"xil" (Contén)

Nome xenérico dos grupos RO- que resultan da eliminación do hidróxeno de hidroxilo dun alcol.

Nome común dun tipo de rochas sedimentarias non consolidadas, formadas principalmente por silicatos de aluminio hidratados, de diámetro inferior aos 0,001 mm. Teñen propiedades máis ou menos plásticas, refractarias e absorbentes e desengraxantes en seco. Cando se empapan de auga poden aumentar de volume ata un 40% ou 50%, e vólvense plásticas e brandas (ráianse coa unlla), ata chegar a perder a cohesión e a dispersarse na auga dando unha disolución coloidal. Se se cocen non se deforman, senón que se endurecen; apértanse un pouco e cambian de cor se conteñen óxidos de ferro. As arxilas poden ter unha orixe detrítica ou química; no primeiro caso (ou máis frecuente) fórmanse por residuos sólidos desprendidos pola alteración química das rochas (granitos, gneis e outras) e dispostas nas concas sedimentarias (arxilas detríticas); noutros casos, as arxilas poden formarse por precipitación química nas augas mariñas, a partir da alumina coloidal e do sílice achegados polos ríos (arxilas...

Liñaxe orixinaria da Fonsagrada. As súas armas levan, en campo de azul, un terreo arxiloso. Relaciónanse tamén con esta caste os apelidos Arxilar, Arxiloso e Arxileiro.

Arxila.

Arxila.

Dise da planta que ten preferencia polos terreos arxilosos.

Abundante en arxila.

Arxila endurecida a consecuencia dunha simple compactación ou ben por impregnación de sílice.

Transformación dunha rocha compacta ou dun mineral en arxila. O tipo máis corrente de transformación é a que sofren diversos minerais como a mica e, nalgúns casos, os piroxenos e os anfíbolos. Consiste en moitos procesos de hidratación con substitucións de ións que provocan cambios de estrutura. Resultan diversas menas de arxilas, cada vez máis alteradas (ilítica, vermiculítica, montmorrillonítica) que gañan en poder de intercambio de ións. Un caso particular de arxilización é a caolinización. Durante a arxilización libéranse diversos ións interesantes para as plantas.

Forma prefixada de orixe latina que se emprega na composición de palabras co significado de ‘arxila’.

Arxila.

Micose producida polo fungo Aspergillus fumigatus que afecta a mamíferos e, especialmente, aves domésticas. A forma máis importante que afecta aos mamíferos, o ser humano incluído, é a asperxilose pulmonar que ten síntomas análogos aos da tuberculose polo que se poden confundir.

Sal sódico do ácido arsanílico.

Tropas auxiliares do exército romano. Os seus membros eran recrutados entre peregrinos, é dicir, non-cidadáns; estes recibían o dereito de cidadanía condo se licenciaban do exército.