cónsul, consulesa

Maxistrado supremo da antiga República en Roma, elixido por parellas durante un período dun ano non prorrogable. O cargo creouse trala caída da monarquía romana, arredor do 510 a C, e elixíase nos comicios centuriados, que lle conferían o poder ou imperium. Tiña a función de convocar e presidir as sesións do Senado e os comicios, a execución das súas decisións, a dirección do exército nas campañas, o nomeamento dos tesoureiros públicos e a función xudicial. Os cónsules elixíanse entre os patricios ata que no 367 a C, polas leis redactadas por Caio Licinio Estolón e Lucio Sextio Sextino Laterano, a plebe conseguiu que un dos cónsules pertencese á súa clase. Escollíase unha parella de cónsules e, no sistema de datación consular, dábanlle o seu nome ao ano da súa maxistratura. Os seus poderes non se interferían mutuamente e en campaña alternaban o mando militar. A expansión territorial da República romana permitiu a asignación do goberno dos territorios conquistados aos cónsules que finalizasen o seu mandato, coñecidos co nome de procónsules. A partir do goberno de Tiberio (14 d C), o Senado elixiu os cónsules e durante o Baixo Imperio o seu cargo chegou a ser máis ou menos honorífico, ata que desapareceu no 541 d C.

Cada un dos tres xefes do poder executivo do goberno francés segundo a Constitución do ano VIII (1799); o cargo mantívose ata a proclamación do Imperio (18 de maio de 1804).

Xuíz que se elixía nunha nave, na Idade Media, para administrar xustiza mentres estivese en alta mar ou en terra estranxeira, e atender a correcta distribución dos víveres.