materialismo

Doutrina filosófica que estableceu a materia como un constitutivo fundamental da realidade. Defende non só a independencia do real respecto ao pensamento humano, senón tamén a materia como substrato último do Universo, concepto polo que se opuña ao espiritualismo. As primeiras elaboracións sistemáticas do materialismo foron dadas na Antigüidade, na escola Chārvāka, no mundo oriental e na do atomismo grego, en Occidente. Nos ss XVI e XVII xurdiu unha nova corrente materialista de carácter mecanicista que deu máis forza ás posicións idealistas e espiritualistas no campo filosófico. A partir de G. W. F. Hegel, a reinterpretación marxista da dialéctica recolleu a tradición materialista e modificouna radicalmente, polo que se estableceu o materialismo dialéctico e o materialismo histórico. O desenvolvemento científico dos últimos séculos revelou pertinente unha concepción do mundo materialista, pero aplicouse con moita redución limitándoa ao campo da teoría do coñecemento.

Doutrina filosófica establecida por Karl Heinrich Marx e Friedrich Engels en que recolleron as teses fundamentais do materialismo, aínda que se opuxeron á súa formulación mecanicista. Para a dialéctica marxista, o mundo debe ser concibido como un conxunto de procesos en que os corpos e o seu reflexo mental no cerebro humano, os conceptos, permanecen sometidos a un proceso constante de aparición e desaparición. Trátase dunha concepción xeral do mundo -que ten a súa base científica no materialismo histórico e nas ciencias naturais- e comporta unha peculiar teoría do coñecemento. Esta última, elaborada principalmente por Vladimir I. Lenin, sostén que o coñecemento humano reflite a realidade, e non de forma pasiva e fotográfica, senón de xeito aproximativo e activo en que a realidade se entende como constituída por unha infinidade de niveis que se integran nunha totalidade en movemento constante. O proceso de coñecemento ten que ser progresivo, pero sempre incompleto. O criterio de verdade, entón, é o da práctica social, é dicir, a experiencia histórica da capacidade que un coñecemento dá para dominar e transformar a realidade coñecida.

Teoría establecida por Karl Heinrich Marx e Friedrich Engels sobre o desenvolvemento das sociedades. En contra do papel determinante atribuído polo idealismo aos factores ideolóxicos ou políticos no proceso histórico, o materialismo establece que toda a historia da humanidade, a excepción dos seus estados máis primitivos, estivo dominada por unha loita de clases, e que estas clases son produto das relacións de produción e intercambio de cada época e que por tanto, a estrutura económica da sociedade é o fundamento real a partir do que se explican a superestrutura das institucións xurídicas e políticas e as formas de representación relixiosas, filosóficas ou doutra índole. Á parte do factor económico, o marxismo incluíu o factor humano como elemento tamén fundamental na transformación da realidade histórica.

Corrente filosófica que xurdiu no s XVIII representada inicialmente por La Mettrie e Holbach e no s XIX por L. Büchner, K. Vogt e J. Moleschott. Caracterízase polo feito de que reduce todo fenómeno psíquico-espiritual a unha simple manifestación de determinacións materiais, e concibe a realidade como integrada por entidades independentes, illadas e estables, definidas por propiedades primarias irredutibles unhas das outras. De aquí vén a súa afirmación da posibilidade dun coñecemento absoluto, baseado no progresivo descubrimento destas entidades e propiedades. Pode identificarse co naturalismo.