"AN" (Contén)

IGREXAS

Igrexa parroquial situada en Lalín. De estilo románico, construíuse arredor de 1170. Unha cuarta parte desta igrexa foi doada por Arias Núñez ao mosteiro de Carboeiro. Conta cunha nave e cunha ábsida formada por dous tramos, un recto e outro semicircular. O primeiro, cuberto con bóveda de canón, únese coa nave mediante un cóbado amodo de contraforte. O tramo semicircular, con bóveda de forno, está compartimentado en tres panos mediante dúas columnas entregadas. A nave ten cuberta de madeira de época posterior á súa construción. O arco triunfal é de medio punto peraltado e dobrado. No muro meridional hai un arco tapiado, sinal dunha primitiva porta. A porta occidental é de medio punto. A portada principal ten un tímpano pentagonal. No exterior o arranque da bóveda de canón amósase por medio dunha imposta de billetes. A espadana é barroca.

PUNTA

Punta da beira setentrional da ría de Ferrol, no litoral da parroquia de Brión, concello de Ferrol.

PERSOEIRO

Compositor francés. Foi maître de musique en Toulouse entre os anos 1683 e 1694, ano no que se trasladou a París para aceptar ese mesmo cargo na catedral de Notre Dame ata 1700. Cultivou a ópera-ballet, da que compuxo L’Europe galante (1697), e a ópera, destacando Tancrède (1702) e Camille (1717). Representou o nexo entre as obras de Lully e Rameau.

PERSOEIRO

Dramaturgo. Licenciado en Dereito en 1838, viviu en Cádiz, exiliado polas súas ideas liberais. Escribiu para o teatro Flor de un día (1851), compuxo Espinas de una flor (1852) e varios libretos para zarzuela, entre os que destaca Marina (1855), musicado por Arrieta.

PERSOEIRO

Pintor. Foi o líder do grupo Nou Ambient, creado en 1919 seguindo o modelo dos evolucionistas. A súa pintura presenta influencias de Nonell, con derivacións cara ao surrealismo e ao expresionismo. Tamén cultivou o collage. Entre 1939 e 1980 estivo exiliado en México onde escribiu diversos traballos sobre arte mexicana.

1. 1. Mamífero carnívoro de aspecto, forma e pelame moi diversos segundo as razas. Os cans actuais seica proveñen, segundo numerosas descubertas atopadas en escavacións de poboados neolíticos, de especies salvaxes domesticadas na Prehistoria polo home. O can das turbeiras (Canis palustris) conviviu co home na Idade de Pedra; atopáronse restos nuns xacementos de turba que datan do Paleolítico. Do Bronce coñécese o Canis matrisoptimae, do que se cre que proveñen os cans pastores. Nos cans actuais persisten algúns costumes ancestrais, aínda que perderon a maioría; por exemplo, continúa dunha maneira pouco definida a fixación do territorio cos ouriños e o seu antigo réxime carnívoro converteuse en omnívoro. O can non ten glándulas sudoríparas, polo que regula a temperatura a través dos pulmóns, da mucosa bucal e da lingua. Dos sentidos destacan, en primeiro lugar, o olfacto, e despois, o oído e a vista. Ten capacidade reprodutora dende o primeiro ano, pero convén que a femia non...

   2. can adoecido/doente/danado

      Can que ten a rabia.

   3. can chino

      Can pequeno que non ten pelo no seu corpo.

   4. can de palleiro

      Can do país, especialmente idóneo para gardar a casa.

2. Arte de pesca que consta dun aparello con forma de angazo que, a medida que se arrastra polo fondo do mar, vai apañando diversos tipos de mariscos, como ameixas, berberechos, longueiróns, etc, que quedan depositados nunha rede que leva detrás.

3. 1. Moeda antiga que, segundo fose de cinco ou dez céntimos, recibía o nome de can pequeno ou can grande, respectivamente.

   2. Moeda de escaso valor.

4. Denominación vulgar que recibe o berberecho macho.

5. ...

CAPITAIS

Capital da provincia homónima, Vietnam, no delta do Mekong (215.587 h [1992]). É a principal cidade da chaira deltaica que inclúe a península de Quan Long e as áreas arroceiras máis importantes do país.

1. Bebida obtida por destilación de líquidos prodecentes da fermentación alcohólica de diversas materias hidrocarbonadas naturais.

2. Bebida espirituosa obtida a partir de bagazo de uva fermentado e destilado, ben directamente por vapor de auga, ben previa adición de auga, á que puideron engadírselle pousos do mosto nunha proporción determinada, efectuándose a destilación en presenza do propio bagazo a menos do 86% do volume, cun contido en substancias volátiles igual ou superior a 140 g/Hl de alcohol a 100% do volume, e cun contido máximo de alcohol metílico de 1000 g/Hl de alcohol a 100% do volume, segundo a normativa da Unión Europea. A augardente pertence ao mesmo tipo de bebida ca os marc franceses, as grappas italianas, as bagaçeiras portuguesas e os tsiroupos gregos. O grao normal da augardente está entre 47° e 50°, unha das bebidas máis fortes do mundo, comparable co vodka ruso, cos calvados de mazá de Normandía ou co ron de cana das Antillas. A destilación para a obtención de alcohol é un descubrimento árabe, e non anterior ao século X. A primeira utilización do alcohol foi...

3. Tintura de xalapa (Exogonium purga); ten acción purgante drástica.

1. 1. Herbácea perenne de rizoma groso e duro, talos endurecidos de cor verde circulares, de ata 5 m de altura, follas alongadas e oblongas de ata 60 cm de lonxitude e 6 cm de ancho, dispostas de xeito alterno, de cor verde brillante pola face e glauca polo envés, con vaíñas persistentes castañas. Florecen a partir do segundo ano nunha panícula terminal de ata 60 cm de lonxitude. É orixinaria do sur de Asia; logo da súa introdución en Europa en 1850 por Siebold, estendeuse profusamente pola rexión mediterránea e naturalizouse en ribeiras e lugares húmidos de Galicia. Os talos pelados empréganse como arxóns, para fabricar cubertas ou en cestería.

   2. cana de azucre [Saccharum officinarum, Fam das poáceas]

      Planta perenne, de rizoma groso, de onde parten talos de ata 5 m de altura e 8 cm de diámetro, cheos dun tecido zumarento e doce. As follas son estreitas e longas e as flores vermellas dispóñense nunha panícula terminal. O seu cultivo constitúe a fonte principal para a obtención de azucre. É orixinaria da India, onde se cultiva dende hai máis de 3.000 anos, sendo a primeira poácea cultivada de xeito extensivo. Dende alí estendeuse a Exipto (641) e á Península Ibérica (755), e despois ás zonas tropicais e subtropicais de todo o mundo. Na Península Ibérica cultívase localmente en áreas costeiras do sur. En gastronomía úsanse os talos desta planta, prensados entre rolos, para obter un zume do que sae o azucre de cana. Tamén se emprega para a elaboración das augardentes e licores de cana, do tipo do ron ou da cachaça. Aínda existe unha produción significativa nas provincias de Málaga e Granada, zonas na que existen fábricas azucreiras desde o s XVIII.

   3. cana da India [Canna indica, Fam das cannáceas]

      Herbácea de ata 3 m de altura de follas elipsoides, coa marxe enteira e pecíolo longo, con flores de cor variable, de amarelo a vermello ou mesmo con pintas, cun único estame dunha soa antera. Propia da zona tropical de Asia, África e América, está presente en Galicia como ornamental.

2. Talo tubular e con nós propio das plantas da familia das poáceas.

3. 1. Obxecto alongado e cilíndrico, de madeira, metal, cartón ou outro material que ten unha forma semellante á planta da cana.

   2. cana de pescar PESCA

      Utensilio de pesca constituído basicamente por unha vara, xeralmente de cana de bambú, aluminio ou fibra de vidro, cun extremo do que pende un fío ou unha liña provista no outro extremo dun ou de varios anzois. Entre a liña e o anzol adoita ir intercalado un fío de seda, moi resistente e transparente. Todo este conxunto constitúe o sedal. A miúdo ponse chumbo na liña e mesmo unha cortiza. A vara pode ser dunha soa peza ou de dúas, unha inferior grosa, o caxato, e outra superior, delgada e flexible, a rabiza. Algunhas canas están provistas ao longo da vara de pequenas argolas, polas que pasa a liña que, ás veces, se enrola nun carrete.

4. Parte do calzado alto, da media ou do calcetín, que cobre o tornecelo ou o papo da perna.

5. Médula dos ósos. OBS: Coñécese comunmente co nome de cana dos ósos.

6. ...

CIDADES

Cidade de Galilea, onde, segundo o Evanxeo de san Xoán, Xesús obrou o primeiro milagre ao converter a auga en viño durante unha voda. Crese que se trata do lugar de Kafr Kanna, situado entre Nazaret e o lago de Tiberíades. O tema das vodas de Caná foi tratado iconograficamente xa desde época paleocristiá. Destaca a obra do Veronés, de grandes dimensións, exposta no Museé du Louvre.