¹ dicir

1. v t

   Expresar algo por medio da linguaxe oral ou escrita. Na tradición oral recóllense ditos como: “Diga miña veciña e teña o meu fol fariña! Dígocho, filla; enténdemo nora. Dime con quen vés, e direiche as mañas que tes. Díxolle o pote á caldeira: tírate alá, non me lixes. Díxolle o touciño ao viño: ben veñades, meu amigo. Quen di o que non debe, oe o que debe.”

   Ex: Propúxenlle ir ao cine e díxome que si. Na carta dicía que perdera todos os cartos.

   Sinónimos: decer.
2. v t

   Transmitir algo por medio de xestos ou sinais.

   Ex: Díxome coa cabeza que non quería vir.

   Sinónimos: decer.
3. v t

   Facer saber, dar a entender ou tranmitir algo a través de certas manifestacións.

   Ex: Que está canso xa o di a súa mirada. A min ese cadro non me di nada.

   Sinónimos: decer. Confrontacións: denotar.
4. v t

   Emitir sons correspondentes a algo.

   Ex: É difícil dicir esa palabra nese idioma. O neno dixo papá.

   Sinónimos: decer, pronunciar.
5. v t

   Comentar ou murmurar de alguén ou de algo.

   Ex: Tes que te portar ben para que non digan que es mala persoa. Diga o que diga a xente eu vou seguir indo ós mesmos sitios.

   Sinónimos: decer.
6. v t

   Nomear ou chamar a alguén dunha determinada maneira.

   Ex: Dicíanlle o “Cheas” porque bebía moito.

   Sinónimos: decer.
7. v t

   Recitar algo.

   Ex: O mestre facíaos dicir poesías dos autores que estudiaban.

   Sinónimos: decer.
8. v t

   Celebrar o sacerdote a cerimonia da misa.

   Ex: Hoxe dixo misa o cura novo.

   Sinónimos: decer.
9. v i

   Ter unhas calidades determinadas.

   Ex: Este mel di demasiado doce.

   Sinónimos: decer.
10. v i

    Cos adverbios ben, mal ou semellantes, ser ou non adecuado algo, ou coincidir ou non unha cousa con outra.

    Ex: Ese pantalón diche moi ben con esa blusa.

    Sinónimos: decer.

Frases feitas

• 2 Falar de máis.

• Alá llo dirán de misas. Indica que despois de morrer unha persoa pagará polas súas accións.

• Dicir mentira para saber verdade. Mentir con proveito.

• Moito vai dicir. Dar a entender que pouco importa o que diga outro.

• 1 Calar algo prudentemente.

• 1 Falar con gracia.

• 2 Non falar con franqueza.

• Antes de que digan. Expresión que indica que é preferible falar dos demais antes de que falen dun.

• Ben dixen eu. Ocorreu xustamente o que se predicira.

• Coma aquel que di/Coma quen di. Expresa o alcance de algo.

• Coma quen non di nada. Facer algo sen que se note.

• Como dixo o outro. Fórmula que indica que se cita un dito popular.

• Dar que dicir á xente/ó mundo/Dar que falar á xente/ó mundo. Ser motivo de comentario ou de escándalo.

• Dicir algo coa boca /lingua pequena

• Dicir amén de todo. Dar a aprobación a todo.

• Dicir as cousas barba a barba/as cousas pan por pan/catro frescas/un evanxeo/oito verdades coma pan centeos. Dicirlle a alguén a verdade de algo.

• Dicir contra si/un entre si/un para si. Falar para si.

• Dicir de corazón. Falar con sinceridade.

• Dicir e facer. Facer algo rapidamente.

• Dicir misa. Saber moito dun asunto.

• Dicir o seu e o alleo. Non gardar ningún segredo.

• Dicir por dicir. Falar por non estar calado.

• Dicir un par de palabras (palabriñas). Sermonear.

• Dicir/falar o demo e a nai. Falar máis da conta.

• Dicirlle a alguén cantas son cinco. Recriminalo.

• Dicirlle/chamarlle as mil e unha. Insultar a alguén.

• Diga a miña veciña e teña o meu fol fariña. Indica indiferenza ante o que dirán os demais.

• Digo eu e non digo misa. Dicir unha realidade.

• Dígocho eu! Expresión que amosa conformidade ou acordo con algo.

• Dixo dunha ata un cento. Dicir alguén ofensas ou mentiras doutra persoa.

• Dixo e non acabou. Refírese a aquel que falou durante moito tempo.

• Dixo moito

• É dicir/Quere dicir. Dito con outras palabras.

• Non che digo nada! Indica sorpresa ou desagrado ante algo.

• Non dicilo a xordos. Ser escoitado con atención por alguén.

• Non dicir (nin) que si nin que non/Non dicir nin malo nin bo. Non dar opinión.

• Non digo que non. Afirmar algo sen dicilo directamente.

• Non llo direi a fillo de pai. Gardar un segredo.

• Non o dicía por tanto. Restarlle importancia a algo que se dixo.

• Non ter que dicir. Non ter nada que obxectar.

• Polo que dirán. Expresión que indica respecto á opinión pública.

• Por mellor dicir. Expresado dunha maneira máis clara.

• Que diga(n) misa. Que digan o que queira(n).

• Que queres (quere, queredes) que che (lle, vos...) diga?/Non sei qué che (lle, vos...) diga. Expresa dúbida á hora de dar unha opinión.

• Quen o diría/ había de dicir/ía dicir! Quen pensaría tal cousa

• Quen tal dixo! Expresa sorpresa polo que dixo alguén.

• Se hei dicir a verdade. Afirmar a verdade do que se vai dicir.

• Se quere (queres, queredes...) que lle (che, vos...) diga. A dicir verdade.

• Sen dicir cousa/hoste nin moste. Sen dicir nada.

• Tanto ten que se lle diga/Tenche que lle digan. Expresa estrañeza ante algo que se oe.

• Tirou a dicir. Deu a entender.

• Unha cousa é dicilo e outra facelo/É bo de dicir e malo de facer. Non é tan fácil de facer como parece ao dicilo.

• Vai /ide/ dicir misa! Déixame/deixádeme en paz.

• Xa din alí. Xa se di popularmente.

Formas incorrectas