"ILE" (Contén)

1. Produto da secreción externa das células hepáticas de moitos vertebrados. É un líquido claro, amarelado e amargo. A bile elaborada polas células poligonais hepáticas, transpórtase a través dos condutos biliares intrahepáticos cara aos condutos hepáticos (cístico e colédoco) e almacénase na vesícula biliar. Unha vez vertida ao intestino, e grazas aos sales biliares, facilita a dixestión e a absorción das graxas. Tamén actúa favorecendo a absorción de colesterina e de vitaminas liposolubles, e como axente antiséptico e bacteriostático sobre a flora microbiana intestinal. A bile componse esencialmente de auga, sales biliares, pigmentos biliares (bilirrubina e biliverdina), ácidos graxos, lecitina, mucina e colesterina. Pódese distinguir unha bile A ou hepática, fluída e de cor dourada, dunha bile B ou vesicular, máis concentrada e de cor verdosa.

2. Mal carácter característico de quen ve unicamente a parte negativa das cousas ou de quen ten sempre mal humor.

3. Antigamente, nome co que se coñecía o soro do sangue.

4. Produto da secreción do fígado dos bóvidos. Emprégase como colagogo, e tamén en microbioloxía, agregado a algúns medios de cultivo.

5. Antigamente, nome co que se designaba o coágulo sanguíneo.

PERSOEIRO

Escritor, tallador e gravador do modernismo checo. A súa temática son visións místicas e relixiosas ou alegorías e símbolos de escenas supraterrenais.

1. Relativo ou pertencente a dous milenios ou que ten esta duración.

2. Celebración que conmemora o transcurso de dous mil anos.

PERSOEIRO

Pintor e escritor. Influenciado polo teatro inglés, converteuse no retratista do mundo intelectual e artístico do seu tempo. É o autor da gran pintura Hommage aux morts de 1914 (Homenaxe aos mortos de 1914) na igrexa de Offranville, e de diversos escritos, fundamentalmente sobre crítica de arte como Reflexións dun pintor e Cadernos dun artista.

PERSOEIRO

Escritor. Da súa produción, escrita xeralmente en verso, destacan as doce Satires (Sátiras, 1666-1711), que se reparten entre pinturas da vida parisina, reflexións morais inspiradas en Horacio e Juvenal e crítica literaria. Entre as Épîtres (Epístolas, 1669-1698), que tratan dos mesmos temas que as Sátiras, destaca a oitava, À Racine, sur l’utilisation des ennemis (A Racine, sobre a utilización dos inimigos). En L’Art Poétique (A arte poética, 1674) explicitou as súas concepcións literarias: estudia a traxedia, a comedia e a epopea, e aconsella respectar as regras das tres unidades. Cómpre subliñar tamén o poema traxicómico Le lutrin (O atril, 1672-1683). Entre as súas obras en prosa destacan: La dissertation sur Joconde (A disertación sobre a Gioconda, 1688), Tradution du traité du sublime de Longin (Tradución do tratado do sublime Longin, 1674) e Réflexions critiques sur Longin (Reflexións críticas sobre...

PERSOEIRO

Crítico e historiador de arte italiano. Licenciado en Dereito e Filosofía. Formou parte do Grupo 63, coñecido como teórico da chamada transvangarda italiana. Publicou numerosas obras, entre as que destacan O territorio máxico (1971), Superarte (1982), The international trans-avantgarde (A transvangarda internacional, 1982), A arte contra o 2000 (1992) e Ben Jakober-Yannink Un (1996). Foi comisario da Bienal de Venecia de 1993.

PERSOEIRO

Médico suízo. É autor de Sepulchretum anatomicum (Cemiterio anatómico, 1679), onde recolleu o maior número de observacións de Anatomía Patolóxica publicadas ata o momento.

PERSOEIRO

Médico francés. Foi o definidor máis brillante do vitalismo da escola de Montpellier, onde exerceu como profesor. É autor de Recherches anatomiques sur la position des glandes et leur action (Investigacións anatómicas sobre a posición das glándulas e o seu funcionamento, 1752).

PERSOEIRO

Matemático, epistemólogo e político francés. Profesor na Universidade da Sorbonne e na École Normale Supérieure de París a partir de 1903, director do Institut Henri Poincaré (1927) e membro da Académie des Sciences dende 1921. Formulou a base da moderna teoría da integración. Fundador dunha Collection de monographies sur la théorie des fonctions (Colección de monografías sobre a teoría das funcións, 1898), deu fundamento á integral de Lebesgue ao conseguir estender a noción de medida nos conxuntos, e obtivo a existencia de funcións monóxenas non analíticas. O Traité du calcul des probabilités et de ses applications (Tratado do cálculo de probabilidades e as súas aplicacións, 1925) introduciu novas nocións no cálculo de probabilidades e defendeu o empirismo matemático. Foi deputado socialista por Avairon (1924) e ministro de Mariña en dous gabinetes.

PERSOEIRO

Arqueólogo e diplomático, adaíl da arqueoloxía mesopotámica. Cónsul do goberno francés en Mossul (entón de Turquía) dende 1842, dedicouse a escavar ruínas, sobre todo en Khorsābād, e trasladou os relevos do palacio de Sargón a Francia (1846). As copias das inscricións que levou a termo foron transcendentais para descifrar a escritura cuneiforme.

PERSOEIRO

Politólogo. En 1871 fundou e dirixiu a École Libre des Sciences Politiques, onde se forma a clase política francesa. Foi nomeado membro da Académie des Sciences Morales en 1880. É o autor de Études de droit constitutionnel (Estudios de Dereito constitucional), Essai d’une psychologie du peuple anglais au XIXème siècle (Ensaio sobre unha psicoloxía do pobo inglés no s XIX, 1901) e Essai d’ une psychologie politique du peuple américain (Ensaio dunha psicoloxía política do pobo americano).

FILOSOFOS

Filósofo francés. De tendencias positivistas e espiritualistas, entre as súas obras destacan: De la contingence des lois de la nature (Sobre a continxencia das leis da natureza, 1874) e Études d’historie de la philosophie (Estudios de historia da filosofía, 1897). A partir dunha análise reflexiva das condicións de intelixibilidade destacou a continxencia fronte ao mecanicismo. Foron discípulos seus Bergson e Blondel.

1. Relativo ou pertencente ao Brasil, aos seus habitantes ou á súa lingua.

2. Habitante ou natural de Brasil.

3. Variante da lingua portuguesa falada en Brasil.

4. Arte desenvolvida no Brasil. A arte precolombina do Brasil ten pouco interese en comparación coa das grandes culturas amerindias xa que se reduce á produción de cerámica e tecidos. Os primeiros monumentos artísticos feitos polos portugueses foron igrexas. Estas construcións xunto coas súas imaxes e decoracións constitúen o inicio da arte colonial. No s XVII os xesuítas introduciron o Barroco. Os núcleos artísticos coloniais son tres: Recife, São Salvador de Baía e Minas Gerais. Destacan as igrexas da Conceição e São Francisco en Recife, a catedral de São Salvador de Baía, no estado de Minas Gerais, a igrexa de Ouro Preto en São Francisco, e en Rio de Janeiro, as igrexas dos mosteiros de São Bento e São Francisco. A figura máis destacada do barroco colonial foi o escultor mulato António Francisco Lisboa, coñecido como o Aleijadinho, figura lendaria da arte sudamericana. Na etapa neoclásica destacan o escultor Valentim de Fonseca e os pintores Sepúlveda e Ricardo do Pilar. O traslado...

5. Cine producido no Brasil. A primeira longametraxe importante da cinematografía brasileira, O crime de Banhaos (1913), é representativa da etapa de vangarda de Vítor Capellaro, Luís de Barros e José Medina, que a principios de 1926 abriron unha corrente vangardista moi influída polas experiencias europeas. Con Humberto Mauro (Ganga bruta, 1933) comezou o desenvolvemento dun cine culturalmente autóctono. A fundación da produtora Veracruz deu unha serie de posibilidades para facer unha ampla variedade de documentais. Nos anos sesenta apareceu o Cinema Novo: Nelson Pereira dos Santos, Roberto Santos, Paulo César Saraceni, Rui Guerra, Carlos Diegues, Glauber Rocha, Walter Lima e Joaquim Pedro de Andrade representan o máis grande esforzo cultural do país e do seu contorno. A principios dos anos setenta os mesmos realizadores anunciaron a fin do Cinema Novo. A finais da mesma década, o intento de reestruturar a situación da industria cinematográfica no país mediante...

6. As primeiras manifestacións literarias brasileiras están documentadas na obra do xesuíta canario José de Anchieta (1534?-1597), establecido no Brasil dende 1553. Foi autor da primeira gramática do tupí (Coimbra, 1595) e de numerosos traballos sobre a flora e fauna autóctona do Brasil. Os seus escritos están recollidos nos volumes Cartas, informações, fragmentos históricos e sermões (1933) e Poesias (1954). As letras brasileiras non colleron forza ata o s XVIII, cando aparecen, co neoclasicismo, poetas que cultivan as églogas á maneira de Virxilio como Claudio Manoel da Costa (1729-1789) e Tomás António Gonzaga (1744 - 1810), autor do poema amoroso Marilia de Dirceu (1792); José Basílio da Gama (1741-1795) atacou as misións xesuíticas no poema épico O Uruguai (1769), e José de Santa Rita Durão (1722-1784) tratou o tema da colonización no poema épico O Caramurú (1781), obra considerada en Brasil como a epopea nacional. O romanticismo,...

7. A música brasileira, como a súa cultura en xeral, é mestura de formas africanas e portuguesas que se complementan coas raíces populares dos pobos indios, reflectido na produción musical, nas danzas populares (batuque, capoeira, luindu, samba, choro, balaio, lambada, etc) e na bossa nova, resultado deste compendio de culturas e ritmos. A partir do s XVI introducíronse na produción musical brasileira ritmos e instrumentos de percusión africanos que se converteron nun dos compoñentes de maior incidencia nos ritmos da música popular do Brasil, xunto coa achega dos colonizadores portugueses que introduciron moitos instrumentos de Europa e a música litúrxica da Igrexa Católica. Aínda que do s XVII hai escasa documentación musical, no s XVIII houbo grande actividade no eido musical, sobre todo en Minas Gerais. Por outra banda, ao longo do s XIX constatouse unha gran riqueza musical no Brasil como consecuencia do traslado da Corte de Portugal a Brasil, feito...

FILOSOFOS

Filósofo francés. Desempeñou os cargos de profesor de filosofía en diversos liceos (1900-1909) e nas universidades de Rennes (1909-1911), Bordeos (1912-1919) e Sorbonne de París (1920-1946). As súas reflexións teóricas centráronse nas cuestións formuladas pola filosofía da historia: a cuestión da existencia dunha filosofía cristiá, o problema da causalidade na historia da filosofía, e a periodización na historia da filosofía. Escribiu diversas obras sobre filosofía grega e medieval e sobre o idealismo alemán, entre as que destacan: Les idées philosophiques et religieuses de Philon d’Alexandrie (As ideas filosóficas e relixiosas de Filón de Alexandría, 1907), Histoire de la philosophie allemande (Historia da filosofía alemana, 1921) e Histoire de la philosophie (Historia da filosofía, 1926-1930).