"Francisco" (Contén)

GALICIA

Pintor. Cultivou a paisaxe de estilo impresionista. Empregou pinceladas diferenciadas e soltas cunha paleta rica en verdes, carmíns e grises, que parecían fundirse entre elas, xunto con matices de cor. Nas súas obras dominou a frondosidade da vexetación e deixou entrever a escena principal do cadro. Destacan El valle (1949?), Paisaje de la Ría (1960?), El Barquero (1962?) e Feria de Otoño (1975?).

GALICIA

Ceramista. Traballou na pintura e na música pero centrouse na cerámica co modelado de barro. A súa obra caracterizouse pola temática popular e a sinxeleza. Traballou con Maximino o Bolica e con Lelo de Beloi, co que aprendeu a técnica da cocción e a empregar os óxidos. Da súa produción destaca Nadal (1982).

PERSOEIRO

Impresor. Comezou traballando nos obradoiros da Viúva e fillos de Riego. A partir de 1807 fíxose cargo dese mesmo obradoiro e comezou a editar a Gazeta de La Coruña (1808), un dos primeiros xornais da cidade, contrario ás   tropas napoleónicas. En 1811 editou un folleto de Jovellanos dirixido aos españois.

GALICIA

Músico e actor. Integrante das bandas de rock Kinindiolas ou Nicho Varullo, en 1989 ingresou na compañía Chévere, onde iniciou a súa carreira como compositor de música para teatro. Con Chévere realizou as comedias musicais Río Bravo (1991, Premio María Casares á mellor música 2003), Annus Horribilis (1995, Premio María Casares á mellor música e Premio da Crítica de Barcelona ao mellor espectáculo musical) e Resaca (1997). Tamén colaborou coas compañías Mofa e Befa, Ollomoltranvía e Trigo Limpo, para as que realizou as creacións musicais Memoriar (1998), Finis Mundi Circus (Premio María Casares á mellor música) e Queima do Xudas (2000-2003).

GALICIA

Escultor. Coñecido como Paco Pestana, na súa produción interpreta, desde a provocación, o humor e a ironía, un mundo poboado de obxectos usados, mesturados con novas estruturas. Aproximouse ao surrealismo, ao organicismo e ao dadaísmo, e traballou a pedra, o ferro e a madeira en estado natural, combinados con pezas de metal e elementos cotiáns. Na súa temática identificouse co rural e buscou reflectir as culturas ancestrais e a esencia do home. Realizou Trabe de xuntura (1982), Relicario de amor e outros desazos (1983) e Réquiem por unha raposa (1992). Cultivou tamén a poesía e publicou El Parapeto (1995). Ten obra, entre outras, nas coleccións Caixa Galicia e Xunta de Galicia.

GALICIA

Escritor, tradutor, editor e investigador teatral. Especializado na historiografía do teatro galego, foi director da colección “A Biblioteca do Arlequín” de Edicións Sotelo Blanco, participou na fundación da editorial Laiovento, da que é director, e promoveu a creación de publicacións especializadas de teatro como Don Saturio e Casahamlet, ou a colección Castrodouro-Teatro. Cofundou o Grupo de teatro O Facho (1965), a Escola Dramática Galega (1978), a compañía Luís Seoane (1980) e Elsinor Teatro (1990), onde desenvolve as máis diversas tarefas, normalmente asociadas á tradución de textos e á edición de todo tipo de materiais, dos que destaca a colección “Cadernos da Escola Dramática Galega”, con máis de cen títulos publicados, labor polo que recibiu en 1989 o Premio da Crítica; e os Cadernos da Sala Luís Seoane. Traduciu ao galego textos de Maquiavelo, S. Becket, M. de Ghelderode, A. Strindberg, A. Chekhov, E. Ionesco, Luís Seoane, F. García Lorca ou J. Genet, e é autor...

GALICIA

Xornalista. Foi director de La Voz de Galicia (1968-1977), onde publicaba a sección “Cabos sueltos”. Traballou en Radio Coruña e outros xornais nacionais e estranxeiros, e colaborou en diversas publicacións, como a Revista Instituto José Cornide de Estudios Coruñeses. Foi académico correspondente da Real Academia Galega.

GALICIA

Pianista e compositor. Comezou na música moi novo e con doce anos publicou La primavera (1869) e deu o seu primeiro concerto. Dirixiu o quinteto da Reunión de Artesanos, foi profesor de piano e solfexo, e participou nas actividades do Círculo Bretón de los Herreros e da Sala Berea. Coñeceu a Marcial del Adalid, Andrés Gaos, Chané ou Canuto Berea, cos que mantivo unha intensa colaboración profesional. Das súas obras destacan Vals del año 1880 (1880), Pensamiento fúnebre (1897) ou Angelita (1889).

PERSOEIRO

Sacerdote. Cursou estudos eclesiásticos no Seminario Conciliar de Tui onde foi catedrático de Filosofía. Ordenouse presbítero en 1879 e licenciouse máis tarde en Teoloxía. Foi secretario particular do bispo Fernando Hüe Gutiérrez, Capelán de Honra de Súa Maxestade e predicador da súa Real Capela, e pertenceu ao Consejo de Vigilancia contra el Modernismo (1919). Colaborou en diferentes xornais e sobre todo en El Eco del Miño e está considerado como un dos fundadores de Integridad. Polo seu labor en Sevilla a propósito dunha epidemia recibiu a Gran Cruz de Beneficencia.

GALICIA

Sacerdote e guerrilleiro. Durante a Guerra da Independencia participou na Batalla de Pontesampaio e nas reconquistas de Vigo e Santiago de Compostela. En 1815 organizou un batallón que se enfrontou a J. Díaz Porlier e contribuíu á súa derrota. Nomeado cóengo de Tui, foi perseguido polos constitucionalistas e estivo recluído en Herbón en 1823.

PERSOEIRO

Poeta. Influído por Jorge Guillén e polo seu Cántico espiritual, iniciou a súa carreira como escritor nas revistas Meseta (1928) e A la nueva ventura, onde colaboraron algúns dos poetas máis destacados da vangarda española. Coas súas estadías en Francia (1931-1932) coñeceu a literatura francesa de vangarda e, principalmente, o surrealismo. Da súa obra cómpre salientar El pájaro y los muros (1955), Alegría (1964), Via Crucis (1967) e Claro decir (2002). Recibiu o Premio Castilla y León de las Letras (1989).

PERSOEIRO

Conquistador. Membro dunha familia de fidalgos empobrecida, en 1502 viaxou ás Indias con Nicolás de Ovando. Foi lugartenente de Alfonso de Ojeda e de Vasco Núñez de Balboa, e alcalde de Panamá (1522). Enriquecido, uniu a súa fortuna á de Diego de Almagro para intentar unha expedición a Perú. Marchou a Castela onde conseguiu, polas capitulacións de Toledo, o nomeamento de gobernador, capitán xeneral e adiantado das novas terras. En 1531, iniciou con Almagro a conquista de Perú con 180 homes, aproveitando a guerra civil que dividía o Imperio Inca. Ocupou Cajamarca e, aliado coa nobreza inca de Cuzco, completou a conquista de Perú e fundou a cidade de Los Reyes o Lima á beira do río Rímac (1535). Estendeu os seus dominios cara a Ecuador, mentres Almagro se dirixía cara a Chile. A disputa de Cuzco fixo estalar a primeira guerra civil entre ambos os dous sectores, ata que venceu a Almagro en Salinas (1538). Mentres comezaba a colonización do país, os almagristas asasinárono, o que desencadeou...

PERSOEIRO

Arquitecto, neto de Joaquim Sorolla. Foi arquitecto conservador da Cidade Monumental de Santiago de Compostela. Proxectou o traslado da vila histórica de Portomarín (1963), deseñou uns planos da catedral de Lugo e encargouse do proxecto de remodelación do Museo Arqueolóxico e do Arquivo Provincial de Ourense (1959). Foi académico de honor da Real Academia de Nobles y Bellas Artes de San Luis de Zaragoza, correspondente da Real Academia de San Carlos de València e académico non numerario da Real Academia Galega.

GALICIA

Enxeñeiro e publicista. Pasou a súa mocidade en La Habana, onde foi un dos socios fundadores do Centro Gallego e profesor do mesmo. De volta na Coruña, foi alcalde, presidente da Asociación da Prensa, da Sociedade Filharmónica e do Círculo de Artesáns. Fundou o Patronato da Caridade e desenvolveu un importante labor na protección da infancia. Foi o terceiro presidente da Real Academia Galega (1924-1926). Escribiu, entre outras obras, Elementos de construción de carreteras y ferrocarriles (1899), De la Coruña a París. Impresiones de un viaje (1910), Educación social en sus varios aspectos de la enseñanza profesional. Cajas de previsión y cooperación en general (1910), Cultura y puericultura. Su importancia e influencia educadora de la mujer en estos problemas (1911), Tratado práctico de estereotomía. Aplicaciones al corte de piedras, maderas y hierros (1915), La crisis agraria. Consideraciones generales (1916) e A través de España....

IGREXAS

Igrexa situada en Pontevedra. Pertenceu ao antigo mosteiro franciscano do s XIII. Sen base documental, atribúese a súa fundación a san Francisco (1214), pero a primeira doazón que recibiu data de 1274, e desta época tan só conserva a fachada e o corpo do templo. O seu estilo é gótico tardío, con planta de cruz latina cunha soa nave, cruceiro e cabeceira con tripla ábsida. No interior destaca o sepulcro de Pai Gomez Charinho. Na fachada destaca o rosetón. A escalinata de acceso construíuse en 1853. Foi declarada BIC en 1896.

PERSOEIRO

Editor e tradutor. Combinou os estudos de filosofía (1940-1945) na Universidad de Bos Aires co seu traballo como corrector e redactor en diversas imprentas e editoriais. En 1954 fundou Ediciones Minotauro e ao ano seguinte editou o seu primeiro título, Crónicas marcianas, de Ray Bradbury, prologado por J. L. Borges. Director literario (1962-1972) da Editorial Sudamericana, foi o responsable das primeiras edicións dalgunhas das obras máis importantes da literatura hispanoamericana, como Rayuela (1963), de Julio Cortázar, e Cien años de soledad (1967), de G. García Márquez. Ademais, encargouse da edición de obras de autores como Clarice Lispector, Leopoldo Marechal, Álvaro Mutis e Antonio Skármeta.
Entre 1972 e 1977 dedicouse sobre todo á tradución ao castelán de obras en inglés e francés. Co inicio da ditadura arxentina decidiu instalarse...

GALICIA

Escritor e xornalista. Creador do Coro Gallego e da Sociedad Artística de Pontevedra, fundou tamén en Pontevedra as publicacións La Voz de Helenes e A Tía Catuxa, e colaborou en A Monteira, Galicia, O Tío Marcos e O Galiciano, ademais de exercer como correspondente de La Correspondencia de España. Escribiu Coleución de poesías gallegas dalgúns autores (1882), unha das primeiras antoloxías de poetas galegos con trinta e dous autores contemporáneos, Apuntes biográficos acerca de los Marinos Nodales, hijos de Pontevedra (1891) e Notas descriutivas sobre as romarías de Galicia (1896). Foi académico correspondente da Real Academia Galega.

PERSOEIRO

Escritor. Comezou os estudos de dereito, pero deixounos para dedicarse principalmente á literatura e ao periodismo. Colaborou en periódicos como El Ciclón, El Cínife, Faro de Vigo, Galicia e Villagarcía-Carril, e en El Eco de Galicia de Bos Aires onde publicou unha serie de “Cróneca(s)” de actualidade e algunhas narracións. Na súa faceta como escritor adoitaba asinar as obras como Farruco Porto Rey. Publicou varias obras bilingües como Las mil y una composiciones (1894) e Pisto (1894). En galego escribiu os poemarios Papel e tinta (1901), o diálogo en verso O alalá (1906) e Cascarrabias ou o filósofo das carqueixas (1912), a novela costumista Fermosinda (1918) e a comedia teatral A tola de Sobrán (1927), estreada polo Cadro de Declamación da Irmandade da Fala da Coruña en 1920. Escribiu ademais Dicionario gallego-castellano, que publicou en fascículos ata o 17 de...

PERSOEIRO

Relixioso dominicano. De familia galega, foi beatificado en 1818. Escribiu Ladridos evangélicos del perro dados a la nobilísima ciudad de Córdoba (1696), Triunfo de la castidad contra la lujuria diabólica de Molinos (1698), e Vida del glorioso Padre y Patriarca Santo Domingo de Guzmán, fundador de la Orden de los Predicadores (1701).

GALICIA

Sacerdote e escritor. Despois da súa formación no seminario compostelán, exerceu en diversas parroquias de Galicia. Escribiu Costumes da terriña (1911), de carácter costumista, onde a través de catorce capítulos independentes narra diversos aspectos do rural galego.