"Bor" (Contén)

PERSOEIRO

Relixioso, primeiro marqués de Llombai e duque de Gandía, fillo de Xoán de Borja e Enríquez e de Xoana de Aragón. Foi nomeado lugartenente de Catalunya (1539) e, en Barcelona, coñeceu os primeiros xesuítas. Morto o seu pai (1542), herdou o ducado de Gandía. Instalado nesta cidade, fundou o primeiro colexio de xesuítas do mundo. Doutorado en Teoloxía en Gandía (1550), marchou a Roma. Prepósito xeneral dos xesuítas (1565-1572), creou numerosos colexios en Europa e iniciou as misións de Florida, Perú e México. O papa nomeuno cardeal pero non aceptou. Foi beatificado por Urbano VIII en 1624 e canonizado por Inocencio X en 1671. Na iconografía viste co hábito dos xesuítas e leva, como atributos, o capelo de cardeal ou a coroa ducal no chan, amais dunha custodia e un cranio. A súa festividade celébrase o 3 de outubro (antes da reforma do calendario litúrxico, o 10 de outubro).

PERSOEIRO

Enxeñeiro e físico nacionalizado británico. Fixo numerosos estudios sobre óptica e electricidade, pero o seu principal logro foi a invención da técnica fotográfica coñecida como holografía. É autor de The Electron Microscope (1945), Inventing the Future (1963) e The Mature Society (1972). En 1971 recibiu o Premio Nobel de Física polo descubremento e o desenvolvemento do método holográfico.

CAPITAIS

Capital de Botswana (183.487 h [1997]). Está situada ao SL do país, á beira do río Ngotwane, afluente do Limpopo.

PARROQUIA

Parroquia do concello de Begonte baixo a advocación de san Xiao.

PERSOEIRO

Pintor. Influído polos retratos de A. Van Dyck e paisaxista por vocación, adaptou o retrato á paisaxe, que deixou de ser un simple fondo e converteuse nunha parte importante dentro da pintura, en total compenetración coa personaxe retratada. Das etapas da súa produción, a de Bath (1759-1777) e a de Londres (1774-1788), a segunda presenta unha pincelada máis solta, premonitora do impresionismo. Foi autor tamén das fancy pitures, obras feitas para el, onde a súa arte se expresa con maior liberdade. As súas paisaxes, entre as que destaca O bebedoiro (1777), anuncian a paisaxe de Constable e Turner. Entre os retratos cómpre salientar Mr e Mrs Andrews (1750?), Mary, condesa de Howe (1765) e O neno azul (1779?). Foi membro da Royal Academy.

PERSOEIRO

Político italiano, marqués de Gattinara. Embaixador de Maximiliano I de Austria fronte a Luís XII de Francia e Fernando o Católico, foi conselleiro de Margarida de Austria, xunto coa que preparou a elección imperial de Carlos I. Primeiro presidente do Parlamento de Borgoña (1508) e gran chanceler imperial desde 1518, realizou, sen éxito, unha reforma da administración de Castela e intentou impor unha moeda única en todos os territorios imperiais. Foi o artífice das sinaturas do Tratado de Windsor (1522) con Inglaterra, da Paz de Cambrai (1529) con Francia, da Paz de Barcelona (1529) co papa, e da de Boloña (1529) cos ducados de Milán e Xénova.

PERSOEIRO

Xornalista e dramaturgo. Foi un dos fundadores do Teatro de Cámara de València e traballou como profesor do Instituto de Arte Dramática de València, cidade na que desenvolveu un importante labor cultural. Autor de máis de trinta obras, moitas delas estreadas, a súa escrita presenta diversos rexistros que van da farsa, cunha dimensión social, a textos máis simbólicos ou experimentais. Entre elas destacan El sueño es vida (1952), El tótem en la arena (1960), Muy alto, muy rubio, muy muerto (1964), El cubil (1969), La erotísima Doña Inés (1976) ou El petrolio (1995).

PERSOEIRO

Valido de Filipe III (1598-1618), quinto marqués de Dénia, conde e duque de Lerma, conde de Ampudia (1602-1625), grande de España e cardeal (1618-1625), fillo do cuarto marqués de Dénia. Xentilhome da cámara de Filipe II, foi nomeado vicerrei de València (1595-1597). Trala morte do monarca (1598), Filipe III confioulle todos os asuntos de Estado, co que se iniciou o réxime de validos dos Austrias. A súa política interior estivo dirixida ao enriquecemento e engrandecemento persoal, para o que creou unha importante rede de clientelismo mediante a venda de títulos e favores. Foi tamén o artífice da expulsión dos mouriscos (1609-1610) e da política pacifista do monarca, que levou a Castela a asinar a paz con Francia (1601), Inglaterra (1605) e os Países Baixos (Tregua dos Doce Anos). Os escándalos financeiros e a crecente oposición dentro da corte, liderada polo seu fillo, a Raíña Margarida e o confesor real, Luis de Aliaga, precipitou a súa caída (1618). Tras abandonar a corte foi elixido...

GALICIA

Etnógrafo. Doutor en Historia pola Universidade de Santiago de Compostela (1974) e catedrático de bacharelato (1980), foi xefe da sección de Etnografía e Folklore do Instituto de Estudios Galegos Padre Sarmiento. O seu labor investigador centrouse na prehistoria e etnografía galegas. Das súas obras destacan Lendas galegas de tradición oral (1983), Entroido en Galicia (1987), en colaboración con X. R. Mariño Ferro, Antropología y Etnografía de las proximidades de la Sierra de Ancares (1990), en colaboración con X. Rodríguez Campos e C. Gonzalez Pérez, Sociedade e tecnoloxía tradicional do val de Ancares (1996), en colaboración con C. Gonzalez Pérez, e La invención del estado nación (2001). É membro correspondente da Real Academia Galega, da sección de Antropoloxía Cultural do Consello da Cultura Galega e da Real Sociedad Económica de Amigos del País de Santiago.

CAPITAIS

Capital do län de Västra Götaland, Suecia (466.990 h [2000]). Está situada na costa occidental do län, no esteiro do Göta, preto da desembocadura en Kattegat. A instalación de comerciantes holandeses influíu na apertura dunha serie de canles a través do núcleo antigo da cidade (Gamlestaden). A expansión urbana débese, sobre todo, ao porto, que se converte en porto nacional cando, en inverno, o de Estocolmo queda bloqueado polo xeo. É un núcleo industrial, con industria de automóbiles, téxtil (algodón), petrolífera, química, de papel e de pasta de papel, construción naval e refinerías petrolíferas. Fundada en 1619 polo Rei Gustavo Adolfo II, foi durante os ss XVII e XVIII un importante centro comercial e marítimo. Do seu patrimonio cultural destacan, entre outros, o barrio medieval de Haga e a fortaleza de Elfsborg (s XVIII).

CIDADES

Cidade do estado de Carolina do Norte, EE UU, situada na vertente oriental dos Blue Ridge, Apalaches (183.520 h [1990]). A actividade principal son as compañías aseguradoras. Ten industria téxtil, de fabricación de produtos de aceiro, de mobles e de cerámicas. É un nó de comunicación de ferrocarril e de estradas, e ten aeroporto internacional.

PERSOEIRO

Escritor sueco. Representante da tendencia neorrealista-satírica e didáctico-descritiva do s XVIII, foi reitor da Universidade de Lund e presidente da Academia Sueca. Autor de traxedias, obras líricas, didácticas e fábulas, publicou Mitt lefverne (1886).