"Napo" (Contén)

PERSOEIRO

Rei de Nápoles (1496-1503). Aliouse cos turcos ante a ameaza dunha invasión por parte da alianza formada por Venecia, o papado e Luís XII de Francia e perdeu o reino ante o rei de Francia e Fernando o Católico. Fuxiu a Ischia (1501) e despois a Francia, onde lle concederon o ducado de Anjou a cambio de renunciar á Coroa de Nápoles, que pasou ao Reino de Aragón.

PERSOEIRO

Rei de Nápoles (1458-1494) e duque de Calabria (1443-1494), fillo natural de Afonso V de Aragón. A súa investidura como rei de Nápoles foi rexeitada polo Papa Calixto III e polo duque de Lorena. Coroado en Bari (1459), derrotou o duque de Lorena na Batalla de Troia (1462). Na década de 1480 enfrontouse a varias sublevacións da nobreza napolitana que culminaron na Conxuración dos Baróns (1485-1486). Monarca renacentista, foi o fundador da primeira universidade napolitana (1465), o introdutor da imprenta (1474) e protector das artes e das letras.

PERSOEIRO

Rei de Nápoles (1495-1496), fillo de Afonso II de Nápoles. Accedeu ao trono napolitano trala abdicación do seu pai e durante a conquista de Carlos VIII de Francia, polo que fuxiu a Sicilia. Unha vez que os exércitos da Liga de Venecia (1495) obrigaron o monarca francés a retirarse de Italia, retornou ao seu reino, onde casou coa súa tía Xoana de Aragón co fin de asegurarse a axuda de Fernando II de Aragón.

CAPITAIS

Capital do estado de Indiana, EE UU, situado na confluencia do río Fall co White (791.926 h [2000]). Fundada en 1820, converteuse en capital do estado en 1821. É un importante mercado e núcleo industrial. O seu circuíto automobilístico, inaugurado en 1909, é o principal escenario dos deportes de motor no país, onde se celebra cada ano, entre outras probas, as 500 millas de Indianapolis.

LAGOS

Lago de Nova Zelanda, situado na rexión dos fiordes (145 km2 e 450 m de profundidade). Forma parte do parque nacional de Fiordland.

RIOS

Río de América do Sur (885 km) que nace na serra dos Andes, preto do volcán Cotopaxi, en Ecuador, e desemboca no Amazonas.

1. Moeda francesa de ouro cuñada co busto de Napoleón I Bonaparte entre 1805 e 1815, sobre todo a peza de 20 francos. A de 40 francos de ouro chamábase dobre napoleón.

2. Moeda de ouro de Luís Napoleón (Napoleón III) de igual valor á cuñada entre 1805 e 1815, cos seus múltiplos, cinco napoleóns (100 francos), dous napoleóns e medio (50 francos), e submúltiplos, medio napoleón (10 francos), e un cuarto de napoleón (5 francos).

PERSOEIRO

Militar e estadista corso, fillo de Carlos Bonaparte e Maria Laetizia Ramolino. Formouse nas escolas militares de Brienne e de Champ de Mars (París). Aínda que inicialmente as súas ideas comulgaron coas do independentista P. Paoli, durante a Revolución Francesa amosouse favorable á anexión con Francia, polo que, para evitar represalias, fuxiu a Marsella coa súa familia (1793). Declarado xacobino, comezou unha brillante carreira militar ata a Reacción Termidoriana (1794) -cando o prenderon- que recuperou posteriormente ao ser nomeado capitán do exército do interior. En París coñeceu e casou (1796) con Xosefina Beauharnais e ese mesmo ano marchou a Italia, onde conseguiu, tras unha brillante campaña, a celebración do Congreso de Rastatt (1797), o Tratado de Campoformio (1797) e a modificación do mapa político europeo: suprimiu o Reino de Venecia e creou a República Cisalpina. Pasou a Exipto para atallar os británicos na ruta cara ás colonias orientais e quedou illado pola destrución da súa...

PERSOEIRO

Rei de Roma, fillo de Napoleón I Bonaparte e de María Luísa de Austria. De nome Francisco Carlos Xosé Bonaparte, era o sucesor do imperio e foi nomeado rei de Roma. Napoleón I Bonaparte abdicou nel en 1814 e 1815. Desde 1814 residiu en Viena, onde o nomearon príncipe de Parma e despois duque de Reichstadt (1818).

PERSOEIRO

Emperador de Francia (1852-1870), fillo de Luís de Holanda e de Hortensia de Beauharnais. De nome Carlos Luís Napoléon Bonaparte, foi elixido deputado na Asemblea Constituínte, emprendeu unha campaña propagandística en que alertaba a xente de orde (orleanistas, lexitimistas e católicos) contra o perigo do extremismo da guerra e foi elixido presidente. O 2 de decembro de 1851 deu un golpe de estado, feito que o converteu en xefe absoluto de Francia. Disolveu a asemblea, declarou o estado de sitio, restaurou o sufraxio universal e convocou un plebiscito demandando poderes extraordinarios para ditar unha constitución. O 2 de decembro de 1852, feito o plebiscito, foi proclamado emperador. Simpatizante do saint-simonismo e afeccionado á economía política, tentou mellorar a economía francesa, emprendeu grandes traballos públicos e reurbanizou París. A súa política exterior foi un continuo fracaso e as guerras (Crimea, 1854-1856; ataque a Italia en 1859; expedición a México, 1862-1867) foron impopulares...

1. Relativo ou pertencente aos soberanos franceses chamados Napoleón.

2. Partidario dos soberanos franceses chamados Napoleón ou da súa dinastía.

CAPITAIS

Capital da rexión de Campania e da provincia homónima, Italia (993.386 h [2001]). Pola súa situación, na beira noroccidental do golfo de Nápoles, a chaira que se estende aos pés do Vesubio foi sempre un centro moi importante. A cidade ocupa a chaira e os outeiros inmediatos á liña de costa. O crecemento urbanístico deu lugar á incorporación de diversos centros veciños que se converteron en barrios industriais ou residenciais da metrópole (Portici, Casoria, Pozzuoli, Resina). Ademais de centro portuario e comercial, Nápoles chegou a ser un gran núcleo industrial da metalurxia, da construción de maquinaria, do refinamento de petróleo, da química e do sector téxtil. É tamén un centro cultural destacado con universidade e outras escolas de estudos superiores. Fundada polos gregos de Cumas cara ao ano 600 a C e conquistada polos samnitas no s IV a C, aliouse con Roma en 328 a C. Ocupada polos bizantinos (536) e os ostrogodos (542), aqueles recuperárona en 552 e administrárona ata o s VII, cando...