ch

Dígrafo galego que representa o fonema consonántico africado, palatal, xordo [t? "Stone Sans PhoneticIPA" >ʃ ]. Diacronicamente, o dígrafo <ch> recóllese nas palabras patrimoniais que proceden de: a) os grupos consonánticos latinos PL, KL e FL en posición inicial (chaga < lat PLAGA, cheo < lat PLĒNU, chuvia < lat PLŬVĬA; choca < lat CLŎCCA, chavella < lat CLAVĬCŬLA, chamar < lat CLAMĀRE; chama < lat FLAMMA, cheirar < lat FLAGRĀRE, chorir < lat FLŌRĪRE) ou en posición posconsonántica, tanto de grupos primarios coma secundarios (encher < lat ĬMPLĒRE, cuncha < lat CŎNCHŬLA, inchar < lat INFLĀRE); b) a oclusiva velar xorda K- seguida de vogal palatal e, i (chícharo < lat *CĬCĔRU, chicoria < lat CĬCHŎRĬA, chinche < lat CĪMĬCE); c) o grupo -TJ- precedido de [s] que, a partir do derradeiro período medieval, se africou despois de absorber a fricativa [s] (becho/bicho < lat BĒSTĬU, mucho < lat MŬSTĬDU). Esta mesma evolución afectou tamén á segunda persoa do pretérito de indicativo (amache < lat AMĀVĬSTĪ), así como á formación do pronome persoal de segunda persoa de complemento indirecto che