"llo" (Contén)

1. Peza torneada, de madeira de amieiro, buxo ou nogueira, duns 10 cm de longo, máis ou menos ancho, que se utiliza para realizar encaixes e puntillas.

2. Ferramenta que utilizan os douradores que consiste nunha vara de madeira cunha punta afiada. Nos procesos de policromía de esculturas ou retablos utilízase para raiar a capa de pintura, eliminala e debuxar motivos ornamentais ao deixar ver o dourado subxacente.

MUNICIPIOS

Municipio da provincia de Sevilla, Andalucía, situado ao SO de Sevilla (62,55 km2; 4.950 h [1996]). A súa economía baséase na agricultura (oliveira e vides) e na gandería ovina e porcina. No termo está a ermida de Nuestra Señora de Cuatrohabitan, edificada sobre unha antiga mesquita almohade da que se conserva o minarete.

MUNICIPIOS

Municipio da provincia de Huelva, ao SL da capital (48,50 km2 12.741 h [1996]). Drenado polos ríos Rioseco e Tinto, conta cunha economía baseada na agricultura (trigo, millo, viña, oliveira), na gandería (porcino e vacún), nas industrias alimentarias derivadas e nas fábricas de licores. Destacan na cidade a igrexa barroca de Santiago e a casa do concello de estilo mudéxar (s XVIII).

1. Recipiente de barro ou doutro material, cun buraco pequeno e estreito por onde se introducen as moedas que se queren aforrar.

2. Pequena bolsa de tea ou doutro material que vai cosida na roupa para levar cartos ou outras cousas.

3. Peza de roupa ou parte dunha peza de roupa que se coloca sobre o peito e que se suxeita con tirantes.

4. Peza dunha armadura que protexe o peito.

5. Construción de pequeno tamaño que representa as ánimas do purgatorio e que conta cun peto para recibir esmolas. Situados nas beiras dos camiños e nas encrucilladas, son unha mostra do culto popular aos mortos. A maioría deles están feitos de pedra, aínda que tamén se realizaron en madeira. A súa finalidade é a de recoller a esmola (pecuniarias ou produtos agrícolas) que se ofrece polas ánimas do purgatorio que non acadaron o descanso e que, unha vez liberadas, intercederán polo oferente. Estas representacións comezaron a estenderse no s XVII, pero o seu máximo esplendor alcanzárono no s XVIII; atópanse espalladas por todo o territorio galego e portugués, pero a súa influencia foi máxima no S de Galicia e N de Portugal. A tipoloxía é variada: hai petos de man, que se gardan no interior das igrexas, decorados coa representación das almas no Purgatorio e xeralmente de madeira policromada; e petos fixos, pétreos, que poden ser exentos, formar parte de cruceiros, ou estar anexados a muros particulares...

1. Ave da familia dos pícidos, da orde dos piciformes, que ten as temoneiras co extremo aguzado e a raque ríxida. Aliméntase de insectos e larvas que extraen das fendas da cortiza das árbores, cuxos troncos escala apoiándose no extremo do rabo.

2. Paxaro duns 16 cm de longo, con sexos iguais, que ten o rabo longo e redondeado, o bico curto, recto e agudo, as patas moi curtas con dous dedos diante e dous detrás, e a plumaxe gris con raias negras, amarelas e terrosas. Cando está en perigo reacciona torcendo o pescozo e levando o bico á cola. Atópase nos bosques de folla caduca, aniña nos ocos das árbores e aliméntase de formigas. É un paxaro migratorio que no verán habita no centro e S de Europa e no inverno emigra a África. En Galicia a súa presenza é estival, especialmente nas zonas do interior.

3. Ave de aproximadamente 21 cm e sen dimorfismo sexual, que ten a plumaxe negra e branca, pero co curuto vermello. Vive nas zonas altas dos bosques caducifolios e aliméntase de insectos, sementes, etc. Distribúese por Europa Central e Oriente Próximo, e a súa presenza en Galicia é rara.

4. Ave de 47 cm de lonxitude, de sexos iguais, que presenta plumaxe de cor negra, ollos amarelos e unha mancha vermella no curuto, que nos machos é máis longa ca nas femias. Habita faiais e bosques montañosos de coníferas dunha gran parte de Eurasia. En Galicia só aparece como visitante.

5. Ave de 14 cm de lonxitude, que presenta dimorfismo sexual. Ten a plumaxe negra e branca, pero mentres que o macho presenta unha mancha vermella no curuto, a femia tena de cor branca. Vive en bosques caducifolios, preto dos ríos, e distribúese por case toda Europa, aínda que en Galicia a súa presenza é moi pouco común.

6. Ave de 23 cm de lonxitude, que ten a plumaxe nas partes superiores negra manchada de branco e as inferiores abrancazadas, e as cobertoiras inferiores caudais vermellas. O macho ten unha mancha vermella na caluga, da que carece a femia. Habita nos bosques dunha gran parte de Eurasia e no NL de África, alimentándose de insectos, larvas, arácnidos, piñóns, etc. En Galicia está estendido por todo o territorio.

7. Ave de 31 cm de lonxitude, sen dimorfismo sexual, coa plumaxe verde, as partes inferiores máis claras e a rabadilla amarelada; as fazulas son cincentas e o curuto vermello. Habita en bosques e cultivos de Europa, Asia Menor e Irán, ata India, a partir dos 63°N. En Galicia é moi común en todo o territorio, agás en alta montaña.

MUNICIPIOS

Municipio da provincia de Albacete, Castela-A Mancha, situado na cabeceira do río Córcoles, no Campo de Montiel (3.333 h [1996]). A súa economía é de base agropecuaria, destacando a produción cerealística e a gandería bovina de orientación leiteira. Na igrexa parroquial renacentista consérvase un cadro do Greco.

PERSOEIRO

Político. Licenciado en Dereito pola Universidade Central de Ecuador. Líder de Esquerda Democrática, partido de tendencia socialdemócrata que fundou en 1977, foi Presidente da República entre 1988 e 1992. En 1997 publicou Enciclopedia de la política.

1. Brasa miúda que se conserva baixo a cinsa para manter vivo o lume.

2. Morea de terróns queimados.

1. 1 cachazo.

2. verrún.

PERSOEIRO

Anatomista. Fixo a descrición do orificio de comunicación interauricular do corazón do feto dos mamíferos e tamén do conduto que no feto comunica a arteria pulmonar coa aorta.

1. Boto.

2. Liñaxe fundada no s XIV por Martín Alonso Tello de Meneses, nobre portugués, alcumado Boo Tello, orixe do apelido Botello, segundo algúns estudiosos. As súas armas levan escudo terciado en pao: primeiro tercio, cunha cruz de Calatrava, en campo de prata; segundo tercio, de goles, cunha espada denuda, con gornición de ouro, punta cara a abaixo; terceiro tercio, de sinople, con dúas veneras de prata; bordo de ouro con oito aspas de goles. Outra variante trae, escudo terciado en faixa: primeiro, en campo de sinople, con dúas veneras de prata; segundo, en campo de goles, cunha espada espida coa gornición de ouro, punta cara a abaixo; terceiro, en campo de prata, cunha cruz de Calatrava de goles; bordo de ouro con oito aspas de goles. Algúns ostentan: en campo de ouro, unha aguia de sable. Outras ramas empregan: en campo de ouro, unha aguia de sable levando nas súas poutas unha tixola cunha tortilla de ovos. A rama portuguesa trae, en campo de ouro, catro bandas de goles.

GALICIA

Pintor e escultor. En 1926 trasladouse a Bordeos, onde iniciou estudios de Belas Artes baixo a tutela do artista François Maurice Roganeaux e comezou a expoñer. En 1935 obtivo a bolsa do Conde de Cartagena que lle permitiu continuar os seus estudios na Real Academia de Bellas Artes de San Fernando en Madrid. En 1936 foi recrutado polo exército da República na Unidade de Cartografía e rematada a guerra fuxiu a Perpignan. Exiliado en América en 1940, estableceuse na República Dominicana. Nestes primeiros anos a súa obra recibiu a influencia do Postimpresionismo e do Fauvismo, sendo Cézanne unha continua referencia, pero foi o descubrimento do mundo antillano o que marcou definitivamente a súa linguaxe expresiva. As súas obras lembran a Gauguin tanto na cor como na temática (nus de mulleres nativas en paisaxes insulares). A súa linguaxe propia comezou a acadala en 1944 co descubrimento de Haiti. Deste país impactoulle sobre todo o sincretismo dos ancestrais rituais africanos do vodú. O resultado...

RIOS

Río afluente do Navia pola esquerda. Nace na parroquia de Quinta (concello das Nogais), da confluencia de varios regos que drenan a serra do Rañadoiro. O seu curso adopta unha dirección SO-NL coa que drena as parroquias de Quinta e Viladicente, ata a súa desembocadura, logo dun percorrido duns 2,5 km.