Milán

Capital de Lombardia e da provincia homónima, que está situada no sector N da chaira lombarda, a medio camiño entre Prealpes e o río Po, nunha encrucillada de rutas transalpinas que a comunican coa Europa industrializada e enlazan co Mar Mediterráneo por Xénova a través dos Apeninos (1.182.693 h [2001]). Presenta unha forte expansión demográfica paralela á crecente industrialización e á forte inmigración que procede de toda Italia. A periferia urbana engloba grandes barrios que se unen aos municipios veciños formando unha conurbación. É unha gran capital rexional con funcións múltiples que estenden a súa influencia a toda Lombardia e parte de Piemonte e Emilia. A industria está moi diversificada, da que destaca a téxtil, a metalúrxica, a química, a farmacéutica, a alimentaria, a papeleira, a construción e a mecánica. A influencia da función comercial esténdese a todo o país e é o principal centro financeiro de Italia. Foi fundada polos celtas, cara a 400 a C e dous séculos máis tarde foi sometida por Roma, que lle deu o nome de Mediolanum. Pola súa situación estratéxica beneficiouse da intensificación dos intercambios co mundo xermánico. O saqueo dos hunos (452) coincidiu co inicio dunha longa etapa de decadencia. Pasou a mans dos herulos, dos ostrogodos e dos lombardos, ata que foi conquistada por Carlomagno (774). Ao comezo do s XI os condes transferiron o goberno da cidade aos arcebispos, quen a comezos do s XII, tiveron que cedela aos cónsules que elixiran a Credenza ou Consello Xeral do Patriarcado. A exclusión do poder das clases populares motivou tensións e loitas. Por negarse a aceptar as autoridades nomeadas por Federico I Barbarrubia, foi asediada e arrasada (1162), pero unida á Liga Lombarda, venceu as hostes imperiais en Legnano (1176), e na Paz de Constança (1183) recoñecéronlle as súas liberdades. De 1240 a 1277 e de 1302 a 1311, co soporte da Credenza di Sant’Ambrogio, formada por artesáns e pequenos comerciantes, os Toriani rexeron a cidade, enfrontados cos Visconti, representantes da aristocracia, que ostentaron o poder de 1277 a 1302 e de 1311 a 1447. Cando se extinguiron os Visconti (1447), instaurouse unha efémera república, á que puxo fin Francisco I de Milán en 1450. Grazas ao comercio, á industria téxtil (la, liño e seda desde o s XIV), á metalurxia (armas brancas e de fogo), á banca e á riqueza agrícola das proximidades, tivo unha gran prosperidade desde o s X ata os últimos anos do s XV. Ao seu estancamento contribuíron as guerras que pola posesión do Milanesado mantiveron franceses e españois, mais a administración hispánica (1535-1706) foi incapaz de impulsar a recuperación. As iniciativas manufactureiras do s XVIII (algodón, seda), facilitadas polo despotismo ilustrado das autoridades austríacas (1706-1796), foron o punto de partida da industrialización da centuria seguinte. Baixo a dominación napoleónica (1796-1814), ostentou a capital da República Cisalpina (1797), da República Italiana (1802) e do Reino Lombardo-Véneto (1815). A adhesión ao movemento nacionalista italiano e a hostilidade á dominación austríaca (1815-1859) motivaron diversas revoltas e insurreccións en 1848. En 1859 incorporouse ao Reino de Italia e converteuse en capital económica. A Guerra Franco-prusiana, a alza de prezos de finais do s XIX e a Primeira Guerra Mundial estimularon o proceso industrializador, ao que contribuíu o capital estranxeiro. En 1918 Mussolini creou os Fasci di Combattimento, grupos de excitación que posteriormente integrarían o         Partido Nazionale Fascista (1921). En relación ao patrimonio cultural, a maioría dos monumentos atópanse dentro do antigo recinto amurallado. Destacan as igrexas de Sant’Ambrogio (ss XI-XII), unha das construcións máis importantes do románico lombardo, e as de San Vicenzo in Prato e Santa María delle Grazie (s XV), que conserva a Última Cena pintada por Leonardo da Vinci. A catedral comezouse no s XIV e acabouse en 1813 e, pola súa concepción gótica e gótica flamíxera, é unha obra única na arte italiana. Dos monumentos civís destacan o Castello Sforzesco e o Ospedale Maggiore, o Teatro alla Scala, o Teatro dal Verme e o Teatro Canobiana e os museos máis importantes son a Pinacoteca di Brera, a Pinacoteca Ambrosiana e a Galleria d’arte moderna. Desde finais do s XVIII foi o centro máis prestixioso da ópera italiana.