franciscano -na

Membro da orde mendicante fundada por san Francisco de Asís en 1208.

Denominación que reciben as congregacións relixiosas que se declaran herdeiras da orde mendicante fundada en 1209 por san Francisco de Asís, a Orde dos Irmáns Menores (Ordo Fratrum Minorum).
Programa espiritual
San Francisco puxo en marcha o seu ideal relixioso a comezos do s XIII, cando a Igrexa vivía un momento de relaxación moral xeralizado. San Francisco propúxose combater as desviacións e abusos da Igrexa e propugnou un programa espiritual baseado en varios puntos: fraternidade, igualdade dos seus membros; desapropiación, pobreza evanxélica; obediencia á Igrexa de Roma; itinerancia, peregrinación dos seus membros fronte a estabilidade do monxe; vida en contacto co pobo; predicación penitencial, máis con exemplos ca con palabras. Este programa espiritual resumiuse en tres conceptos: sinxeleza, amor fraterno e alegría.
Orixe e diversificación do movemento franciscano
Francisco de Asís era fillo dun acomodado comerciante italiano. O seu pai incorporouno á vida militar coa intención de acceder á nobreza, sen embargo, caeu prisioneiro nunha batalla e no cativerio enfermou gravemente. Durante a súa convalecencia experimentou unha vocación distinta, que o levou a dedicar o resto da súa vida a axudar os máis necesitados. Ao postular un estilo de vida evanxélico foi repudiado polo seu pai. Entre 1213 e 1214 peregrinou a Santiago de Compostela, onde adoptou a decisión de fundar conventos. A primeira regra de vida dos franciscanos, baseada no Evanxeo e nas propias experiencias de fraternidade de san Francisco de Asís, aprobouna o Papa Inocencio III en 1210; esta regra perdeuse. En 1223 Honorio III aprobou unha nova á que seguen as tres ramas nas que se dividiu a orde como consecuencia de discrepancias na interpretación do carisma franciscano: Franciscanos (OFM); Capuchinos (OFM Cap), fundada por Mateo de Bassi coa pretensión de significar a recuperación da austeridade e a pobreza propias dos comezos da orde (a súa regra aprobouse en 1529); e Conventuais (OFM Conv) ou observantes, xurdidos a consecuencia do Cisma de Occidente (1378-1417). O carisma franciscano admite no seu seo tres xeitos de vivir a espiritualidade: os frades da orde primeira, as monxas da orde segunda e os leigos da orde terceira. A Orde Segunda é a das Clarisas. Santa Clara de Asís decidiu seguir os postulados de san Francisco e adoptou a súa forma de vida en 1212. A súa regra, coñecida como a das Damas Pobres, aprobouna Inocencio IV. En 1511 aceptaron a regra da orde segunda as relixiosas concepcionistas (Beata Beatriz de Silva). A Orde Terceira fórmana os segrares (terciarios franciscanos ou fraternidade secular de San Francisco), cristiáns que levan o programa espiritual da orde á súa vida diaria, relixiosos terciarios regulares e relixiosas terciarias de congregacións femininas. As principais ocupacións dos membros da orde eran a predicación ambulante, o coidado de leprosos e enfermos, a colaboración cos sacerdotes nos seus ministerios e o ensino en universidades e centros de estudio.
Os franciscanos en Galicia
Os franciscanos conventuais foron unha orde moi estendida na Península Ibérica ata 1567, cando Filipe II ordenou a súa disolución; regresaron en 1904. O papel dos franciscanos na Idade Moderna foi moi importante, especialmente na evanxelización de América, onde estableceron misións, do mesmo xeito que en China, Xapón, Filipinas e as terras austrais, continuando unha tradición misioneira que os levou a Terra Santa e Marrocos dende o s XIII. No s XIX decretouse en España a desamortización e a exclaustración de todos os conventos e pertenzas dos relixiosos. En Galicia establecéronse mosteiros franciscanos en Santiago (fundouno o propio san Francisco ao concluír a súa peregrinación ao sepulcro do Apóstolo), Lugo, Ourense, Betanzos, Noia, Herbón, A Coruña, Pontevedra, Ribadavia, Vigo e Ponteareas, ademais dos que quedaron desocupados en 1835: Ribadeo, Viveiro, Monterrei, Ferrol, A Pobra do Deán (A Pobra do Caramiñal), San Lourenzo de Trasouto (Santiago de Compostela), Vilabade (Castroverde), Monforte de Lemos, Redondela, Xinzo de Limia, Baiona, Cambados e Tui. Polo que respecta ás relixiosas, estableceron conventos en Pontevedra, Santiago, Allariz, Ribadeo, A Coruña, Monforte de Lemos, Ramirás, Viveiro e Mondoñedo. Os conventos femininos, a diferenza dos masculinos non sucumbiron á exclaustración.

Liña do pensamento filosófico teolóxico propia dos franciscanos durante a Idade Media. Próxima ao agostinismo, opúxose ao tomismo. Distínguese entre a escola franciscana antiga, representada en París por Alexandre de Hales (1185?-1245) e san Boaventura (1221-1274), e en Oxford por Robert Grosseteste (1170-1253) e Tomás de York; a escola franciscana media, na que destacou John Peckam; e a escola franciscana última, representada por John Duns Escoto (1266?-1308). A finais da Idade Media derivou, coa figura de Guillerme de Ockham (1285-1347), cara ao conceptualismo.