¹ colonia

Territorio ocupado e sometido, xunto coa súa poboación, por outro pobo ou estado, co fin de iniciar un proceso de explotación dos recursos naturais, da forza de traballo ou como mercado para os produtos manufacturados, en beneficio dos intereses do estado dominante ou colonizador. A vinculación entre a colonia e a metrópole pode ser política, económica ou cultural. Os fenicios e os gregos foron dos primeiros pobos que estableceron asentamentos de carácter permanente coa finalidade de colocar os excedentes de poboación das cidades fundadoras, que se caracterizaban pola independencia política respecto das poboacións de orixe. Os primeiros en establecer colonias de carácter comercial nas costas mediterráneas foron os fenicios arredor do s X a C. Nas costas da Península Ibérica fundaron Gadir, a actual Cádiz, cara ao 1100 a C, e no N de África fundaron as colonias de Cartago e Útica. A expansión fenicia, que acadou o seu apoxeo no s VIII a C, foi continuada pola cidade de Cartago, unha colonia fundada polos fenicios no 814 a C, que se converteu na potencia colonial do Mediterráneo occidental dende o s VII a C. A situación de loita social no seo das cidades estado gregas, a escaseza de terras e a necesidade de ampliar as rutas comerciais provocou unha expansión grega no s VIII a C. Os gregos espalláronse polo occidente, dende o S de Italia, onde realizaron as primeiras fundacións coloniais ao redor do 770 a C, ata a Península Ibérica (600 a C), pero estableceron tamén colonias no Mediterráneo oriental e no Mar Negro. As polis de Esparta e Atenas estableceron os seus imperios coloniais entre os ss VI e V a C; a primeira expandiuse pola zona continental de Grecia, mentres que a segunda se dedicou a crear colonias de cidadáns atenienses en puntos estratéxicos, que conservaban todos os seus dereitos políticos e sociais respecto da metrópole, chamadas cleruquías. En Roma as colonias tiveron tamén un carácter urbano; estaban formadas por cidadáns romanos ou por aliados e establecéronse en territorios conquistados dende o s IV a C, baixo a autoridade do senado primeiro e despois, do emperador. As colonias romanas son froito dunha planificación e caracterizáronse polo vínculo que mantiñan co poder estatal, unido a unha situación estratéxica. Existiron dous tipos fundamentais de colonias durante a República: as coloniae civium romanorum e as coloniae latinae. As primeiras, escasas antes da Segunda Guerra Púnica, exercían o control dos territorios conquistados no nome de Roma. Entre elas atopábanse Antium (Anzio), Puteoli (Pozzuoli) ou Mutina (Modena). As coloniae latinae, poboadas por colonos orixinarios das cidades latinas aliadas dos romanos, serviron de instrumento na colonización de Italia; a esta clase pertencían Ariminum (Rimimi), Placentia (Piacenza) e Aquilea. As colonias romanas, constituídas por veteranos licenciados do exército que recibían un lote de terras froito das requisas, adquiriron un carácter militar coas reformas de Mario; este foi o caso de Arretium (Arezzo), Florentia (Florencia), Pompeia e Capua. Durante o Imperio, só se crearon colonias militares ou asimiladas a elas, pero, a miúdo, os emperadores empregaron o seu poder proconsular e concederon a civitas romana e o ius latini ou o ius italicum a cidades preexistentes de xeito que se incorporaban á organización romana. A maior actividade na fundación de colonias tivo lugar no período republicano e a comezos do Imperio, establecéndose en Hispania durante a República Corduba, Pollentia e Valentia. César estableceu as colonias de Hispalis, Ucubi, Urso, Carthago Nova,Tarraco, e, máis tarde, Augusto fundou Caesaraugusta, Ilici e Emerita, entre outras. As colonias desapareceron case totalmente durante a Idade Media, ata que un grupo de viquingos nos ss IX e X se estableceron en terras estranxeiras e fundaron novas comunidades en Islandia e Groenlandia. A recuperación demográfica do s XI a C alentou o comercio e favoreceu a aparición de novas formas de colonia entre finais do s XII e o s XV, relacionadas coas factorías comerciais dos italianos no Mediterráneo (pisanos, xenoveses e venecianos) e da Hansa nos países do Báltico e do mar do Norte. Estes grupos de comerciantes obtiveron dos soberanos dos países nos que comerciaban o dereito de establecemento dunha cidade ou, polo menos, dun barrio e, en xeral, gozaban dunha ampla autonomía xurídica baixo a responsabilidade do xefe da colonia. As colonias urbanas e mercantís dos venecianos e xenoveses estendéronse polo Mediterráneo ata formar un imperio mercantil no que coexistían territorios dependentes directamente do goberno con feudos propiedade dos patricios e, nalgúns casos, feudos militares. Os descubrimentos xeográficos realizados polos portugueses e españois entre finais do s XV e comezos do XVI, deron como resultado a creación das primeiras colonias en África, América e Asia. As novas colonias soportaron pesados vínculos proteccionistas, unha rede administrativa e xerárquica e un forte control militar, e proporcionáronlle un fluxo constante de riquezas e luxo á metrópole. As colonias españolas e portuguesas tiñan un carácter mixto, pois incluían as poboacións indíxenas dos seus territorios, mentres que os británicos, os franceses e os holandeses practicaron un sistema diferente na fundación das colonias: a compañía con carta. A compañía recibía a concesión dunha zona en exclusiva para a súa conquista e futura explotación, e adquiría como obrigas o mantemento das relacións coa metrópole, a poboación e a administración do territorio, e a evanxelización. A finais do s XVIII emancipáronse as trece colonias británicas de América do Norte (1783) e, a continuación, produciuse a caída dos imperios portugués e español entre 1809 e 1826. Durante o s XIX o liberalismo limitou os monopolios concedidos ás compañías, e a Revolución Industrial e a expansión demográfica de Europa provocaron o nacemento de novas colonias que constituíron imperios baixo a iniciativa do Reino Unido e, en menor medida, de Francia ata a Segunda Guerra Mundial. As formas de control político dos territorios dominados foron moi diversas ao longo da historia colonial dos ss XIX e XX, pois había que harmonizar os intereses da metrópole, dos colonos alí instalados e dos colonizados. Non obstante , a grandes trazos, a administración colonial xirou ao redor da anexión (administración directa), forma adoptada por Francia, España, Italia e Portugal, e a autonomía (administración indirecta), forma escollida por Inglaterra, Bélxica, Holanda, Alemaña e os EE UU. Así mesmo, tamén se estableceron diversos status político-administrativos, entre os que cómpre destacar, ademais da anexión, o dominio, o protectorado, o condominio e o arrendamento. A partir das disposicións da ONU a favor da descolonización, o concepto e a organización das colonias cambiou, e foron aparecendo formas ambiguas de colonialismo: territorios de ultramar, provincias de ultramar, estados asociados, etc.

Territorio dependente dunha metrópole que recibiu un escaso número de colonos europeos, dedicados fundamentalmente a funcións administrativas ou técnicas orientadas á explotación dos recursos agrícolas (produtos tropicais, como o café en Uganda ou Burundi) ou minerais (diamantes, ouro, etc). Foron colonias de explotación a maioría dos territorios da África negra.

Territorio dependente dunha metrópole que acolleu un gran número de europeos que se asentaron tanto nas cidades coma no rural, onde estableceron grandes plantacións agrícolas e estancias gandeiras. Debido ao seu desenvolvemento económico (chegaron a competir cos produtos da metrópole), e a forza dos colonos europeos, estas colonias axiña reivindicaron a súa autonomía administrativa e foron os primeiros territorios en conseguir a independencia das súas metrópoles. Foron colonias de poboamento Canadá, Australia, Nova Zelanda ou Alxeria.

Territorio dependente dunha metrópole no que os recursos naturais eran explotados por compañías privadas que, coa autorización gobernativa correspondente, establecían un corpo administrativo e militar de seu que gozaba dunha grande autonomía. Foron comúns nos primeiros momentos da colonización africana, sobre todo polos ingleses, alemáns e belgas.

Conxunto de persoas que van dun territorio a outro, nacional ou estranxeiro, para se establecer nel. Unha das características máis importantes que definen a estas persoas é que adoitan manter os vínculos coa terra da que partiron. Ex: Na súa visita a Bos Aires o presidente recibiu os representantes da colonia galega nesa cidade.

Lugar ou país onde se establece este conxunto de persoas.

Conxunto de instalacións separadas da poboación e cunha certa importancia, provisto de diversas dependencias e servicios.

Conxunto de instalacións industriais separado dos núcleos de poboación, con vivendas para os obreiros e os encargados, igrexa, escola, economato e outras dependencias. As colonias industriais establecéronse no Reino Unido na segunda metade do s XIX, coa intención de aproveitar na súa orixe as fontes de enerxía, en concreto os saltos de auga para mover a maquinaria téxtil. Estas instalacións atópanse tamén en Francia, Bélxica e Alemaña.