ciclo

Conxunto de composicións poéticas, narrativas ou dramáticas relacionadas entre si segundo un criterio temático, cronolóxico ou mesmo de autoría. O principio de construción cíclica impón unha perspectiva mereolóxica, de tal xeito que as obras, sen perder a súa individualidade, non acadan un sentido completo se non se vinculan co conxunto que lles serve de referencia. Partindo destas premisas, o concepto de ciclo pódeselle aplicar a obras moi dispares ao longo da historia literaria, dende os libros que configuran o Antigo Testamento, as Sonatas e as Comedias bárbaras de Valle-Inclán ou o denominado “ciclo do neno” de Xosé Neira Vilas, pasando pola Comédie humaine de Honoré de Balzac ou os Episodios Nacionales de Benito Pérez Galdós. O termo, sen embargo, remóntase á época alexandrina, cando se empregou para designar unha serie de poemas sobre a guerra de Troia. A aparición da narrativa románica medieval estivo vinculada ao principio de construción cíclica, que, baixo o criterio de asociación temática, pretendía ofrecer unha visión totalizadora dos respectivos universos ficionais. A crítica adoita establecer ao respecto unha división triple, que distingue entre “ciclo carolinxio”, “ciclo artúrico ou bretón” e “ciclo clásico” (onde se incluiría o “ciclo troiano”). Os termos desta clasificación foran fixados xa no s XIII por Jean Bodel, quen na súa Chanson des Saisnes os mencionaba, respectivamente, baixo a denominación de “materia de Francia, de Bretaña e de Roma”. Igualmente, a concepción cíclica está estreitamente ligada aos inicios do xénero do roman en prosa, que comezou a cultivarse no marco da materia bretoa a partir de 1200. Deste xeito, compuxéronse unha serie de obras que, tomando como punto de partida un aspecto particular -a vida dun cabaleiro ou a busca do Santo Graal-, intentaban compediar a historia do reinado artúrico. A este principio construtivo responden, por exemplo, os ciclos do Petit Saint-Graal, da Vulgata e da Post-Vulgata. Con todo, a visión totalizadora inherente á concepción cíclica faise patente en obras de indubidable unidade formal, como o Tristan en prose ou Guiron le Courtois.

Conxunto de narracións ambientadas na corte de Carlomagno e dos Doce Pares de Francia, que recibiu, así mesmo, o nome de materia carolinxia ou materia de Francia. O xurdimento das historias carolinxias está vinculado ao recordo prestixioso que deixou o monarca franco, restaurador do Imperio Romano, defensor da fe cristiá e impulsor dun renacemento cultural na súa corte de Aquisgrán. As fabulacións arredor do seu reinado cobraron pulo despois de que o poder carolinxio florecese entre os séculos IX e X e a segunda vaga de invasións bárbaras, protagonizada por normandos, maxiares e sarracenos, e de que levase o terror ao Occidente europeo. A obra máis coñecida da materia carolinxia constitúea a Chanson de Roland, cantar épico que narra a derrota das tropas do emperador en Roncesvalles durante unha expedición a España contra os sarracenos e a morte durante a batalla do seu sobriño Roldán. As historias sobre este heroe e o seu tráxico final circularon dende moi cedo por terras peninsulares, segundo demostra unha mención ao respecto conservada nunha das Glosas Emilianenses (finais do século IX) e no carmen latino da Toma de Almería (inicios do século XII). De comezos do século XIII é o chamado Cantar de Roncesvalles, conservado de xeito fragmentario, do que existe unha copia en castelán, aínda que tinxida de trazos gráficos navarros. A aclimatación do ciclo carolinxio na Península Ibérica pódese explicar dende moi diversos puntos de vista: a pegada deixada polo emperador ao sur dos Pireneos, onde establecera a provincia meridional do seu reino, a Marca Hispánica; a ambientación nestas terras da desastrosa campaña que rematou co falecemento de Roldán; a veciñanza das literaturas en langue d’oc e langue d’oïl, que propiciou a adopción dos modelos épicos de procedencia francesa; ou a existencia dunha canle cultural común, como era o Camiño de Santiago. Reelaboracións posteriores acentuaron a vinculación hispánica deste ciclo. Así, a historia de Mainete conta cómo Carlomagno, neto dos reis de Almería, fuxiu da corte franca por temor á súa madrasta e cómo pasou en España a súa infancia e mocidade. En Galicia, a materia carolinxia deixou, igualmente, testemuños dun notable relevo. O máis temperán dos que se conservan atópase no Liber Sancti Jacobi, máis coñecido coma Codex Calixtinus, do século XII, que está depositado no Arquivo da Catedral de Santiago de Compostela. Nunha das seccións desta obra latina cóntanse as guerras que o emperador mantivo contra os musulmáns en España e cómo liberou os cristiáns peninsulares da ameaza sarracena. A fonte empregada foi a Crónica do Pseudo-Turpín, falsamente atribuída a Turpin, arcebispo de Reims. O Codex Calixtinus sería traducido ao galego tempo despois baixo o título de Miragres de Santiago, obra conservada nun manuscrito de finais do século XIV ou comezos do XV, depositado na Biblioteca Nacional de Madrid. A difusión galega destas narracións está relacionada directamente coa influencia francesa chegada a través do Camiño de Santiago. Resulta significativa, a este respecto, a inclusión das fazañas de Carlomagno nunha obra dedicada esencialmente a exaltar a figura do Apóstolo e o seu templo compostelán. O emperador acode á Península porque o Apóstolo se lle aparecera en soños e o cominara a expulsar os infieis daquelas terras. A campaña militar de Carlomagno, finalmente, convértese nunha verdadeira peregrinación a Compostela, cidade na que se establece durante tres anos, e a Padrón, a onde se achega para contemplar o mar máis occidental da Cristiandade. Os propósitos propagandísticos da sé compostelá quedan máis en evidencia cando se mencionan os favores e doazóns con que Carlomagno enriqueceu a tumba do Apóstolo e o templo a el consagrado. Deste modo, o que pretendía ser o máis importante centro espiritual hispánico, e un dos máis senlleiros de todo o mundo occidental, quedaba asociado ao emperador de Occidente, mítico protector da fe de Cristo.

Conxunto de narracións medievais, en prosa e verso, que toman como eixo temático a guerra de Troia. Á súa vez, o ciclo troiano forma parte da denominada “materia clásica”, que abranguía as historias sobre Alexandre Magno, Eneas, Apolonio de Tiro e a cidade de Tebas. A obra que lle serviu de inspiración ao ciclo troiano foi a Ilíada de Homero, aínda que a fonte directa non a constitúe o poema homérico, senón reelaboracións posteriores que transmitiron á Idade Media a guerra entre gregos e troianos. As versións máis antigas que se conservan ao respecto datan da Baixa Latinidade. No século IV Dares o Frixio compuxo De excidio Troiae historia, tomando como texto de referencia un orixinal perdido escrito en grego; da mesma época son os Ephemeris belli Troiani de Ditis de Creta, que traducía unha obra anterior en lingua grega. Ambas as obras gozaron de gran difusión nos séculos seguintes e Dares e Ditis foron incluídos, mesmo, entre os autores dalgún canon medieval. Estas dúas versións baixolatinas servíronlle de inspiración a Benoît de Saint-Maure para compoñer, cara á metade do s XII, o Roman de Troie. A importancia desta obra reside en que representa un dos primeiros exemplares de roman, xénero propio da literatura cortés, que empregaba nestas manifestacións iniciais os octosílabos pareados. Benoît seguiu, sobre todo, a redacción que lle ofrecía Dares, pero superou a mediocre calidade artística de De excidio escribindo un relato maxistral de loitas cabaleirescas, amor e fantasía. A boa acollida do Roman de Troie propiciou que aparecesen sucesivas reelaboracións e, xa no século seguinte, que fose prosificado; unha destas versións foi utilizada como fonte por Guido de Colonna para elaborar, no derradeiro terzo do século XIII, un relato en prosa latina titulado Historia destruicionis Trojae, tamén chamado Historia Troiana. Na Península Ibérica, como no resto do Occidente europeo, o ciclo troiano acadou unha gran difusión. No s XIII a Estoria de España e a General Estoria de Afonso X amosan pegadas de Dares, Ditis e Benoît de Saint-Maure, entre outros autores. Nesa mesma centuria compúxose a Historia troyana polimétrica, tradución do Roman de Troie onde se alternan pasaxes en prosa e en verso, mentres que do s XIV se conservan traducións de Guido de Colonna ao castelán, ao catalán e ao aragonés. Finalmente, do s XV son as Sumas de historia troyana de Leomarte, que compendiou os relatos do ciclo nunha versión máis asequible e que constituíu a base das primeiras versións impresas, xa a finais da Idade Media e comezos do s XVI. En Galicia hai dous testemuños deste ciclo, a Crónica troiana e a Historia troiana, ambos do s XIV, con evidentes pegadas do roman de Benoît de Saint-Maure. A Crónica consérvase nun único manuscrito, gardado na Biblioteca Nacional de Madrid, e procede dunha tradución castelá que mandara facer Afonso XI de Castela a partir dunha versión portuguesa hoxe perdida; foi traducida ao galego por iniciativa do conde Fernán Pérez de Andrade o Bo nun taller de copia da bisbarra de Betanzos ou Pontedeume, e rematouse o 20 de xaneiro de 1373. A Historia troiana, pola súa banda, apareceu nun manuscrito depositado na Biblioteca Menéndez Pelayo de Santander. Conservada de maneira fragmentaria -falta case a terceira parte da obra-, só oitenta dos seus folios están escritos en galego, fronte a cento corenta en castelán. Posiblemente, o texto que lle serviu de base estivese escrito en castelán, aínda que ateigado de lagoas que algún reelaborador intentou encher inserindo as pasaxes galegas. A popularidade das historias sobre o ciclo troiano durante a Idade Media obedece a dous grandes factores. Por un lado, o prestixio da Antigüidade clásica ofrecíalle ao Occidente medieval un ideal civilizador que funcionou como modelo de imitación. Por este motivo, diversos pobos trazaron xenealoxías fantásticas que lles permitisen remontar os seus ancestros aos gregos e romanos. Así, por exemplo, francos e británicos pretendían ser descendentes de Eneas, xa que ademais de ser de orixe troiana fora o pai fundador do pobo romano. Por outro lado, a ambientación oriental de moitas destas narracións remitía ao mundo impreciso de Asia e do Océano Índico, verdadeiro horizonte onírico dos homes medievais, terras onde situaban as máis abraiantes marabillas e prodixios. A derivación cara ao ámbito do marabilloso deste tipo de narracións percíbese, por exemplo, na versión que o Pseudo-Calístenes levou a cabo da historia de Alexandre o Grande e as súas conquistas en Persia e a India.

verticilo.

Número de membros, en filotaxe, dunha espira xeratriz.

Serie de fases e de cambios efectuados segundo unha sucesión ordenada mediante a que un mecanismo, unha substancia ou un sistema se ven obrigados, periodicamente ou non, a volver ás súas condicións iniciais.

Parte dun fenómeno periódico que ten lugar durante un período. O ciclo por segundo, empregado como unidade de frecuencia, coñécese como hertz.

Orde na que cómpre aplicar as regras que fan pasar desde a representación fonolóxica abstracta dunha frase ata a súa efectiva realización fonética, dentro da gramática xenerativo-transformacional.

Orde que cómpre seguir nas transformacións que producen unha frase complexa, ou que segue unha frase que contén outras inseridas, dentro da gramática xenerativo-transformacional. A idea do ciclo implica comezar a aplicación das transformacións pola frase inserida máis profundamente.

Cada unha das repeticións dun bucle.

Período no que se repite a secuencia de operacións que compoñen a transferencia de datos entre a memoria e o exterior. A brevidade relativa dun ciclo de memoria (medida polo seu tempo de acceso) é un factor fundamental na determinación da velocidade dun ordenador, xa que impón un límite superior na frecuencia coa que se pode facer referencia á memoria.

Serie de operacións efectuadas polos gases operantes no cilindro e que se repiten periodicamente.

Ciclo no que se distinguen as seguintes fases: admisión, comprensión, explosión e escape. Teoricamente, a admisión comeza ao abrirse a válvula de admisión co pistón no PMS (punto morto superior) e remata no PMI (punto morto inferior). Neste punto comeza a compresión da mestura e, coa válvula de admisión pechada, o pistón sobe ata o PMS. Daquela ten lugar a explosión e os gases expándense empurrando o pistón cara ao PMI; a continuación ábrese a válvula de escape, e o pistón co impulso sobe cara ao PMS e expulsa fóra do cilindro os gases queimados. Na práctica, sen embargo, as válvulas non se pechan nin se abren nos puntos mortos, senón que se aplica un avance na abertura e un retraso no peche co fin de obter un rendemento máximo.

Ciclo con dúas fases: admisión-comprensión e explosión-escape. A primeira ten lugar durante a carreira de retorno, e a segunda durante a de traballo. A admisión comeza antes do remate da carreira de traballo, e o escape continúa durante o comezo da de retorno, de maneira que a admisión e o escape coinciden durante unha parte do ciclo, fenómeno coñecido como varrido. Durante a comprensión, o pistón, na súa carreira ascendente, destapa o respiradoiro de admisión e aspira gases frescos dentro do cárter; durante a expansión, o pistón, na súa carreira descendente, destapa o respiradoiro de expulsión por onde saen os gases queimados, mentres que empurra os gases contidos no cárter e os leva dentro do cilindro a través do respiradoiro de admisión.