"Vas" (Contén)

1. Condición ou estado de vasalo.

2. Servidume ou estado de sometemento.

3. Elemento integrante do vínculo feudal constituído dunha relación de servizo, amizade e protección pactada entre dúas persoas de condición nobre. Unha delas (vasalo) encoméndase á outra (señor) mediante xuramento de fidelidade (homenaxe), co compromiso de servilo, principalmente na guerra, a cambio de recibir unha protección, un sostemento doméstico ou a concesión duns bens en usufruto. Esta relación desenvolveuse amplamente nos séculos medievais nos países do occidente europeo e, ao fusionarse co beneficio, como mercé recibida do señor, constituíu unha das bases do feudo.

1. Home de condición nobre que, mediante xuramento de fidelidade cara a outro nobre ou o rei, contraía con eles unha relación de vasalaxe, con todos os dereitos que lle eran inherentes, baseada fundamentalmente na axuda guerreira. A retribución do vasalo consistiu ordinariamente no gozo dun dominio territorial, en beneficio ou en feudo (vassi dominici); pero existía tamén o vasalo soldado, retribuído cun estipendio pecuniario. O termo chegou tamén a expresar a mesma condición xeral respecto do soberano.

2. Que ou quen está sometido ao poder doutra persoa ou a recoñece como superior.

PERSOEIRO

Arquitecto. De nome Jan van Santen, estableceuse en Roma, onde fixo o Palazzo Borghese, ampliado por Maderna, a fachada da igrexa de San Sebastiano fuori le Mura e o Casino Borghese, reformado a finais do s XVIII.

PERSOEIRO

Pintor húngaro. Foi alumno da Bauhaus de Budapest (1928-1929). Estableceuse en París, onde a partir do estudo da obra de Kandinskij e de Mondrian comezou a crear o novo movemento, que proseguía a obra de Mondrian e de Malevič. Coa súa obra teórica e coa súa plástica cinética negou toda a pintura tradicional e renovou a arte actual.

PERSOEIRO

Historiador da arte, pintor e arquitecto. Instituíu a Academia del Disegno (1562) e, como pintor, decorou edificios relixiosos e civís (Palazzo Vecchio de Florencia), onde mostrou influencias de R. Fiorentino, Bronzino e sobre todo de Miguel Anxo, cuxas formas tamén son patentes nos seus proxectos arquitectónicos (Palazzo degli Uffizi de Florencia, 1560) e a quen exaltou en La vite dei più eccellenti pittori, scultori e architettori (1550).

PERSOEIRO

Pianista húngaro. Naturalizado suízo (1958), formouse en Budapest con Hernadi e Kodály, e especializouse en Chopin e Liszt.

1. 2 arcada.

2. Zona pedregosa e pendente onde unha corrente de auga se convulsiona formando unha fervenza.

1. vascalleiro.

2. varredoiro.

1. Relativo ou pertencente a Euskadi, aos seus habitantes ou á súa lingua.

2. Natural ou habitante de Euskadi.

3. éuscaro.

4. Literatura oral e escrita en éuscaro. Malia a riqueza da literatura popular oral, a parte escrita foi escasa, de aparición tardía e fragmentada en diversos dialectos. Os textos máis antigos son fragmentos dos cantos relativos ás loitas dos ss XIV e XV. O primeiro libro impreso foi a escolma de versos Linguae Vasconum Primitiae (1554), de B. Etxepare. Durante o reinado de Xoana de Albret, promotora da reforma dos hugonotes en Nafarroa, Xoán de Leizgarra traduciu ao vasco o Novo Testamento e o catecismo calvinista. O máis clásico dos prosistas vascos foi o labortano Pedro de Axular, autor de Guero (Despois, 1643); tamén destaca o labor do seu contemporáneo, o erudito suletino Arnauld de Oihenart. Nos territorios peninsulares o cultivo literario do éuscaro comezou en Gipuzkoa no s XVIII coa figura do xesuíta M. Larramendi. A finais do s XVIII e inicios do XIX xurdiron os primeiros escritores biscaíños, como Moguel Urquiza, autor de Peru Abarca (1800), que formula...

5. Arte musical desenvolvida en Euskadi. A música folclórica vasca ofrece características propias, aínda que recibiu influencias das súas veciñas. Considerouse a hipótese da influencia céltica sobre a música popular vasca que é, sobre todo, melódica e bimodal desde o s XVIII. No que respecta ao ritmo, a maioría das cancións están construídas sobre compás de 2/4, 3/4 e 6/8. O zortzico con ritmo 5/8 non é peculiar nin exclusivo do pobo vasco. Os instrumentos máis populares de Euskadi son o txistu, o alboka (da familia do clarinete) e a dulzaina. A música vasca ten un testemuño moi antigo no códice de Roda, do s X e de orixe navarra, que contén o epitalamio con notación musical máis antigo coñecido en Europa. Da escola de Nafarroa xurdiu no inicio do s XIV a nota mínima ou corchea. No s XVIII compuxeron música con clavecín algúns compositores notables, que difundiu J. A. Donostia en Música de tecla no País Vasco (1953). Destacou o tenor Julián Gayarre e o violinista...

PERSOEIRO

Trobador galego. Activo no primeiro cuarto do s XIII, pertenceu á nobreza menor, como vasalo de Gil Vasquez de Soverosa, e casou con Teresa Martins, da familia dos Mogudos. As súas composicións aparecen xunto coas de Fernan Rodriguez de Calheiros, polo que se pensa que puideron ter algunha relación de amizade ou parentesco. Autor de 29 cantigas, das que 25 corresponden ao xénero de amor; destas, 13 localízanse no inicio do Cancioneiro da Ajuda, polo que poden corresponder a algunhas das primeiras manifestacións deste xénero. Ademais do emprego de temas convencionais, salienta o uso constante da hipérbole e o seu estilo elegante, aínda que algo monótono. En canto ás cantigas de amigo, moi semellantes na temática ás de amor, a doncela láiase da separación do amado. Nunha delas, “Meu amigo, pois vós tan gram pesar” reprodúcese certo enfado da dama co amado, un motivo pouco usual, que tamén empregou Fernan Rodriguez de Calheiros, polo que invita a pensar na relación existente entre...

PERSOEIRO

Trobador portugués. Activo a mediados do s XIII, identifícase coa familia nobre dos Soverosa, de orixe galega, afín ao Rei Sancho II de Portugal, e que tiveron certo protagonismo na corte do monarca portugués, especialmente na guerra civil de 1245-1247. Capturado polas tropas de Afonso III o Boloñés, foi liberado ao pouco tempo e marchou para Castela, onde participou na conquista de Sevilla (1248). A súa obra está constituída por 13 cantigas de amor, dúas de amigo e dúas tenzóns, con Pero Martinz e Afonso X. Nas composicións de amor destaca unha en que responsabiliza a Deus polo sufrimento do amado, “Que sen-mesura Deus é contra mi!”, e outra que salienta pola forza das súas queixas e o emprego de formas paralelísticas, “Ay mia senhor! quero-vus preguntar”.

PERSOEIRO

Trobador portugués. Pertencente ás familias dos Pimentel e Resende, participou na vida da corte dos reis don Denís e Afonso IV. Polos seus casamentos tamén estivo relacionado con destacadas familias da época, os Moedeiros de Braga e os Azevedo. Segundo diversas informacións foi vasalo de Afonso Sanchez, fillo bastardo de don Denís, e formou parte das tropas deste monarca na guerra civil de 1319-1324. Da súa autoría só se conserva parte da tenzón “Vaasco Martiiz, pois vos traballades”, mantida co mesmo Afonso Sanchez.