dialéctico -ca

Relativo ou pertencente á dialéctica.

Aplícase ao pensamento, ao diálogo ou ao comportamento que intenta establecer e manter ao mesmo tempo aspectos opostos entre eles e os seus complementarios.

Persoa que profesa a dialéctica.

Persoa hábil no diálogo, que ten unha maneira de pensar non simplista, de acordo coa complexidade da realidade.

Rama da lóxica que ensina as regras do razoamento.

Proceso mental de comprensión do real mediante a contraposición e a síntese dos contrarios, de acordo coa mesma condición complexa da realidade constituída por elementos antitéticos. A dialéctica abrangue tanto o modo discursivo de comprensión da realidade (dialéctica do pensamento), como a mesma realidade (dialéctica das cousas). Como proceso mental, opera por divisións, contraposicións e sínteses parciais, pero ao mesmo tempo intúe a totalidade que se supón constitutiva do real. Na filosofía occidental, sinálase a Heráclito como o primeiro en entrever a dialéctica das cousas. Configurada como un modo de pensamento e arte da discusión por Zenón e os sofistas, Sócrates fixo do diálogo o método de clarificación nas ideas. Platón adoptou esta técnica e concibiuna como unha ciencia que, partindo sempre do sensible e das verdades parciais das diversas ciencias, acada as ideas xerais e o fundamento do saber (dialéctica ascendente) e, ao mesmo tempo, baixa desde estes niveis superiores cara ás realizacións concretas (dialéctica descendente). En cambio, Aristóteles considerou a dialéctica como o método para obter conclusións só probables. Na escolástica medieval, déuselle o nome de dialéctica á lóxica formal, contraposta á retórica. Na Idade Moderna, Descartes presentou un claro exemplo de pensamento dialéctico na súa cosmogonía, mentres que Spinoza o aplicou na teoría sobre a substancia como causa de si mesma. O pensamento dialéctico apareceu tamén en Francia, nas obras de Rousseau, quen investigou as contradicións como condición do desenvolvemento histórico, e de Diderot, que se ocupou das contradicións na conciencia social do seu tempo. Kant estableceu a dialéctica transcendental como o método para desvirtuar a elaboración racional das ideas metafísicas, sinalou o valor das forzas contrarias nos procesos físicos e desenvolveu as ideas dialécticas na teoría das antinomias na epistemoloxía. Superado Kant, Hegel estableceu e desenvolveu unitariamente a dialéctica do pensamento e a do ser, á que se opón a dialéctica teolóxica de Kierkegaard, que acentúa a contraposición do home e Deus. Despois de desbotar o contido idealista da filosofía de Hegel, o materialismo dialéctico de Marx e Engels estruturouse sobre a base da concepción materialista do proceso histórico e do desenvolvemento do coñecemento, ao xeneralizar os procesos reais que ocorren na natureza, na sociedade e no pensamento. Dende mediados do s XX algúns autores, como Sartre ou Adorno, ocupáronse dun xeito crítico da dialéctica, sen abandonar a tradición marxista.