coreano -na

Lingua falada na península de Corea e na illa de Cheju, en China e en Xapón. Do coreano antigo, escrito con caracteres chineses, consérvanse textos dalgunhas cancións (57 a C-935 d C). A lingua moderna, promovida desde o terceiro decenio do s XX, baséase na fala de Seúl e escríbese con alfabeto coreano -coñecido como hangul ou onmun-, introducido na metade do s XV (1446), que substituíu o alfabeto chinés. Na República de Corea seguen a empregar os dous alfabetos e ademais contan cun alfabeto mixto que utiliza os signos chineses para as palabras desa procedencia. O coreano consta de sete vocais fundamentais e de vinte e cinco consoantes. Ten numeración decimal e usa frecuentemente sufixos que serven para formar palabras nominais, a partir, sobre todo, de radicais variables. Unha característica da gramática coreana, igual ca a tibetana ou a xaponesa, é o seu sistema de desinencias honoríficas e marcas internas das palabras que indican as relacións sociais; a forma dunha palabra varía en función do falante, do oínte e da persoa sobre a que se fale. O verbo é impersoal e non ten noción do nome. A ordenación das palabras en coreano, e tamén en xaponés, amárico e tibetano, segue o esquema SUX-COMPL-PRED. O léxico coreano posúe moitas palabras de orixe onomatopeica e, sobre todo, cómpre destacar a influencia chinesa, especialmente na lingua culta, a causa da colonización chinesa (s II a C), da entrada do budismo (s IV) e do uso de caracteres chineses na escritura ata a metade do s XV. A clasificación lingüística aínda non está fixada, pero adoita relacionarse coas linguas altaicas; non está claro que as semellanzas que presenta o coreano coa familia altaica se poidan explicar mediante unha hipótese de orixe común ou mediante unha teoría baseada na influencia por contacto lingüístico.

Arte desenvolvida en Corea. Dunha intensa influencia chinesa e interpretada cunha variable personalidade, transmitiuse a Xapón. A arte coreana estrutúrase cronoloxicamente en varios períodos: os de Lolang (s I a C-s IV d C), os Tres Reinos (37 a C- 668 d C), o Gran Reino de Silla Unificado (668-918), Koryo (918-1392) e Chosŏn, coa dinastía Yi, (1392-1910). Cun pasado prehistórico no que sobresaen pezas de bronce e diversos dolmens, Corea iniciou a súa produción artística de influencia chinesa co período dos Tres Reinos: Koguryo, Paekche e Silla, marcado pola introdución e o amplo desenvolvemento do budismo. No reino de Koguryo, ao N, destacaron as tumbas de Pyeongyang, con cámaras decoradas con pinturas murais de temática realista e simbólica, nun estilo que se achega ao chinés das Seis Dinastías. No reino de Paekche, ao SO, consérvanse as tumbas decoradas con murais de Kyŏngju e Puye, e as pagodes de pedra de Chongnimca. Algunhas construcións xaponesas realizadas por mestres coreanos permitiron estudar a tipoloxía da arquitectura coreana elaborada neste reino; de feito, as casas erixíanse sobre unha estrutura que as elevaba. A Tríade de Buda de Sôsan é un dos exemplos máis relevantes da escultura deste período. No reino de Silla, ao SL, consérvanse túmulos funerarios con ricos tesouros formados por coroas, copas e armas, entre outras pezas. Destaca tamén a pagode de Punhwangsa e o observatorio astronómico de Ch’omsong. No eido da escultura adoptáronse os modelos chineses de representación de Buda que no s VII acadaron un maior naturalismo. O período de Silla foi a época de florecemento do budismo. No ámbito da arquitectura destacan o templo budista de Pulguksa e o santuario rupestre de Saykkulam, ambos situados a carón de Kyŏngju, con decoración pitórica e escultórica do estilo T’ang chinés. Adoptouse a iconografía de Buda tomada da India, sedente e facendo o xesto da mudrā. Do período de Koyro cómpre sa-lientar a pagode do mosteiro de Pusok-sa, as súas cerámicas e porcelanas, e as representacións de Buda. Durante a época da dinastía Chosŏn tivo lugar a penetración do confucianismo, polo que se abandonou a construción de pagodes. Erixíronse enormes palacios en Seúl, como os de Kyonbok, Dulsoo e Changdok, aínda que o aspecto máis importante foi a produción pictórica de temática diversa, con flores, animais, paisaxes ou retratos cortesáns, realizada nun estilo nacido da perpetua loita dos coreanos para liberarse da influencia chinesa. Dende a caída da derradeira dinastía, a Yi, a tradición artística coreana abandonouse e despois da Segunda Guerra Mundial produciuse unha arte de carácter internacional na que cómpre destacar a construción do estadio olímpico de Seúl, de Kim Su-gun, e a obra dos pintores Kim Whan-ki e Lee U-fan.

Os seus inicios están estreitamente ligados á literatura chinesa. Escrita en chinés clásico, acadou un grao moi elevado de perfección estilística e deu poetas relevantes como Kim-Byung-Yun (1807-1863). Sufocada en gran parte por esta tradición, a literatura en lingua coreana quedou reducida á obra popular, transmitida oralmente a través das cancións. Unha compilación importante é o Sam-Täï-Mok (888). Entre os ss I e X, formouse un fondo folclórico, centrado principalmente na necesidade de protección divina, dende o que se destaca o canto de Chuyong. Coa entrada do confucianismo (1342), que substituíu o budismo, o proceso de asimilación a China intensificouse. Traducíronse os clásicos chineses ao coreano e apareceu a tradición poética de carácter profano na que destacou Tsung-Tchul, chamado tamén Song-Kang. En prosa destaca a obra Ym-Djin-Nok (Anais de Ym-Djin). Coa apertura das culturas occidentais nos ss XIX e XX, introducíronse en Corea as correntes da literatura mundial e iniciouse un desenvolvemento considerable que significou a imposición da literatura e dos temas coreanos sobre a influencia chinesa.