fisioloxía

Ciencia que estudia os fenómenos funcionais e os procesos vitais dos organismos animais (fisioloxía animal) ou dos vexetais (fisioloxía vexetal), e trata de establecer as leis que os regulan e os rexen.

Fisioloxía que se aplica aos animais en xeral. No caso particular en que o obxecto de estudio é o ser humano recibe o nome de fisioloxía humana. Como ciencia desenvolveuse a partir do s XVII, aínda que xa existían descricións do funcionamento dos organismos en textos médicos exipcios, babilónicos, árabes e asirios. Historicamente, a primeira vez que apareceu esta palabra foi no tratado De naturali parte medicinae (1542), de J. Fernel. Os estudios de A. Vesalius indicaron o comezo dunha anatomía moderna e contribuíron a favorecer as investigacións fisiolóxicas. M. Servet descubriu a circulación menor do sangue, e G. Fallopio estudiou o sistema nervioso e o aparato reprodutor. No s XVII xa existían tratados de fisioloxía que explicaban os coñecementos sobre a dinámica dos músculos, o funcionamento dos sentidos e os procesos dixestivos e respiratorios. W. Harvey interpretou a circulación do sangue e o papel do corazón e dos movementos cardíacos e creou a fisioloxía comparada. No s XVIII fixéronse grandes progresos nas investigacións fisiolóxicas coa axuda dos descubrimentos da física e da química. S. Hales foi o primeiro en medir a circulación do sangue. A. von Haller desterrou as teorías metafísicas en voga, como o vitalismo, e estableceu unha visión científica moderna dos procesos fisiolóxicos do tecido muscular e nervioso. J. Priestley descubriu que nos pulmóns tiña lugar un intercambio gasoso e A. L. Lavoisier determinou que a respiración era unha combustión que xeraba a calor animal. L. Spallanzani e R. A. Ferchault de Réaumur estudiaron a fisioloxía da dixestión como un proceso químico producido pola acción de fermentos. No s XIX o perfeccionamento dos instrumentos físicos de medición, os progresos da bioquímica e a perda de influencia do vitalismo, entre outros acontecementos, fixeron avanzar a fisioloxía. F. Magendie e Ch. Bell achegaron valiosos estudios sobre o funcionamento do sistema nervioso. C. Bernard, verdadeiro creador do método científico experimental en fisioloxía, estableceu o concepto de medio interno e a necesidade, en toda clase de organismos, de conservalo tan constante como sexa posible. Este concepto resumiuno máis tarde W. B. Cannon coa formulación da homeostase. Bernard estudiou a fisioloxía da dixestión, descubriu a función glicoxénica do fígado (1848), illou o glicóxeno (1855) e fixo investigacións no campo da fisioloxía nerviosa e da fisioloxía comparada. Ch. E. Brown-Séquard estudiou as secrecións internas e as súas funcións, E. Du Bois Reumond fixo grandes avances na electrofisioloxía, E. von Brücke investigou a fisioloxía dixestiva e a sensorial, e J. E. Purkinje subministrou datos importantes sobre o mecanismo da visión, a respiración, o sistema muscular e o nervioso. I. P. Pavlov fixo investigacións no campo das complexas interrelacións dun organismo co medio que o rodea, buscando o papel que o sistema nervioso podía representar a través dos reflexos condicionados, descubertos por el. No s XX a fisioloxía, coa axuda das outras ciencias biolóxicas (bioquímica, xenética, etc) e polos avances dos métodos e as técnicas de investigación (técnicas microscópicas, radioactivas, de electroforese, etc), experimentou un gran desenvolvemento nos seus diversos campos. A fisioloxía animal, en sentido xenérico, desenvolveu os aspectos máis relacionados co tratamento de diversas enfermidades, coincidindo en gran parte na metodoloxía e obxectivos cos da fisioloxía humana. As liñas principais de investigación que segue a fisioloxía animal son fundamentalmente a neurofisioloxía e a psicofisioloxía, a fisioloxía comparada, a fisioloxía da nutrición, e o estudo dos fenómenos vitais a niveis cada vez máis próximos ao nivel molecular, co que se achega á bioquímica. A estas grandes liñas de investigación únense os puntos de contacto coa biofísica, como poden ser os estudios dos mecanismos de transporte a través de membranas.

Parte da fisioloxía que estudia as funcións da célula, polo que investiga as características básicas comúns aos seres vivos.

Parte da fisioloxía que estudia unha determinada función orgánica comparativamente ao longo de toda a filoxénese. Integra e coordina as relacións funcionais e tenta atopar os camiños polos que os diferentes animais, con estruturas, necesidades e estratexias moi diferentes, solucionan a realización de funcións similares. A fisioloxía comparada é a historia fisiolóxica da evolución dos diferentes sistemas funcionais.

Disciplina que estudia as funcións dos organismos a nivel de ecosistema, investigando no plano fisiolóxico o porqué das necesarias adaptacións a medios variables.

Disciplina que estudia a resposta adaptativa do animal fronte a estímulos ambientais e axuda a coñecer os mecanismos polos que se determina o comportamento.

Ciencia que estudia as funcións alteradas dun organismo enfermo. Tamén recibe o nome de fisiopatoloxía.

Parte da fisioloxía que ten como obxecto de estudo os organismos vexetais. Considera principalmente os fenómenos de crecemento, o metabolismo e as interaccións co medio e os outros organismos: pode abarcar tamén aspectos especiais, comparados ou patolóxicos. Non ten un límite establecido coa bioquímica e relaciónase intimamente coas ciencias morfolóxicas (anatomía, citoloxía) polos lazos existentes entre forma e función. Constituíuse como ciencia no s XVIII coa obra de S. Hales Vegetable Staticks (1727), na que examina o crecemento das plantas, a perda de auga por evaporación e outros fenómenos. A finais do s XVIII destacou J. Ingenhousz, quen demostrou que as plantas verdes absorben dióxido de carbono e desprenden osíxeno durante a fase luminosa do día. No s XIX fixéronse estudios referentes á fotosíntese, á ósmose, á nutrición mineral, ao crecemento, etc. No s XX comezaron os estudios referentes á fotoperiodicidade, aos enzimas e aos procesos bioquímicos da fotosíntese. En 1937 R. Hill demostrou o desprendemento de osíxeno en cloroplastos illados baixo o efecto da luz. D. I. Arnon, M. Calvin e outros investigadores acabaron de establecer os mecanismos bioquímicos da fotosíntese. A fisioloxía vexetal constitúe a base da agricultura científica; deste xeito, o coñecemento das relacións entre crecemento e nutrición mineral é a base do uso dos abonos, e o estudio da función da auga nas plantas pode servir para establecer novos métodos de irrigación. A rama máis nova da fisioloxía vexetal é a ecofisioloxía, fisioloxía da distribución das plantas e das comunidades vexetais, que estudia os efectos que causa a competencia interespecífica, a seca, as temperaturas extremas, as xeadas, as radiacións, os excesos ou as deficiencias nutritivas, a polución, etc. É unha rama en plena expansión que se espera que proporcione coñecementos que permitan mellorar a produtividade, especialmente, en áreas semidesérticas ou marxinais, actualmente improdutivas. Tamén se coñece co nome de fitofisioloxía.

Disciplina científica que ten moitos puntos en común coa fisioloxía celular, pero que traballa nun nivel de integración superior. Estudia os mecanismos enzimáticos, a creación e a liberación de enerxía, os problemas do metabolismo intermediario, a regulación bioquímica, enzimática e hormonal, etc, no organismo considerado como un todo.