"An" (Contén)

PERSOEIRO

Físico francés. Especializado en física nuclear, estudou diversas reaccións de desintegración e transmutación e en 1933 conseguiu aniquilar a materia, mediante o bombardeo do platino con electróns positivos, co que obtivo fotóns.

PERSOEIRO

Escritor. Coñecido como Anatole France, realizou diversas investigacións bibliográficas e ensaios críticos, como Génie latin (1913). Comezou a súa carreira como poeta parnasiano, que reflectiu en Poèmes dorés (1873). Recolleu unha mostra do seu periodismo literario en La vie littéraire (1888-1892) e plasmou os seus recordos de infancia nalgunhas novelas, como Le livre de mon ami (1885). Escribiu os cadros de costumes do s XVIII La Rôtisserie de la reine Pédauque (1893) e Les Opinions de M. Jerôme Coignard (1893), ademais das novelas Le Lys Rouge (1894) e Le jardin d’Epicure (1895), que lle abriron as portas da Académie Française (1896). A vea satírica contra a sociedade contemporánea amósase no ciclo de novelas sobre o caso Dreyfus, L’Histoire Contemporaine (1897-1901) e en diversas obras posteriores. Recibiu o Premio Nobel de Literatura (1921).

PERSOEIRO

Escritor flamengo. Coñecido como Johan Daisne, foi un dos introdutores do realismo máxico nas literaturas flamenga e neerlandesa. Escribiu De man die zijn haar kort liet knippen (O home que se deixa cortar os cabelos, 1948), Lago Maggiore (1957) e Als Kantwerk aan de kin (1964).

PERSOEIRO

Escritor e crítico francés. Profesor de filoloxía románica en La Sorbonne, é autor de numerosos traballos de crítica textual e de etimoloxía do francés e do provenzal medievais. Os seus Essais de philologie française (1887) e Nouveaux essais de philologie française (1904) son modelos de rigor científico e de erudición profunda.

PERSOEIRO

Poeta. Deuse a coñecer con 18 Poemas (1934). A súa sona consolidouse con Twenty Five Poems (1936) e The Map of Love (1939), volume que inclúe tamén unha serie de narracións que reflicten o concepto de si mesmo como poeta e anticipan o volume autobiográfico Portrait of the Artist as a Young Dog (1940). Durante a Segunda Guerra Mundial escribiu un bo número de guións radiofónicos para a BBC. En 1946 publicou Deaths and Entrances, o seu libro definitivo. Autor dunha obra teatral, Under the Milk Wood (1954), Thomas popularizou a figura do poeta-profeta.

PERSOEIRO

Atleta. Coñecido como Daley Thompson, dominou a proba do déca­thlon durante a década de 1980 e participou en catro xogos olímpicos. Nos de Moscova (1980) e Los Angeles (1984) conseguiu a medalla de ouro. Foi dúas veces campión de Europa, en Atenas 1982 e Stuttgart 1986, e campión mundial en Helsinqui 1983. Entre 1980 e 1984 conseguiu superar catro veces a mellor marca mundial.

PERSOEIRO

Nadador. Debutou en 1997 e en 1998 converteuse en campión do mundo en 400 m libres. Especialista en estilo libre, bateu a mellor marca do mundo da especialidade en 200, 400 e 800 m. Gañou 3 medallas de ouro e 2 de prata nos Xogos Olímpicos de Sydney (2000), e proclamouse campión do mundo en 12 ocasións. Ademais, bateu un total de 17 mellores marcas do mundo. Nos Campionatos do Mundo de Barcelona conseguiu 3 medallas de ouro, unha de prata e outra de bronce; e nos Xogos Olímpicos de Atenas (2004) conseguiu 2 medallas de ouro en 200 e 400 m libres, unha de prata en remudas 200 m libres e de bronce en 100 m libres.

PERSOEIRO

Economista alemán. Especialista en cuestións agrarias, foi predecesor das modernas teorías de localización industrial. Na súa obra principal, Der isolierte Sttat in Bezienbung auf Landwirtschaft und Nationalökonomie (O estado illado respecto á agricultura e a economía nacional, 1826-1863), interesouse polas causas que determinan os mellores cultivos, basicamente en función da distancia ao mercado.

PERSOEIRO

Teólogo. De familia protestante, converteuse ao catolicismo e foi sacerdote. Centrou a súa reflexión teolóxica na experiencia nova de vida monástica e de liturxia que caracterizan a comunidade reformada de Taizé, da que foi membro. Das súas obras destacan Mariage et célibat (1955), L’Eucharistie (1959) e Le Mystère de l’eucharistie (1981).

PERSOEIRO

Aventureiro alemán. Recrutou 6.000 colonos alemáns cos que, en 1676, Pablo Olavide iniciou o seu proxecto de repoboación de Sierra Morena. Os seus negocios turbios provocaron o seu aprisionamento no presidio de Iruña, onde puido morrer.

PERSOEIRO

Empresario e coleccionista de arte. Ampliou e completou unha colección de arte que iniciou o seu pai Heinrich Thyssen-Bornemisza de Kaszon (1875-1947), que comprende unha extensa representación da pintura europea do s XIV ao XX, obras dos primitivos americanos, esculturas, xoias e esbozos teatrais, entre outros. Unha boa parte dela foi cedida temporalmente ao goberno español en 1988 e constituíu o Museo Thyssen-Bornemisza en Madrid. En 1993 a colección foi adquirida polo goberno español e cedida á Fundación Thyssen-Bornemisza. Casou coa española Carmen Cervera, que tamén cedeu parte da súa colección ao museo madrileño.

CORDILLEIRAS

Cordilleira de Asia Central que se estende entre o S de Kirguizistán e o Xinjiang, en sentido L-O, cunha lonxitude de 3.000 km. De orixe primaria, está afectada polos dobramentos recentes. A partir de Chan Tengri divídese en cordilleiras que inclúen a depresión do lago Issykkul’ e as concas de Naryn e Fergana. No centro culmina no Pobedy (7.439 m) e no Chan Tengri (6.995 m).

MUNICIPIOS

Municipio situado na provincia de Barcelona, Catalunya (6.082 h [2001]). Destaca a industria téxtil, con certa tradición, e a construción.

CIDADES

Cidade do sheng de Gansu, China, situada ao N das montañas Tsinling Shan (244.974 h [1990]).

1. 1. Relativo ou pertencente ao Tíbet, aos seus habitantes ou á súa lingua.

   2. Natural ou habitante do Tíbet.

2. 1. Relativo ou pertencente ao pobo tibetano.

   2. Individuo do pobo tibetano.

   3. Pobo de etnia mongola, con notables diferenzas étnicas segundo as rexións, que habita na rexión autonóma do Tíbet e en boa parte das provincias chinesas de Sikang, Quinghai e Sinkiang, no Ladākh e no Sikkim (India), en Nepal setentrional e en Bhutan.

3. Lingua do phylum sino-tibetano que falan os tibetanos. Presenta numerosas variacións dialectais. De estrutura monosilábica, son característicos os diversos niveis de tonalidade e a variedade de formas honoríficas segundo a posición do interlocutor. A escritura e a gramática foron elaboradas no s VII por T’on-mi Sam-bho-ṭa a partir da escritura india. Usan a escritura alfabética horizontal, de esquerda a dereita, e de puntuación intersilábica, e consta de 30 consoantes e 4 vogais.

4. Literatura cultivada en lingua tibetana. Eminentemente relixiosa, segue dous modelos ben definidos: o da India, para as obras de carácter ético e filosófico, e o de China, para as obras históricas. As primeiras obras de relevo (dos ss VII e VIII) son traducións do canon búdico, compiladas posteriormente (no s XIII) co nome de bKa’-’gwur, cuxos comentarios filosóficos formaron o bsTan-’gyur.

5. Arte musical cultivada no Tíbet. Tivo influencia chinesa, india, árabe e indonesia, e os instrumentos máis característicos son unhas trompas xigantes e outras constituídas con ósos humanos. A percusión consiste especialmente en timbais e címbalos. Os cantos búdicos son homófonos, coa participación de campás, e ademais de culto do templo, destacan as danzas de máscaras, C’am; os cantos de traballo, t’on-skad, e as cancións con danza, glu-gar.

6. ...

PERSOEIRO

Escritor. En 1799 uniuse ao círculo de poetas de Jena. Deuse a coñecer con Geschichte des Herm William Lovell (Historia do señor William Lovell, 1795-1796). Publicou tamén Franz Sternbalds Wanderungen (Excursións de Franz Sternbald, 1798), Volksmarchen (Contos populares, 1797), Der blonde Eckbert (Eckbert o loiro, 1796) e diversos dramas como Der gestiefelte Kater (O gato con botas, 1797). Continuou a tradución das obras de Shakespeare iniciada por Schlegel (1799-1841), traduciu o Quixote (1799-1801) e editou tamén numerosas obras de escritores alemáns.