"Arán" (Contén)

PERSOEIRO

Relixiosa. Fundou, xunto co xesuíta F. X. Butinyà, a orde das xosefinas en 1875. Foi superiora xeral da congregación de 1898 a 1912.

MONTES

Monte situado entre as parroquias de San Cosmede de Cusanca (O Irixo) e A Corna (Piñor). O seu cumio acada os 872 m de altitude.

1. Monte de herba que vai deixando o segador coa gadaña.

2. Termo da xerga dos canteiros que corresponde á voz ‘bacallao’.

RIOS

Río de Perú, que nace na Cordillera Central dos Andes, no departamento de Huánuco, preto do Cerro de Paco (1.500 km). Discorre entre os Andes Centrais e Orientais, e únese co Ucayali preto de Naura, formando parte do curso superior do Amazonas.

PERSOEIRO

Médico, historiador e ensaísta. Xunto con J. Ortega y Gasset e Ramón Perez de Ayala constituíu a Agrupación ao Servicio da República. Exiliouse en París durante a Guerra Civil Española. Escribiu obras científicas, das que destacan Las glándulas de secreción interna y las enfermedades de la nutrición (1914), Tres ensayos sobre la vida sexual (1926), Amor, conveniencia y eugenesia (1929) e Los estados intersexuales en la especie humana (1929); históricas, como Ensayo biológico sobre Enrique IV de Castilla y su tiempo (1930), El conde-duque de Olivares: la pasión de mandar (1936); e as histórico-científicas Raíz y decoro de España (1933), Liberalismo y comunismo e Vocación y ética (1935). Foi membro da Real Academia Española desde 1933.

PERSOEIRO

Guerrilleiro. Coñecido como o Trapense, dirixiu unha partida absolutista de Espluga de Francolí a partir de 1822 e pertenceu á facción máis extremista dos realistas.

1. Relativo ou pertencente ás marantáceas.

2. Planta da familia das marantáceas.

3. Familia de plantas herbáceas perennes, da orde das zinxiberais, que presenta follas grandes, pecioladas e dísticas, flores hermafroditas, trímeras, asimétricas e heteroclamídeas e froito en cápsulas loculicidas ou baciformes. Son especies tropicais, a maioría americanas.

PARROQUIA

Parroquia do concello de Santiago de Compostela baixo a advocación de san Vicente.

1. marta común.

2. garduña.

PERSOEIRO

Arquitecto. Artista renacentista protexido polo abade Maximiliano de Austria, ao ser este nomeado bispo de Cádiz encargoulle a construción da igrexa de Santa Cruz ou catedral vella e a finalización do claustro grande de Los Arrayanes ou del Cementerio na cartuxa da Defensión de Jerez de la Frontera. En 1603, ao ser promovido o seu mecenas ao arcebispado de Santiago de Compostela, converteuse en mestre de obras da catedral, onde realizou o peche do coro, o estribo da torre das campás e a escalinata da fachada principal, na praza do Obradoiro. Reordenou a praza da Quintana, dirixiu a obra do claustro do convento de San Francisco e do colexio de San Clemente e interveu na igrexa de San Martiño Pinario (1611). Escribiu Cerramientos y trazas de montea.

PERSOEIRO

Humanista e gramático. Coñecido como Elio Antonio de Nebrija [Lebrija], a súa curiosidade científica abrangueu, ademais da filoloxía e da gramática, campos tan diversos como a historia, a literatura, a arqueoloxía, a cosmografía, a botánica, a filosofía e a teoloxía. Intentou restaurar o estudo e o uso do latín e, estudiando comparativamente a lingua latina e a castelá, chegou a argumentar algunhas distincións que, co tempo, habían ser fundamentais na ciencia da lingüística. Despois de estar un tempo en Sevilla (1470-1473), ao servizo do arcebispo Fonseca, marchou a Salamanca (1476-1486) como profesor de gramática e retórica. Alí foi onde iniciou a súa produción literaria e publicou Introdutiones in latinam grammaticam, per eundem recognitae atque exactissime correctae glossematis cum antiquo exemplari collatis (1481), en latín vulgar e logo en castelán. Posteriormente, publicou Repitio Secunda quam fecit anno christianae salutis MCCCCLXXXVI de corruptis hispanorum ignorantia quarumdam...

1. Mamífero que pertence á familia dos sorícidos, da orde dos insectívoros, de tamaño pequeno que presenta o fociño alongado e en punta, os ollos moi pequenos e as orellas ocultas polo pelo, que é moi brillante. A maioría das especies presentan glándulas de almiscre que lles serven de defensa. Son moi activos e cazan invertebrados e pequenos vertebrados constantemente, non hibernan. A musaraña común (Sorex araneus) e a musaraña miúda (Sorex minutus) habitan por case toda Europa; a musaraña etrusca (Suncus etruscus) é o mamífero máis pequeno de Europa; a musaraña de auga (Neomys fodiens) habita nas beiras das correntes lentas de auga; a musaraña doméstica ou muraño (Crocidura russula) e a musaraña campesiña ou dos xardíns (Crocidura suaveolens) están presentes en Galicia, viven nos bosques, matogueiras e zonas algo urbanizadas, aliméntanse principalmente de insectos e os seus principais depredadores son as rapaces nocturnas e algúns carnívoros.

2. Mamífero insectívoro de 3,6 a 5,2 cm de lonxitude, cunha cola de aproximadamente 2,5 cm e 3 gramos de peso. É un dos micromamíferos máis pequenos do mundo. Ten o pelame grisáceo e o fociño afiado con grandes bigotes. É moi voraz, polo que come a maior parte do día, aliméntase de insectos, de lombrices e doutros invertebrados, incluso de maior tamaño que ela. Non pode pasar máis de 12 horas de xaxún porque morrería de inanición. Habita en terreos abertos, xardíns, muros de pedra e zonas de cultivo.

3. Mamífero insectívoro que vive nos xardíns, lindeiros dos bosques ou campos abertos ata os 1.600 m de altitude. É de hábitos nocturnos, aliméntase de insectos, e ten como principais inimigos a curuxa, a avelaiona e a donicela. OBS: Tamén se denomina muraño.

PICOS

Pico da Cordilleira Cantábrica situado no sector central de Picos de Europa (2.519 m), no límite de Asturias, Castela e León e Cantabria. É un lugar de escaladas frecuentes, sobre todo polas caras S e NL.

PUNTA

Punta da ribeira esquerda da ría de Arousa, situada na parroquia e concello de Boiro.