Espenuca, Santa Baia de

Santuario situado no monte da Espenuca, en Coirós, onde se localiza un mirador sobre As Mariñas. As súas orixes están nunha pequena construción destruída polos suevos no s V que, trala súa restauración, se situou baixo a regra de san Bieito. No 881 reconstruíuse o templo e no s XI integrouse no mosteiro de San Salvador de Cis. Consérvase un templo románico que puido empregar elementos procedentes das antigas construcións. Erixiuse sobre unhas rochas, polo que a irregularidade do terreo provocou que a entrada ao templo estivera a unha maior altura. Ten nave, con cuberta de madeira, e ábsida, cuberta con bóveda de medio canón, as dúas de planta cadrada. No interior destacan as pinturas do s XV conservadas na ábsida e a imaxe de Nosa Señora da Espenuca, nai da Igrexa, realizada en granito por Fernando García Blanco (1986). Na portada principal destacan as dúas columnas que arrancan a media altura, apoiadas sobre rochas, e sosteñen os arcos de medio punto e as arquivoltas de aresta viva. A fachada coróase cunha cruz lobulada. O campanario está exento e no seu redor apareceron sepulturas e restos dunhas murallas que puideron pertencer ao antigo castelo de Spelunca, doado polo conde Rodrigo á Igrexa compostelá (1130).