"Van" (Contén)

1. Arbusto de ata 70 cm de altura, aromático, con follas lineares de beira enroscada, de cor verde abrancazada, e con flores en espiga de ata 3 cm de lonxitude rematadas en brácteas púrpuras de ata 5 cm. En Galicia están presentes dúas subespecies (L. stoechas stoechas e L. stoechas sampaiana) en medios secos e abertos. Ten propiedades medicinais e as súas flores secas empréganse como ambientador e repelente das trazas nos roupeiros, e na elaboración da auga de lavanda.

2. auga de lavanda.

1. Muller que lava a roupa.

2. 1. Ave terrestre, esvelta, co debuxo moi marcado, cola longa, peteiro fino e patas delgadas, que se caracteriza por correr e camiñar con viveza e sacudir a cola. Aniña no chan, en gretas ou entre rochas.

   2. lavandeira amarela/verdeal [port: alvéola-amarela; cast: lavandera boyera; ingl: yellow wagtail] [Motacilla flava, Fam dos motacílidos]

      Paxaro de ata 16 cm, esvelto, cola e longas patas. A plumaxe varía segundo o sexo. O macho ten o dorso verde por riba, con dúas franxas de cor amarela abrancazada nas cobertoiras das ás case negras, e as partes inferiores de cor amarela. No inverno tanto os machos como as femias son menos rechamantes. O voo é rebotante, camiña e corre. Crían dúas veces ao ano, con postas de 4 ou 5 ovos. Sitúan o niño no chan, en depresións por debaixo de pastos ou cultivos. Aliméntanse de insectos e moluscos, destacando os odonatos en canto a cantidade. Habita cerca da auga, sobre prados e campos húmidos e tamén en campos de cereais. Chega a Galicia na primeira decena de abril, mes en que comeza a crianza, e a finais de setembro as que criaron comezan o seu retorno a África, onde invernan. A súa área de distribución abrangue Europa, Asia e África. En Galicia aparece preferentemente por zonas litorais.

   3. lavandeira branca [port: alvéola-branca; cast: lavandera blanca; ingl: white wagtail] [Motacilla alba, Fam dos motacílidos]

      Lavandeira de ata 17, 5 cm, píleo negro, longa fronte branca, ás negras, cos extremos e bordos das cobertoiras brancos, e cola negra cos bordos brancos. O macho ten a parte de atrás da cabeza negra separada do negro do peito e o dorso e a rabadilla pálidos. Anda movendo esaxeradamente a cola e tamén corre. Son sedentarias. No inverno a poboación galega increméntase con aves chegadas doutros países do N. A partir de outubro establecen zonas dormitorio colectivas, de ata un milleiro de exemplares, como a existente en Santiago de Compostela. Constrúen o niño situado debaixo dun teito sólido, entre arbustos, en buratos nas casas ou en nichos de camposantos. Cando levan dúas ou catro semanas no territorio de cría empezan a construílo. Fan ata tres postas, pero en Galicia é rara unha segunda rolada. A femia pon un ovo ao día ata chegar a cinco, que incubará durante 12 días. Aliméntanse sobre todo de insectos, caracois e arañas. É frecuente vela capturando os insectos que atrae o gando. Habita...

   4. lavandeira real [port: alvéola-cinzenta; cast: lavandera cascadeña; ingl: grey wagtail] [Motacilla cinerea, Fam dos motacílidos]

      Lavandeira de ata 19 cm, dorso gris azulado pálido, rabadilla amarela verdosa e cola moi longa. Presenta lista superciliar estreita e branquecina, gorxa branca na maior parte e parte inferior amarela brillante. O macho reprodutor ten unha bigoteira por riba da gorxa, ambas as dúas negras. O voo é o máis rebotante do das lavandeiras, menea a cola case incesantemente e anda a paso lixeiro. É bastante solitaria excepto nos dormideiros e aniña en buratos naturais ou muros preto da auga. Pon de 4 a 6 ovos que soamente choca a femia durante 13-14 días e pode ter dúas niñadas ao ano. Aliméntase de insectos e invertebrados acuáticos. Habita regueiros e ríos pouco profundos, desaugues de granxas, etc. Distribúese por Europa, Asia e África, chegando en Europa ata o S de Noruega e Suecia. En Galicia distribúese por todo o territorio, malia ser máis escasa cá lavandeira branca.

3. Muller que habita nas fontes e que se presenta envolta nunha aura misteriosa. En Bretaña as lavandeiras nocturnas -mulleres condenadas polos seus pecados a lavaren todas as noites- están emparentadas coas bruxas. Cando están a lavar convidan a quen pasa a que lles torza a roupa; se o fan no mesmo sentido ca elas, a acción carrexaralles grandes males.

MONTES

Monte que forma parte da serra da Escrita, situado na parroquia de Vilasante (Cervantes). O seu cumio acada os 1.000 m de altitude.

PUNTA

Punta do litoral atlántico, situada entre a de San Xurxo e O Castro, na parroquia de San Xurxo da Mariña (Ferrol).

AFLUENTES

Afluente pola esquerda do río Grande, que nace no monte Mazaira na parroquia de Sobreganade (Porqueira) e desemboca dentro do mesmo concello.

RIOS

Río que nace da confluencia dos arroios de Ponte Castro e O Fontal, na parroquia de Trasmonte (Friol), e desemboca pola dereita do río Parga.

GALICIA

Criado e xornaleiro. Presidiu a CNT de Betanzos desde 1934 e formou parte do grupo da FAI que actuou durante a Segunda República. Escapado tralo levantamento do 18 de xullo de 1936, formou parte dos grupos guerrilleiros de Neira e Foucellas rexeitando entrar na IV Agrupación dominada polo PCE. Detido en agosto de 1945, pasou varios anos na cadea.

GALICIA

Fotógrafo, xornalista e pintor. Promotor e cofundador da Asociación Fotográfica Compostelana, abriu o seu propio estudo en Santiago de Compostela en 1959. No eido xornalístico, ademais de colaborar con diversos medios, foi redactor gráfico de Blanco y Negro, Arriba e Nuevo Diario. Ademais, exerceu como redactor e editor gráfico da axencia EFE. Realizou as series fotográficas “A feira de Santiago”, “Santiago monumental” e “Las ciudades más bellas de España”, e publicou La Carrilana: manual para andar de pie por el mundo (1990). Recibiu o Premio Galicia de Comucación en 1998.

MONTES

Monte situado na parroquia de Barredo (Castroverde). O seu cumio acada os 690 m de altitude.

PARROQUIA

Parroquia do concello de Monterroso baixo a advocación de Santiago.

MONTES

Monte situado na parroquia de Xermeade (Muíños). O seu cumio acada os 800 m de altitude.

PERSOEIRO

Arquitecto flamengo. Foi arquitecto da cidade de Lovaina desde 1445. Continuou a construción da igrexa de San Pedro e proxectou e dirixiu a construción da Casa do Concello (1447-1463), obra mestra do gótico flamíxero.

PERSOEIRO

Militar e político ruso. Destacou na Guerra de Afganistán e abandonou as forzas armadas para dedicarse á política e formou parte do Congreso das Comunidades Rusas (KRO) en 1995. Ese mesmo ano foi elixido deputado na Duma. Nas eleccións presidenciais de 1996 presentouse como candidato independente pero Boris Jelcin nomeouno asesor e secretario do Consello de Seguridade Nacional. Desde este cargo conseguiu poñer fin á Primeira Guerra de Chechenia, pero foi cesado pouco despois, acusado de preparar un golpe de estado. En 1997 creou o Partido Nacional Republicano e desde 1998 gobernou o territorio siberiano de Krasnojarsk.

PERSOEIRO

Óptico e naturalista neerlandés. Autodidacta, moi ben dotado para as ciencias da observación, fixo numerosos descubrimentos sobre infusorios, bacterias, glóbulos do sangue, espermatozoides e pezas bucais de insectos, utilizando microscopios dunha soa lente, que el mesmo construía. En 1722 acabou de publicar a súa Opera omnia, formada por 400 comunicacións que enviara á Royal Society e á Académie des Sciences.

PERSOEIRO

Compositor italiano. Compuxo óperas, como I due cesari (1683) nas que contribuíu a fixar o esquema da aria da capo, oratorios, cantatas profanas, motetes e sonatas.