crucifixión

Acción de crucificar.

Forma de aplicación da pena capital en numerosos pobos do Mediterráneo oriental na Antigüidade. A orixe desta modalidade de execución atribúese posiblemente aos persas, pero, con diversas variantes, empregárona os fenicios, os gregos, os exipcios e os cartaxineses, antes da súa introdución en Roma. A lexislación romana excluía desta pena os cidadáns romanos, aínda que durante o Imperio aplicouse a cidadáns romanos de clase baixa (humiliores), pero nunca aos de clase alta (honestiores). A pena da crucifixión aboliuna Constantino en recordo da paixón de Cristo.

Representación artística da crucifixión de Cristo ou dalgún santo. Denomínase crucifixión ou calvario cando aparece Cristo cravado na cruz acompañado doutros personaxes, como os dous ladróns, a Virxe María -acompañada ás veces de María Madanela-, os soldados romanos, o apóstolo san Xoán e outros elementos, como o Sol ou a Lúa. Cando a representación se limita á figura de Xesús cravado na cruz denomínase Cristo ou crucifixo. A figura central pode aparecer en actitude sufridora ou triunfante. As primeiras representacións coñecidas da crucifixión de Cristo datan do s VI, como o evanxeliario de Rabbūla (Siria) e o ampullario de Monza e Bobbio, de orixe palestina, onde Cristo aparece en maxestade. De influencia oriental son, entre outros, o fresco do s VIII de Santa Maria Antiqua (Roma) e o mosaico do s XII de San Marcos de Venecia. A primeira representación occidental é un evanxelario irlandés do s VIII. De maior complexidade son as figuracións dos marfís carolinxios, nos que a simboloxía se supedita ao carácter triunfal de acordo coa teoloxía da época. Nos manuscritos otonianos, sen embargo, aparece xa a figura de Cristo morto na cruz, unha representación dominante durante o s XIII. A composición da escena variou ao longo dos séculos. Entre os ss XIV e XVI incluíu as figuras dos doadores e dos santos. Na arte gótica adoitábase situar no remate dos retablos. Nos países nórdicos a influencia gótica manifestouse en certos detalles realistas. A escola flamenga acentuou o misterio suprahistórico, cunha expresión profunda do intenso drama interior dos personaxes. Durante o Renacemento, a humanidade de Cristo foi de novo obxecto de devoción e, polo tanto, de expresión artística, que se acomodou sucesivamente á distribución do espazo segundo os canons artísticos do momento, dende a simetría da tranquilidade de Rafael ata a forza impetuosa de Tintoretto ou a loita cósmica de Rembrandt. No Barroco, o Cristo aparece tanto morto como vivo: maxestoso na escola española ou dramático en Rubens, orixe de moitas imaxes en marfil. O acento dramático reforzouse no s XVIII, pero sen achegar ningunha característica nova. No s XIX tivo un tratamento academicista. Xa no s XX destacaron algunhas representacións feitas por Gauguin, Roualt, Chagall, G. Richier, a abstracción de Manessier e a surrealista de Dalí. Entre os santos representados na cruz están san Pedro, coa cruz invertida, santo André, coa cruz en forma de aspa, san Filipe, santa Baia e santa Liberata.