"Apo" (Contén)

PERSOEIRO

Emperador de Francia (1852-1870), fillo de Luís de Holanda e de Hortensia de Beauharnais. De nome Carlos Luís Napoléon Bonaparte, foi elixido deputado na Asemblea Constituínte, emprendeu unha campaña propagandística en que alertaba a xente de orde (orleanistas, lexitimistas e católicos) contra o perigo do extremismo da guerra e foi elixido presidente. O 2 de decembro de 1851 deu un golpe de estado, feito que o converteu en xefe absoluto de Francia. Disolveu a asemblea, declarou o estado de sitio, restaurou o sufraxio universal e convocou un plebiscito demandando poderes extraordinarios para ditar unha constitución. O 2 de decembro de 1852, feito o plebiscito, foi proclamado emperador. Simpatizante do saint-simonismo e afeccionado á economía política, tentou mellorar a economía francesa, emprendeu grandes traballos públicos e reurbanizou París. A súa política exterior foi un continuo fracaso e as guerras (Crimea, 1854-1856; ataque a Italia en 1859; expedición a México, 1862-1867) foron impopulares...

1. Relativo ou pertencente aos soberanos franceses chamados Napoleón.

2. Partidario dos soberanos franceses chamados Napoleón ou da súa dinastía.

CAPITAIS

Capital da rexión de Campania e da provincia homónima, Italia (993.386 h [2001]). Pola súa situación, na beira noroccidental do golfo de Nápoles, a chaira que se estende aos pés do Vesubio foi sempre un centro moi importante. A cidade ocupa a chaira e os outeiros inmediatos á liña de costa. O crecemento urbanístico deu lugar á incorporación de diversos centros veciños que se converteron en barrios industriais ou residenciais da metrópole (Portici, Casoria, Pozzuoli, Resina). Ademais de centro portuario e comercial, Nápoles chegou a ser un gran núcleo industrial da metalurxia, da construción de maquinaria, do refinamento de petróleo, da química e do sector téxtil. É tamén un centro cultural destacado con universidade e outras escolas de estudos superiores. Fundada polos gregos de Cumas cara ao ano 600 a C e conquistada polos samnitas no s IV a C, aliouse con Roma en 328 a C. Ocupada polos bizantinos (536) e os ostrogodos (542), aqueles recuperárona en 552 e administrárona ata o s VII, cando...

PERSOEIRO

Ourive. Foi o introdutor do manierismo escurialense na ourivaría galega. Estableceu un obradoiro en Celanova onde realizou varios traballos para o mosteiro de San Salvador de Celanova. Destacan dúas arcas de prata para gardar as reliquias de san Rosendo e san Trocado, entre outros, realizadas en 1598.

REINOS

Antigo reino de Italia, que comprendía toda Italia do sur e Sicilia. Conquistada Nápoles con Roxelio II de Sicilia en 1139, non chegou a ser parte do reino, que pasou ao imperio por medio do seu neto, o Emperador Federico II. O seu fillo Manfredo I de Sicilia usurpou o trono siciliano en 1258, pero foi derrotado por Carlos I de Nápoles en 1266, quen perdeu Sicilia en 1282, conquistada pola Coroa de Aragón, e os anxevinos quedaron reducidos ao Reino de Nápoles. Adquirido por Afonso V de Aragón o Magnánimo tras unha longa guerra (1435-1442), quedou unido baixo o seu goberno. En 1494 Carlos VIII de Francia, herdeiro dos dereitos dos Anjou, preparou a expedición a Italia, que arruinou a dinastía aragonesa de Nápoles e coa que comezaron as Guerras de Italia. Sucedeuno o seu fillo, Afonso II de Nápoles, quen se uniu co papa e con Florencia, pero que abdicou en 1495 en favor do seu fillo Fernando II de Nápoles (1495-1496). Este tivo que fuxir dos franceses en 1495, xa que aquel mesmo...

1. Relativo ou pertencente a Nápoles ou aos seus habitantes.

2. Natural ou habitante de Nápoles.

3. 1. Escola artística xurdida en Nápoles baixo o dominio da Coroa de Castela. O s XVII foi o de máis esplendor, e destacaron os arquitectos Domenico Fontana e C. Fanzano. En pintura foi decisivo o papel de Caravaggio, en 1607, quen influíu en G. Battista Caracciolo, J. Ribera, G. Battista Ruippolo e G. Recco, e os bamboccianti. A estancia de Artemisia Gentileschi reforzou a tendencia ao caravaggismo melodramático de M. Stanzione, A. Vaccaro e B. Cavallino; e Mattia Preti introduciu a técnica e o gusto decorativo de Veronese. O pintor máis destacado foi Luca Giordano. No s XIX dominou o paisaxismo de Posillipo, con Antonio Pitloo e Giancinto Gigante; e Filippo Palizzi formou a Domenico Morelli, de quen foi seguidor Gioacchino Toma. Co virtuosismo de Edoardo Dalbono e Francesco Paolo Michetti manifestouse a influencia de Fortuny.

   2. Grupo de compositores do s XVIII nacidos ou activos no reino de Nápoles, case dedicados exclusivamente á ópera e á oratoria, e caracterizados polo feito de crear un estilo que acabou sendo xeral na ópera italiana daquel século. Considéranse iniciadores a F. Provenzale e A. Scarlatti, quen introduciu diversas convencións que configuraron a ópera seria. Unha segunda corrente dentro da escola napolitana é a ópera bufa, nacida do intermezzo. Destacaron especialmente despois de A. Scarlatti, N. Porpora, G. B. Pergolesi, N. Jommelli, N. Picini, G. Paisiello e D. Cimarosa.

PERSOEIRO

Político ugandés. Líder do Uganda People’s Congress, foi presidente de Uganda (1966), despois de protagonizar un golpe de estado que aboliu a monarquía e estableceu un réxime unitario e non parlamentario. Foi deposto (1971) por Idi Amin Dada e exiliouse en Tanzania ata 1980, cando volveu a Uganda. Reelixido presidente do estado (1980), outro golpe de estado depúxoo en 1985.

CIDADES

Cidade da provincia de Zambales, na rexión de Luzón Central, Filipinas, situada ao SO da illa de Luzón (192.000 h [1990]).

MONTES

Monte situado na parroquia de Vilamaior da Boullosa (Baltar). O seu cumio acada os 740 m de altitude.

1. papada.

2. 1 moega.

4. 2 queixo.

5. meixela.

6. 1. Parte carnosa e mol que hai nalgunhas partes do corpo como no lóbulo das orellas, na punta dos dedos ou nas pernas.

   2. papo da perna

      barriga da perna.

1. xoaniña.

2. bolboreta.

1. Que ou quen goza comendo ou come demasiado.

2. papán.

3. Ser mitolóxico co que se asusta os nenos.

4. Nome que recibe calquera verme ou insecto de aspecto noxento.

1. Ave da orde dos paseriformes, que se caracteriza por ter unha mancha vermella no peito.

2. Ave duns 14 cm, que ten o peteiro, a gorxa, as fazulas, o peito e a fronte rubia, as partes superiores gris ou marrón oliva e as inferiores brancas. O seu canto caracterízase por unha serie de chíos curtos e agudos, con intervalos máis longos no inverno. Entre os reclamos inclúese un tic persistente, as máis das veces rápido e repetido. Aliméntase de diversos tipos de invertebrados e dalgún froito tipo baga. A súa presenza é común en fragas, xardíns e cultivos. É fortemente territorial e habita en toda Europa, excepto Islandia, ao N de Escandinavia e as Illes Balears. En Galicia é moi común.

3. cardeal común.

1. 1. Planta herbácea anual, pilosa, de ata 70 cm de altura, que presenta talos ergueitos, follas pinnatífidas, con folíolos dentados, flores de cor vermella viva, ás veces con manchas negras na base, e froito en cápsula. Florece entre xuño e agosto. En Galicia é moi frecuente, fundamentalmente en campos de cultivo. Tamén recibe este nome a especie Papaver dubium, que se diferenza da primeira porque o froito é máis pequeno e non presenta propiedades medicinais.

   2. Flor desta planta.

2. Planta herbácea perenne, de ata 65 cm de altura, que presenta talos ergueitos, follas pecioladas e pinnadas, flores solitarias de cor amarela e froito en cápsula. Florece entre xuño e xullo. En Galicia atópase en zonas montañosas do interior.

3. herba da tiña.

4. Planta herbácea anual de 20 a 40 cm de altura, de follas tripinnatisectas e flores moradas. Medra sobre todo en campos de cultivo.