bioquímica

Estudio da química dos seres vivos, é dicir, da vida como fenómeno químico. Sabido que os seres vivos están constituídos por células, a Bioquímica estudia as reaccións químicas complexas que acontecen dentro delas e tamén aquelas que teñen lugar fóra, pero que están estreitamente relacionadas co seu funcionamento. Estas biorreaccións caracterízanse especificamente polo feito de producirse todas a temperaturas relativamente baixas (polo xeral inferiores a 45°C), grazas á axuda de biocatalizadores (enzimas), e polo feito de funcionar axustadas unhas coas outras nunha complexísima concatenación. As biorreaccións son de síntese (anabolismo) ou degradación (catabolismo), e conxuntamente constitúen o metabolismo do ser vivo. A Bioquímica é unha ciencia nacida da converxencia e o entrecruzamento da Química Orgánica e a Fisioloxía a mediados do s XIX. As raíces da Bioquímica moderna están nos estudios do químico sueco K. W. Scheele, no s XVIII, cos que identificou o ácido láctico no leite, o cítrico no limón, o málico nas mazás e o úrico nos ouriños; e nos do francés A. L. Lavoisier, que demostrou que algúns seres vivos empregan o osíxeno do aire para a “combustión” dos alimentos, co que se produce enerxía. Durante a segunda metade do s XIX e comezos do XX, a actividade dos bioquímicos orientouse cara aos estudios dos produtos naturais contidos nos organismos vivos. Durante o s XIX os estudios bioquímicos seguiron dous eixes principais: a identificación dos compostos naturais (proteínas, glicóxeno, ADN e moitos aminoácidos) e o estudo funcional da fermentación alcohólica, que estableceu as bases da Enzimoloxía, da Bioenerxética e do estudo do metabolismo. Destacan os traballos dos científicos da escola francesa e alemana, como A. Payen, J. F. Persoz, C. J. von Liebig, L. Pasteur e E. Büchner. Os traballos de E. F. I. von Hoppe-Seyler sobre a hemoglobina ou de E. Fischer sobre a síntese de glícidos, lípidos e proteínas, deron o impulso decisivo. O nome de Bioquímica foi proposto por Neuberg no 1903. Na primeira metade do s XX, os científicos centráronse no estudio das funcións dos compostos xa coñecidos e no significado biolóxico dos procesos nos que interveñen. Así no 1933 G. Embden, O. Meyerhof e J. Parnass, describiron a primeira ruta metabólica, a glicólise; tamén foron descritos o ciclo dos ácidos tricarboxílicos, no 1937 por H. A. Krebs, e a cadea respiratoria, por O. Warburg e A. Lehninger, entre outros. Durante a segunda metade do s XX, experimentou un gran desenvolvemento, potenciado pola posta a punto de novas e complexas técnicas analíticas e pola progresiva tendencia a teorizar os procesos vitais coa aplicación de modelos físicomatemáticos. Neste período o principal interese céntrase no estudo dos mecanismos moleculares que controlan os procesos descritos anteriormente. Na Bioquímica distínguense: a Bioloxía Molecular, estreitamente relacionada coa Xenética, que estudia os mecanismos da transmisión e expresión da información xenética; a Bioquímica Estrutural, que trata fundamentalmente o estudo da estutura de compostos e agregados moleculares relacionados coa Bioquímica, e os mecanismos dos fenómenos bioquímicos do ser vivo; e a Bioquímica Fisiolóxica, que ten por obxectivo o estudo global e integrado do metabolismo e o efecto das hormonas (endocrinoloxía) e doutros compostos (Farmacoloxía, Toxicoloxía) sobre o metabolismo. A carón destas grandes liñas de traballo, comezan a desenvolverse outras disciplinas dentro da Bioquímica, como a Bioquímica Ecolóxica, que estudia as interrelacións entre animais e plantas no ámbito da loita ecolóxica e a coevolución; a Bioquímica Comparada ou estudo dun mesmo proceso bioquímico en diferentes organismos, que proporciona valiosa información á Taxonomía; ou a Bioquímica Industrial, que trata da obtención en grandes cantidades de determinados compostos.

Disciplina que estudia os compostos químicos propios dos organismos vexetais e animais, as súas funcións fisiolóxicas e o seu papel como compoñentes alimentarios para o home e outros animais. No ámbito agroalimentario, ademais de coñecer os mecanismos de crecemento das especies biolóxicas, é tamén importante determinar as transformacións bioquímicas que se producen despois da colleita ou do sacrificio, xa que estas afectan á calidade nutritiva e á presenza física do produto alimentario. Xera aplicacións prácticas directas e ofrece a base teórica para a mellora das técnicas de conservación alimentaria.