Xerusalén

Cidade de Palestina dividida, entre 1948 e 1967, entre os estados de Israel e Xordania, e baixo administración exclusivamente israelí desde 1967 (633.700 h [estim 1998]). Capital do ma ḥ oz homónimo de Israel, do liwās de Al-Quds de Xordania, e capital do estado de Israel desde 1980, a capitalidade comporta que a parte oriental da cidade, ocupada por Israel desde 1967, fora anexionada por este país. A ONU non recoñeceu a nova capitalidade. É sede do patriarcado de Xerusalén. A cidade antiga, centro de peregrinación e turismo, está establecida sobre un altiplano calcario, rodeado no L polo val de Cedrón e no SO polo val de Hinnon, que se unen. Coñécese tamén cos nomes de ‘wš’mm nos textos exipcios da XII dinastía e de Urušalim nas taboíñas de Al’Amārna (s XIV a C). Conquistada aos xebuseos por David, converteuse en capital do seu reino e, co traslado da arca da alianza, en cidade santa. Salomón construíu un templo, que tiña que ser o centro da vida relixiosa do pobo xudeu. Saqueada a cidade e destruído o templo polos babilonios, puido ser reconstruída polos xudeus en 586 a C. Pasou ao poder, sucesivamente, de Alexandre o Grande, dos ptolomeos e dos seléucidas, dos romanos tras a conquista de Pompeio (63 a C), e en 40 a C Herodes o Grande converteuse en rei, en lugar dos membros da dinastía asmonea, e reconstruíu o templo. Durante o goberno de Herodes Antipas tivo lugar a crucifixión de Xesús. Destruída a cidade por Tito (70), o Emperador Adriano reconstruíuna como colonia romana (130), e despois da Revolta dos Barcoquebas (132-135) prohibiu os xudeus retornar a ela. Devastada polos persas (614) e reconquistada por Heraclio I (630), caeu en poder árabe en 638. Conquistada polos cruzados (1099), converteuse en capital do Reino Latino de Xerusalén. Saladino tomouna de novo para o Islam (1187) e despois dun período de dominio latino (1129-1144), dos tártaros e dos mamelucos, en 1516 pasou ao Imperio Otomán, e coa súa desaparición despois da Primeira Guerra Mundial, foi protectorado británico ata a creación do Estado de Israel. Cada unha das tres confesións relixiosas ten en Xerusalén os seus monumentos e santuarios. Do xudaísmo destaca o Muro das Lamentacións do antigo templo, onde os xudeus acoden a lamentar a destrución do ano 7. Entre os monumentos islámicos destacan a mesquita de Umar ou cúpula da Rocha, e a mesquita de Al-’Aqsa (s XI). Dos numerosos recordos e santuarios cristiáns sobresaen os edificios ao redor do Calvario ou Gólgota e o Santo Sepulcro. En 2005 inaugurouse o Museo do Holocasto. A cidade vella e os muros de Xerusalén foron declarados Patrimonio da Humanidade pola UNESCO (1981).