a Galicia na primeira decena de abril, mes en que comeza a crianza, e a finais de setembro as que criaron comezan o seu retorno a África, onde invernan. A súa área de distribución abrangue Europa, Asia e África. En Galicia aparece preferentemente por zonas litorais.

   3. lavandeira branca [port: alvéola-branca; cast: lavandera blanca; ingl: white wagtail] [Motacilla alba, Fam dos motacílidos]

      Lavandeira de ata 17, 5 cm, píleo negro, longa fronte branca, ás negras, cos extremos e bordos das cobertoiras brancos, e cola negra cos bordos brancos. O macho ten a parte de atrás da cabeza negra separada do negro do peito e o dorso e a rabadilla pálidos. Anda movendo esaxeradamente a cola e tamén corre. Son sedentarias. No inverno a poboación galega increméntase con aves chegadas doutros países do N. A partir de outubro establecen zonas dormitorio colectivas, de ata un milleiro de exemplares, como a existente en Santiago de Compostela. Constrúen o niño situado debaixo dun teito sólido, entre arbustos, en buratos nas casas ou en nichos de camposantos. Cando levan dúas ou catro semanas no territorio de cría empezan a construílo. Fan ata tres postas, pero en Galicia é rara unha segunda rolada. A femia pon un ovo ao día ata chegar a cinco, que incubará durante 12 días. Aliméntanse sobre todo de insectos, caracois e arañas. É frecuente vela capturando os insectos que atrae o gando. Habita...

   4. lavandeira real [port: alvéola-cinzenta; cast: lavandera cascadeña; ingl: grey wagtail] [Motacilla cinerea, Fam dos motacílidos]

      Lavandeira de ata 19 cm, dorso gris azulado pálido, rabadilla amarela verdosa e cola moi longa. Presenta lista superciliar estreita e branquecina, gorxa branca na maior parte e parte inferior amarela brillante. O macho reprodutor ten unha bigoteira por riba da gorxa, ambas as dúas negras. O voo é o máis rebotante do das lavandeiras, menea a cola case incesantemente e anda a paso lixeiro. É bastante solitaria excepto nos dormideiros e aniña en buratos naturais ou muros preto da auga. Pon de 4 a 6 ovos que soamente choca a femia durante 13-14 días e pode ter dúas niñadas ao ano. Aliméntase de insectos e invertebrados acuáticos. Habita regueiros e ríos pouco profundos, desaugues de granxas, etc. Distribúese por Europa, Asia e África, chegando en Europa ata o S de Noruega e Suecia. En Galicia distribúese por todo o territorio, malia ser máis escasa cá lavandeira branca.

3. Muller que habita nas fontes e que se presenta envolta nunha aura misteriosa. En Bretaña as lavandeiras nocturnas -mulleres condenadas polos seus pecados a lavaren todas as noites- están emparentadas coas bruxas. Cando están a lavar convidan a quen pasa a que lles torza a roupa; se o fan no mesmo sentido ca elas, a acción carrexaralles grandes males.

MONTES

Monte que forma parte da serra da Escrita, situado na parroquia de Vilasante (Cervantes). O seu cumio acada os 1.000 m de altitude.

PUNTA

Punta do litoral atlántico, situada entre a de San Xurxo e O Castro, na parroquia de San Xurxo da Mariña (Ferrol).

AFLUENTES

Afluente pola esquerda do río Grande, que nace no monte Mazaira na parroquia de Sobreganade (Porqueira) e desemboca dentro do mesmo concello.

RIOS

Río que nace da confluencia dos arroios de Ponte Castro e O Fontal, na parroquia de Trasmonte (Friol), e desemboca pola dereita do río Parga.

GALICIA

Criado e xornaleiro. Presidiu a CNT de Betanzos desde 1934 e formou parte do grupo da FAI que actuou durante a Segunda República. Escapado tralo levantamento do 18 de xullo de 1936, formou parte dos grupos guerrilleiros de Neira e Foucellas rexeitando entrar na IV Agrupación dominada polo PCE. Detido en agosto de 1945, pasou varios anos na cadea.

GALICIA

Fotógrafo, xornalista e pintor. Promotor e cofundador da Asociación Fotográfica Compostelana, abriu o seu propio estudo en Santiago de Compostela en 1959. No eido xornalístico, ademais de colaborar con diversos medios, foi redactor gráfico de Blanco y Negro, Arriba e Nuevo Diario. Ademais, exerceu como redactor e editor gráfico da axencia EFE. Realizou as series fotográficas “A feira de Santiago”, “Santiago monumental” e “Las ciudades más bellas de España”, e publicou La Carrilana: manual para andar de pie por el mundo (1990). Recibiu o Premio Galicia de Comucación en 1998.

MONTES

Monte situado na parroquia de Barredo (Castroverde). O seu cumio acada os 690 m de altitude.

PARROQUIA

Parroquia do concello de Monterroso baixo a advocación de Santiago.