Baroja y Nessi, Pío

Novelista vasco en lingua castelá pertencente á chamada Xeración do 98. De familia de ideas liberais, estudiou Medicina en València e en Madrid, onde se doutorou. Despois de exercer en Zestua (Cestona) abandonou definitivamente a medicina e trasladouse a Madrid. Comezou a colaborar en xornais e revistas radicais, entrou en relación co grupo de escritores novos que formaron a Xeración de 98 e publicou o seu primeiro libro, as narracións Vidas sombrías (1900). Cando estalou a Guerra Civil española (1936-1939), trasladouse a Francia. En 1940 volveu á Península Ibérica. A súa obra é moi extensa: aos 75 volumes de novelas e narracións hai que engadir os libros de ensaio, teatro, poesía e biografías, xunto coas súas memorias tituladas Desde la última vuelta del camino (1944-1949). Vintedúas das súas novelas forman un grupo homoxéneo, moi diferenciado do resto da súa produción, agrupadas baixo o título Memorias de un hombre de acción (1913-1935), onde o autor presenta, a partir da vida aventureira dun personaxe histórico, Eugenio de Avinareta, unha crónica novelada da primeira metade do s XIX. Agrupou a maior parte das outras novelas en dúas triloxías, entre as que destacan La lucha por la vida, formada por La Busca (1904), Mala hierba (1904) e Aurora Roja (1905); Tierra vasca, formada por La casa de Aizgorri (1900), El mayorazgo de Labraz (1903) e Zalacaín el aventurero (1909); La vida fantástica, integrada por Aventuras, inventos y mixtificaciones de Silvestre Paradox (1901), Camino de perfección (1902) e Paradox rey (1906), e a tetraloxía El mar, composta por Las inquietudes de Shanti Andía (1911), El laberinto de las sirenas (1923) e La estrella del capitán Chimista (1930). Do resto da súa obra destacan El árbol de la ciencia (1911) e La sensualidad pervertida (1920). A súa produción é un intento máis de renovar a narrativa da Europa de fins do s XIX e principios do s XX. Creou un tipo persoal de novela dunha grande amenidade, á que lle proporcionou a súa visión filosófica do mundo a partir dos personaxes e da narración das súas peripecias, combinada co seu punto de vista. Baixo unha aparente superficialidade, é un escritor ideolóxico e comprometido cos seus ideais.

Cronología