¹ canto

1. [MÚS]
   1. s m

      Acción e arte de proferir sons musicais coa voz, xa sexa vocalizando, cantaruxando ou articulando palabras. O seu valor artístico está condicionado pola respiración, a emisión da voz e o seu timbre, o fraseo e os matices expresivos. Segundo as épocas e os distintos pobos, concibiuse de xeitos diferentes (nasal, gutural, palatal, etc). Como forma de expresión humana, o canto uniu as denotacións de dous tipos de expresión: a linguaxe e a música, por iso tivo un papel cultural de grande alcance en moitas civilizacións (as orientais en xeral, a grecolatina e, aínda que con menos importancia, tamén a europea occidental) que lle concederon unha importancia pedagóxica de primeira orde. Entre os exipcios, os hebreos e os gregos cultivouse axiña profesionalmente. En Occidente, na liña da tradición culta, tivo moita relevancia na Idade Media o canto litúrxico das igrexas cristiás (canto plano). O nacemento da polifonía e a arte dos trobadores son outros testemuños medievais do cultivo do canto. Ata finais do s XVI foron poucos os cantantes coñecidos como solistas; os primeiros dos que se souberon os nomes foron os trobadores, Minnesinger e trouvères dos ss XI ao XIII, que acostumaban compoñer as súas propias cancións. En Italia, no s XVI, foi superior a execución vogal de capela, á que contribuíron as voces agudas dos castrati: a afección ao canto tomou un gran pulo que conduciu ao bel canto. A mediados do s XVI os tratados musicais empezaron a dar máis importancia ao canto. Ata ese momento, as composicións profanas estaban dedicadas ás voces masculinas, pero dende finais do s XVI a voz feminina empezou a ter o seu lugar. A obra Opinioni de’ cantori antichi e moderni (1723), de Piero Francesco Tosi, foi un dos primeiros métodos de canto e tratado da emisión da voz, da vocalización, dos ornamentos e da declamación. As obras do profesor Nicola Porpora son un bo exemplo da evolución do bel canto cara a un abuso do virtuosismo vogal e das ornamentacións. As escolas de canto de Roma, Venecia, Nápoles e Boloña formaron os principais cantantes de ópera dos ss XVII e XVIII, eido no que sopranos e castrati foron os intérpretes máis solicitados durante o Barroco por mor da súa elaborada técnica na execución do bel canto desenvolvido na ópera italiana do s XVII. En Francia seguiuse unha liña diferente, co predominio da declamación e da articulación das palabras, onde se preferían para os papeis masculinos os tenores agudos, coñecidos co nome de haute-contre, ás voces dos castrati. Bénigne de Bacilly, na súa obra Remarques curieuses sur l’art de bien chanter (1668) propugnou a esaxeración, a afectación retórica e os matices expresivos. A partir de 1770, o estilo de canto quedou fortemente influído pola reforma da ópera de Christoph Willibald Gluck. Coa chegada do romanticismo, a voz acadou preferencia nos repertorios, desenvolvéronse novas formas de execución dramática e xurdiron intérpretes especializados no lied alemán como o barítono alemán Julius Stockhausen (1826-1906) ou o austríaco Johann Michael Volgl (1768-1840). O método de canto dos profesores do conservatorio de París, xurdido en 1803, tentou asimilar a nova tendencia da grande ópera, que valorou, durante o s XIX e parte do XX, a extensión, a potencia e a vehemencia expresiva dos cantantes por riba da axilidade vocal. O barítono Manuel García (1805-1906), autor de Traité complet de l’art du chant (1847) e inventor do laringoscopio (1955), conciliou o método científico co musical. Coa chegada do s XX, os progresos na tecnoloxía, como a invención do micrófono ou os avances na música electrónica no tratamento das voces, provocaron o desenvolvemento de novas técnicas vocais.

   2. s m

      Actividade ou arte de cantar.

      Ex: É profesor de canto no conservatorio.

   3. s m

      Serie de sons musicais que se emiten cando se canta.

   4. s m

      Melodía principal nun fragmento ou nunha peza musical de diversas partes, situada xeralmente na máis aguda.

   5. canto de órgano

      Canto que se compón de notas con distinta duración.

   6. canto plano

      Canto monofónico da liturxia cristiá, orixinalmente sen acompañamento. O termo refírese en particular aos repertorios con textos latinos das liturxias cristiá-occidentais, e nun sentido máis restritivo ao repertorio do canto gregoriano.

   7. canto silábico

      Canto no que cada nota musical corresponde a unha sílaba.

2. s m [MÚS/LIT]

   Composición poética en ton solemne destinada a ser cantada en honra ou louvanza de algo ou de alguén.

3. [LIT]
   1. s m

      Nome que recibe cada unha das divisións dun poema longo de carácter épico ou narrativo, comparable ao capítulo na novela. Os cantos pódense subdividir en unidades máis pequenas, como a estrofa. Entre as obras nas que se pode constatar a división en cantos, destacan a Divina Comedia, de Dante Alighieri; os Cantos, de Ezra Pound; ou Os Eoas, de Eduardo Pondal.

   2. canto real

      Poema francés que tivo o seu máximo esplendor entre os ss XIV e XV. Trátase dunha sátira encuberta baixo a forma dunha alegoría, formada por cinco ou seis estrofas de dez versos articulados sobre cinco rimas repetidas na mesma orde. O último verso da primeira estrofa serve de refrán para as seguintes. Segundo algúns críticos, a orixe do nome atópase no feito de que sempre se dedicaba ao monarca ou a outro personaxe da realeza; para outros, porque era o monarca quen cada ano propoñía o tema para un concurso de composicións poéticas.

4. canto de cisne

   1. Rechouchío harmonioso que, segundo a tradición, adoita entoar o cisne no momento da morte.

   2. Derradeira obra ou actuación, de relevancia, producida pouco antes da morte ou desaparición do seu autor ou executor no tocante a esa actividade.

      Ex: Aquela corrida foi o seu canto de cisne, xa que con ela puxo fin á súa profesión de toureiro.

5. canto de serea

   1. Canto que emitían as sereas, e que antigamente crían escoitar os mariñeiros.

   2. Palabras falsas e aduladoras coas que se pretende acadar amizade, confianza ou os favores de alguén.

Refráns

• Ben canta o catalán, se lle dan.
• Cada un canta como ten a gracia.
• Canta que has de ir á santa.
• Cantar mal e recuncar non é de aprobar.
• Cantar pensei e por cantar chorei.
• O cantar quere vir de gracia e o bailar quérese aprender.
• O que non sirva para galo, que non cante.
• Os seus males espanta o que canta.
• Quen mal canta, ben lle acae.
• Se ben canta o abade, non o fai mal o monaguillo.