"xia" (Contén)

Que é digno de eloxio.

Que ou quen eloxia.

Rama da bioloxía que estudia os embrións en todos os seus aspectos. Segundo o método que segue no seu desenvolvemento, é descritiva se estudia morfoloxicamente as distintas fases do desenvolvemento; comparada se estudia o embrión establecendo as similitudes entre os diferentes grupos taxonómicos; e fisiolóxica se ten por obxecto o estudo funcional dos procesos morfoxenéticos, sendo entón a experimental a base empírica. Xa Aristóteles tentou solucionar o problema da ontoxenia e propuxo que a substancia do fillo procedía da nai, mentres que a forma ou principio creador viña do pai. Esta foi a orixe da tese preformacionista, que postula que as diversas partes do adulto xa se fixaran no embrión ou nos gametos. Antigamente pensábase que a base material do homúnculo era o ovo; deste xeito, W. Harvey na súa De generatione animalium (Xeración dos animais, 1651) asentou as bases do ovismo dicindo que todos os seres proveñen dun ovo (“ex ovo omnia”). En...

Ciencia que estudia a estrutura, normal e patolóxica, e as funcións das glándulas de secreción interna, así como as propiedades químicas e os mecanismos de acción das hormonas que producen. A súa orixe é tan antiga coma a humanidade, pero non se aceptou como ciencia ata finais do s XIX. Anatomicamente, a maioría das glándulas endócrinas xa eran coñecidas polos gregos e os romanos. As últimas en ser descubertas foron as glándulas suprarrenais (1563) e as paratiroides (1879), pero a función de todas era aínda descoñecida. No s XVIII, Albrecht von Haller describiu a tiroide, o bazo e o timo como glándulas que non tiñan condutos excretores, senón que vertían as súas substancias ao sangue. O impulso da endocrinoloxía moderna débese a Claude Bernard que, en 1855, formulou claramente o concepto de secrecións internas, definíndoas como uns produtos específicos de certos órganos que se difunden por todo o corpo e son indispensables para o mantemento das funcións vitais. Schafer sinalou que as secrecións...

1. Capacidade dun sistema físico para producir un traballo. A enerxía diminúe nunha cantidade igual ao traballo producido e mídese, polo tanto, nas mesmas unidades ca este. A noción de enerxía, presente xa na mecánica clásica, aparece definida como resultado das investigacións de J. P. Poule e N. L. S. Carnot sobre a interconversión calor-traballo mecánico, e grazas á teoría de H. L. F. Helmholtz que relaciona o traballo feito por un sistema isotérmico coa enerxía interna e a entropía deste sistema. A enerxía non está ligada só á idea de traballo mecánico, senón tamén ao traballo eléctrico, químico ou calorífico, e así, pódese falar de enerxía eléctrica, química e calorífica. Se nun sistema físico illado desaparece unha certa cantidade de traballo, ou un equivalente deste traballo, pertencente a diversas formas de enerxía, debe aparecer a mesma cantidade de traballo baixo outras formas, tal como establece a lei de conservación da enerxía. Os traballos de W. Thomson e de R. J. E. Clausius,...

2. captación de enerxía

   Método mediante o que os seres vivos autótrofos incorporan enerxía do exterior para poder sintetizar substancias orgánicas no seu interior. A enerxía incorporada pode provir das radiacións solares, mediante o proceso de fotosíntese, ou da oxidación de substancias inorgánicas que pasan a orgánicas simples por medio da quimiosíntese.

3. enerxía activa

   Enerxía correspondente á potencia activa.

4. enerxía alternativa

   Enerxía que adoita presentar unha característica determinada, como, por exemplo, a produción descentralizada, a transformación limpa, sen residuo e o consumo en lugares non demasiado afastados do punto de produción. Reciben o nome de alternativas as formas de enerxía que non poden ser consideradas convencionais, como os combustibles fósiles, a enerxía hidráulica e a de fisión nuclear, agás a de fusión, polo feito de estar aínda nunha fase experimental. As principais enerxías alternativas son a solar, a eólica, a xeotérmica, a mareomotriz, a maremotérmica, a das ondas e a agroenerxía.

5. enerxía aparente

   Enerxía correspondente á potencia aparente.

6. enerxía de compactación

   Enerxía que se lle aplica a unha capa de terra ou de firme para conseguir un  determinado grao de compactación.

7. enerxía de configuración

   Relación entre a enerxía da capa de valencia e a do estado estable do átomo libre.

8. enerxía reactiva

   Enerxía correspondente á potencia reactiva.

9. producción de enerxía

   Método segundo o que os seres vivos obteñen a enerxía química necesaria para levar a cabo as súas funcións vitais e as reaccións intracelulares que empregan enerxía. Os seres vivos producen enerxía mediante a oxidación de substancias orgánicas no proceso da respiración. A enerxía producida almacénase en forma de ATP e de fosfocreatina, e libérase en forma de movemento, calor, luz ou electricidade.

10. ...

Técnica que trata do viño, do seu melloramento, preparación e conservación, e tamén da análise e estudo de cada un dos seus compoñentes.

Dor intestinal.

Intervención cirúrxica consistente en fixar unha zona intestinal ás paredes do abdome para evitar un desprazamento indesexado. OBS: A grafía <x> representa o son [ks].

Emisión de sangue vermello por vía anal. É propia das enfermidades relacionadas co intestino, sobre todo co colon ou co recto.

Parte da bioloxía que estudia os insectos e outros grupos de artrópodos. A orixe desta ciencia débese a Aristóteles, que empregou por primeira vez o termo ἕ ντομον para referirse aos hexápodos -insectos en sentido estricto-, miriápodos e arácnidos. Durante moitos séculos, na Idade Antiga e Media, os seus textos constituíron a base fundamental do coñecemento destes invertebrados e a entomoloxía viuse reducida á reprodución e comentario dos textos do filósofo grego. Por outra parte, no s I, Plinio escribiu Etymologiarum libri XX, obra na que trata algunhas especies de insectos e Eliano, no s II, fai o propio na súa obra De Natura animalium. A entomoloxía moderna comezou coa edición de Insectorum sive minimorum animalium Theatrum, publicada en Londres en 1634, levada a termo por Thomas Moffett, pero que principiara na metade do s XVI Thomas Penny a partir do material inédito de Konrad Gesner e os esquemas de clasificación realizados por Edward Wotton; este...

Rama da bioquímica que estudia os enzimas, concretamente a cinética enzimática, os mecanismos de regulación, a compartimentación celular e, no organismo, a súa composición, identificación e purificación química, a especificidade polo substrato e pola reacción, e a súa clasificación. Como todas as reaccións bioquímicas están catalizadas por enzimas, a enzimoloxía converteuse nunha ciencia auxiliar moi dinámica, con múltiples aplicacións tanto médicas como industriais. Tamén se emprega a análise enzimolóxica para estudar a evolución bioquímica dentro dos filos e a diferenciación das poboacións de seres vivos.

Rama da medicina que agrupa o conxunto de actividades interdisciplinarias que se empregan no estudo dos factores medioambientais, individuais ou doutro tipo que ameazan a saúde humana, e a súa aplicación ao control dos problemas sanitarios. A epidemioloxía permite determinar os factores de risco e predicir o curso dunha enfermidade, mediante o estudo do cómo, cándo e por qué unha enfermidade se desenvolve nunha comunidade. Na Antigüidade coñecíanse co nome de peste as enfermidades epidémicas que presentaban un elevado índice de mortalidade. No ano 1546, G. Fracastoro afirmou que a peste se podía transmitir por xermes e Ambrose Paré empregou o termo contaxio. Ata mediados do s XIX supúxose que a orixe das enfermidades infecciosas se debía aos miasmas, humores ou fermentacións. Co nacemento da era pasteuriana, descubriuse o papel dos axentes patóxenos vivos, e así xurdiu a epidemioloxía como ciencia. Isto permitiu dar unha base obxectiva de estudo para a epidemioloxía...

Dor na rexión epigástrica.

Parte da bioxeografía que estudia a xénese e o desenvolvemento das áreas de distribución das especies.

epitaxe.

Relativo ou pertencente á epitaxe. OBS: A grafía <x> representa o son [ks].

Termo, en desuso, co que se fai referencia ás enfermidades que afectan aos animais, e que se confrontaba coa epidemioloxía que facía referencia ás enfermidades da especie humana. Na actualidade considérase artificiosa esta división e denomínanse ambas como epidemioloxía.

Rama da etnoloxía que se ocupa do estudo da cultura laboral das sociedades e dos seus elementos materiais.