eslavo -va

Relativo ou pertencente aos pobos eslavos ou ás súas linguas.

Natural ou habitante dos pobos eslavos.

Grupo de pobos de lingua indoeuropea que habitan o territorio comprendido entre os ríos Oder e Volga e desde o Mar Báltico ata os Cárpatos, e que se estenden polo N de Asia ata o Pacífico. Orixinarios da rexión situada entre as actuais Bielorrusia e Ucraína, no val do Río Pryp’yat’, limitaban cos pobos xermánicos, bálticos e tracios. Chamados vendos polos seus veciños xermánicos, a denominación de eslavo apareceu documentada no s VI. Espalláronse cara ao L e ao S dende o s II, ata que se enfrontaron cos pobos bálticos, fineses e godos. Sometidos polos hunos, trala destrución do reino dos godos (370), que se estendía dende Polonia e chegaba ata o Mar Negro, os eslavos liberáronse e iniciaron a marcha cara a Europa Central, onde constituíron grupos político-militares repartidos polo curso do Dniéper, do baixo Danubio, e polo alto Vístula (ss VI e VII). Atravesaron o Elba a comezos do s VI e un grupo chegou á conca dos ríos Saale e Danubio, mentres outro ocupaba Bohemia (508-514); logo de pasar o Danubio iniciaron a conquista dos Balcáns fronte á debilidade dos bizantinos. Pódense distinguir tres grupos eslavos: os meridionais, os occidentais e os orientais. A expansión cara ao S detívose tralo establecemento dos ávaros no Danubio central (568), pero, despois da súa derrota ante os bizantinos (626), os eslavos formaron o Reino de Samo (626-659), con capital en Nitra, que se estendeu polo Danubio superior e medio. Este reino agrupou a diversos pobos eslavos (serbios, lusáceos, checos, moravos, eslovacos e eslovenos) con outros de orixe xermana. Trala morte de Samo, o estado disgregouse e os búlgaros ocuparon parte do reino (679) e someteron os seus habitantes. Malia os enfrontamentos cos bizantinos durante os ss VIII e IX, os búlgaros formaron un extenso imperio (893-927), que foi sometido e integrado como provincia bizantina (1018). O duque Tomislav unificou os principados de Croacia e os territorios de Panonia e Eslavonia no Reino de Croacia (925). Os eslavos occidentais estendéronse por terras xermanas ata que, a finais do s VIII, chegaron á conca alta do río Weser e, tralo establecemento por Carlomagno do limes Sorabicus (805) e do limes Saxonicus (808), limitou temporalmente as súas migracións. A decadencia política dos carolinxios permitiu a organización do primeiro grande estado eslavo da Europa Central, a Gran Moravia (830-904), que incluíu os eslavos que habitaban Eslovaquia, Bohemia e Lusacia. O emperador xermánico Odón I (936-973) reconquistou as terras que ocuparan os eslavos ata o río Oder e creou as marcas de Carintia e Carniola, que frearon a expansión eslava na conca dos ríos Drava e Sava. Ao mesmo tempo, os principados checo (880) e de Bohemia (995) sufriron un proceso de xermanización. Os eslavos orientais acadaron unha certa unidade no s VI e constituíron unha federación que dominou a conca do río Dniéper, ata que os ávaros a destruíron (602). Dende o s VII, os eslavos orientais foron sometidos polos pobos da estepa, como os kházaros. Malia este dominio dos pobos esteparios, crearon poboados fortificados na ruta mercantil que unía o Mar Báltico co Mar Negro, como Kiev e Novgorod, que se converteron en importantes núcleos comerciais para os escandinavos. Paulatinamente, mesturáronse cos ruotsi ou rusos, pobos de orixe escandinava que chegaban polas vías fluviais, e a partir destes poboados creáronse algúns dos principados rusos. As incursións dos pobos das estepas na Idade Media someteron ao seu dominio a maior parte dos pobos eslavos, e nos ss XIV e XV os turcos conquistaron os estados eslavos do S. Rusia foi o único pobo que se converteu nun estado independente despois de liberarse dos tártaros no s XV. O dominio dos Habsburgo sobre Bohemia e Croacia orixinou a xermanización e maxiarización destes territorios. A decadencia do estado eslavo de Polonia (1795) e a extensión territorial de Rusia durante a Idade Moderna estimularon a súa posición como defensor dos pobos eslavos no s XIX, corrente coñecida co nome de paneslavismo. A decadencia do Imperio Otomano permitiu a liberación dos pobos eslavos, que acadaron sucesivamente a súa independencia: Bulgaria (1885), Checoslovaquia (1918) e Iugoslavia (1918). A estrutura social básica dos eslavos eran as familias, en xeral monogámicas, que se agrupaban en clans patriarcais (vod), e estes en tribos formados por individuos libres. A autoridade máxima da tribo residía na asemblea de anciáns, que elixía os xefes da tribo. Cada unha das tribos posuía un lugar fortificado (grad ou gorod), onde se reunían os seus membros e que, máis tarde, deu lugar a mercados e cidades. Economicamente, vivían do pastoreo e da agricultura, aínda que a caza e a pesca tamén desempeñaron un papel destacado. As terras eran, orixinariamente, propiedade comunal e repartíanse entre as familias, pero a partir do s X transformáronse paulatinamente en propiedade privada. Practicaban o infanticidio selectivo como vía para evitar a superpoboación. Incineraban os seus mortos e celebraban festas funerarias que se prolongaban durante varios días. Construían as súas vivendas en madeira e, a partir dos ss VII-VIII, edificáronas en pedra, malia que entre os eslavos do S apareceron antes. As crenzas dos eslavos, que se coñecen polos textos cristiáns, polas descricións das viaxes e polo folclore, baseábanse no animismo. Rendíanlles culto aos devanceiros e aos espíritos do bosque e das augas, que representaban en ídolos con tres ou catro caras. Ademais, posuían unha mitoloxía baseada na existencia dunha divindade solar superior, Svarog, chamado co nome común de bog (‘deus’), da que dependían outras divindades inferiores como os seus fillos Dažbog, deus protector da agricultura; Volos, deus protector dos rabaños; e Perun, deus do trono e da guerra. A única deusa coñecida é Mokǒs. Recoñeceuse a existencia de lugares sagrados, pero non se localizaron templos. O s VII marcou a entrada do cristianismo entre os pobos eslavos dende tres focos: Bizancio, Roma e Xermania. Os apóstolos da conversión foron o abade Martiño, enviado por Roma para bautizar os croatas (640-642) e, máis tarde, os ortodoxos Cirilo e Metodio, que evanxelizaron Moravia e Bohemia (s IX); mentres, os carolinxios dende as marcas intentaban tamén a cristianización. Os eslavos do litoral do Báltico non foron cristianizados ata os ss XI-XII. Como consecuencia das diferentes orixes dos evanxelizadores, os eslavos occidentais e parte dos meridionais (checos, eslovacos, croatas e eslovenos) formaron parte do cristianismo occidental, mentres que a maioría dos meridionais e todos os orientais (búlgaros, serbios, ucraínos e rusos) se integraron no cristianismo oriental e ortodoxo.