desoxirribonucleico, ácido

Molécula portadora da información xenética en todas as formas de vida celular e incluso nalgúns virus. Nas células eucariotas localízase no núcleo como compoñente fundamental dos cromosomas, e tamén noutros orgánulos fóra do núcleo como son as mitocondrias (ADN mitocondrial) ou os cloroplastos. É un biopolímero de natureza filamentosa, constituído por dúas longas cadeas non ramificadas de desoxirribonucleótidos unidos covalentemente por pontes 3’,5’-fosfodiester, aínda que excepcionalmente pode estar formado por unha soa coma no caso dalgúns virus. O esqueleto destas cadeas consiste en grupos alternos de desoxirribosa e ácido fosfórico unidos covalentemente; a cada unidade de desoxirribosa vai unida unha base nitroxenada que pode ser: adenina (A), timina (T), citosina (C) ou guanina (G). As bases son as portadoras da información xenética, mentres que o resto da molécula cumpre un papel estrutural. En 1869, J. F. Miescher illou e estudiou por primeira vez unha substancia orgánica que contiña nitróxeno e fósforo e que procedía dos núcleos das células, polo que a designou como nucleína; máis tarde resultaría ser o ADN. Pero foi F. Wilkins quen, cos seus estudios de estrutura dos ácidos nucleicos, creou a base para o modelo da dobre hélice proposto por James D. Watson e Francis Crick en 1953, modelo que non só explicaba moitas das observacións sobre as propiedades físicas e químicas do ADN, senón que tamén indicaba un mecanismo que permitía que se transmitise con exactitude a información xenética. Segundo este modelo, as dúas cadeas dextroxiras de ADN, enrólanse ao redor dun eixe común para formar unha dobre hélice non uniforme de 2,0 nm de diámetro. As dúas cadeas son complementarias e antiparalelas, é dicir, non son iguais nin en secuencias de bases nin en composición, e os seus enlaces fosfodiéster 3’,5’-internucleotídicos van en direccións opostas. As bases de cada unha das cadeas están situadas cara ao interior da hélice, dispostas paralelamente entre si e perpendicularmente ao eixe, e separadas por unha distancia de 0,34 nm, mentres que a armazón fosfato-azucre se sitúa cara ao exterior. Cada base únese por medio dun enlace de hidróxeno a outra base da cadea oposta, feito que dá lugar a unha parella de bases que son adenina-timina ou citosina-guanina. A rotación da dobre hélice ao redor do seu eixe xera un suco ancho no que se unirían proteínas non histónicas, e un suco estreito no que se unirían as histonas, en cada volta completa, que contén dez pares de bases. A información xenética que leva o ADN está codificada pola orde exacta das bases ao longo da cadea e transmítese mediante dúas vías independentes: a replicación, que conduce a información a novas moléculas de ADN e que serve de conexión entre xeracións, e a transcrición, que leva a información ao ARN, que a conduce aos ribosomas, onde ten lugar a tradución, segundo o código xenético, de forma que dirixe a síntese de proteínas. Unha gran parte das proteínas son enzimas, de xeito que se pode dicir que o ADN regula a actividade metabólica da célula. As moléculas de ADN das diferentes células e virus varían na proporción dos catro tipos de monómeros nucleotídicos, nas súas secuencias e nos seus pesos moleculares; mentres que a cantidade é a mesma nas células somáticas dun organismo pluricelular e non é modificable nin pola dieta nin polas circunstancias do contorno. Como o número de pares de bases é constante para cada especie, pódese establecer un índice K, que sería o valor do cociente (A+T)/(G+C), de importancia taxonómica. O ADN ten tamén unha importancia científico-xurídica, xa que se emprega en casos de determinación de paternidade e como proba pericial para a identificación dunha persoa na investigación de certos delitos mediante a comparación de restos localizados no lugar da comisión dun feito delitivo.