columna

Elemento arquitectónico de sección circular, xeralmente cilíndrica, que cumpre a función de soportar as presións verticais e oblicuas do arquitrabe e do arco. Traduciu en pedra a estrutura dunha árbore e empregouse tamén con fins decorativos e conmemorativos. Diferéncianse tres partes na columna: base, fuste e capitel. A columna monolítica está formada por unha única peza de pedra, mentres que a aparellada está feita de distintos tambores ou discos superpostos unidos por medio de aneis ou grampas de madeira ou metal. As primeiras columnas foron, probablemente, de madeira, e tiñan a función de suxeitar un teito. En Exipto comezou a empregarse a pedra como material para a súa construción e, ademais dunha función estrutural, a arquitectura exipcia dotou as columnas dunha función decorativa, para o que desenvolveu distintas tipoloxías: a columna campaniforme co fuste liso, ás veces decorado con inscricións, e o capitel con forma de folla de papiro aberto; a dactiliforme co fuste liso e a base circular rematada nun ramallo de palmas; as monostilas, con fuste liso e capitel pechado; as lotiformes e papiriformes co fuste fasciculado e que remataban en forma de folla de loto e de papiro, respectivamente; e as hatóricas, con fuste liso, base circular e capitel que reproducían a cabeza da deusa Hator. En Mesopotamia, a columna acadou unha función decorativa máis ca estrutural e así o fuste, feito en ladrillo ou en madeira, recubríase de mosaicos. Os persas aqueménidas crearon unha columna caracterizada por ter un zócolo campaniforme ou cadrado, fuste acanalado e capitel composto por torsos de touros ou grifóns e decorado con volutas. Os asirios e os hititas empregaron as columnas con fuste de madeira e base de pedra. A arquitectura cretense creou unha columna con fuste liso máis ancho pola parte superior ca pola base. No primeiro milenio a C, Grecia dotou da máxima significación á columna e estableceu un canon de medidas ao crear as tres ordes arquitectónicas (dórica, xónica e corintia), que deron lugar ás respectivas columnas: a dórica, sen base e con fuste acanalado e capitel con equino e ábaco; a xónica, con base circular, fuste acanalado con estrías e capitel rectangular con volutas; a corintia, diferenciada da xónica polo capitel en forma de campá invertida. Ademais, empregaron como columnas as figuras escultóricas do atlante e da cariátide. As conquistas de Alexandre o Grande levaron o uso da columna ata a India. Os romanos engadiron ás ordes gregas outras dúas: a toscana, con columna de fuste liso, base e capitel con astrágalo, colariño, aneis, equino e ábaco; e a composta, con capitel corintio decorado con volutas xónicas. Durante a Idade Media, as columnas xunto cos piares, empregáronse na sustentación de bóvedas. O románico empregou columnas con base, fuste liso e capitel xeralmente historiado, ao tempo que se usaron novas tipoloxías como a ática, a pegada, a acantoada ou a xeminada; o gótico utilizou unha columna cun fuste formado por diferentes columniñas. Na América precolombina a columna tamén se empregou pero non acadou a relevancia que tivo en Europa; consérvanse exemplos maias en Chichén-Itza. Durante o Renacemento, retornouse ás ordes clásicas, con especial preferencia pola orde corintia e composta que tiveron unha prolongada vixencia ata o Neoclasicismo, que preferiu a dórica e a xónica. Ademais, creáronse novas columnas como a enfaixada e a almofadada, e durante o Barroco a salomónica. No s XIX, a utilización de novos materiais, como o ferro e o cemento, levou á progresiva desaparición da columna como elemento sustentador.

Columna co fuste decorado con estrías verticais que poden estar unidas con filete ou non.

Columna que está incrustada no ángulo dun piar para reforzalo.

Columna que pola súa colocación forma un cóbado.

Columna situada no ángulo ou cóbado dun piar.

Columna co fuste formado por varias columniñas finas e delgadas.

Columna que ten o fuste formado por bloques almofadados ou cadrados.

Columna co fuste formado por distintos aneis ou faixas de diferente diámetro e superpostos un tras outro.

Soporte feito en pedra que simula a unión de dúas ou catro columnas cos seus respectivos fustes anoados. É característico da arquitectura románica.

Columna que ten a súa base cadrada.

Columna que presenta un fuste con éntase na súa parte central.

Columna de grandes dimensións que ten o interior oco, acondicionado con escaleiras ou con otro medio, que permite o seu ascenso e descenso.

Columna característica da orde colosal ou xigante.

Columna que non ten función construtiva e que se erixiu en lembranza ou conmemoración dun suceso ou dun persoeiro. Pode estar decorada con relevos. Orixinaria dos piares votivos gregos onde se colocaban as estatuas, foron os romanos os que as desenvolveron e fixaron a súa tipoloxía. Da época republicana destacaron as erixidas por César, de menor tamaño ca as imperiais. Xa da época imperial sobresae a columna traxana, erixida no foro de Traxano no 113 para conmemorar a vitoria deste emperador sobre os dacios. O fuste decorouse con relevos colocados de forma helicoidal que narran as campañas do emperador. Baixo a base, estiveron gardadas as cinzas de Traxano. Remata nun capitel dórico sobre o que se situou unha estatua do emperador que o Papa Sisto V substituíu en 1589 por unha de san Pedro. No 180, o Senado erixiu unha columna en honor de Marco Aurelio na praza Colonna que conmemoraba as vitorias do emperador sobre os xermanos e os sármatas, campañas que se relatan nos relevos do fuste. A estatua que a coroaba foi substituída polo mesmo Sisto V por outra de san Paulo. No Campo de Marte houbo unha columna dedicada a Antonino Pío co fuste liso e coroada coa estatua do emperador, co pedestal decorado con relevos. No 608 construíuse no foro romano unha columna que conmemoraba as fazañas do emperador bizantino Focas. Fóra de Roma, construíronse en Constantinopla as columnas de Teodosio (386) e de Arcadio (403), e en Alexandría a columna de Pompeio, en lembranza de Diocleciano. No s XIX recuperouse o gusto pola columna e construíronse en honor dos heroes da época. En París erixíronse as columnas Vendôme (1810) en lembranza das vitorias napoleónicas; a de Xullo, situada na praza da República, que conmemoraba a revolución de xullo de 1830, feita en bronce, co fuste liso e coroada por unha estatua alegórica da liberdade; ao igual ca a traxana, a base recollía as cinzas dos caídos durante os sucesos revolucionarios. En Inglaterra construíronse a columna de Nelson en Trafalgar Square, na que destaca a estatua que a coroa, o Monument (1671) de Christopher Wren, que recorda o incendio da cidade de 1667, e a columna de York (1833) en Waterloo Square. En San Petersburgo destaca a columna levantada en honor de Alexandre I, mentres que en España destacan as columnas dedicadas a Colón en Madrid e Barcelona.

Columna cilíndrica ata un terzo da súa altura e que despois diminúe o tamaño do seu diámetro.

Columna que ten o fuste decorado con grilandas.

Columna co fuste en forma de balaústre.

Columna romana que decoraba o seu fuste con esporóns dunha nave e que simbolizaba unha vitoria naval.

Columna co seu fuste decorado con relevos en forma de soga ou con outros motivos decorativos. Foi característica da arte románica.

Columna que non está pegada ou adherida a ningunha parte do edificio ou do muro.

Columna pegada que introduce parte do seu fuste no muro, formando parte del. Tamén se denomina semicolumna.

Columna que ten o seu fuste liso.

Columna que presenta un fuste dobre que recorda a dous ofidios ou dúas espirais entrelazados.

Columna que está adherida ou pegada a un muro ou a un piar.

Columna semellante á da orde dórica pero que presenta un sistema de proporcionalidade máis ordinario. Erroneamente, as columnas e piares exipcios que teñen estrías reciben tamén este nome.

Columna co fuste de forma helicoidal.

Columna que está formada por dous fustes paralelos.

Columnas situadas nos ángulos dun edificio ou nos extremos dunha columnata.

Conxunto de tropas que desfilan con pouca fronte e moito fondo.

Agrupación de tropas constituídas por unidades de diversas armas e corpos.

Grupo de individuos encargados de cumprir un traballo político e militar no mesmo territorio do inimigo. O termo foi cuñado polo xeneral Mola no transcurso da Guerra Civil española (1936) para designar os partidarios do goberno de Burgos que vivían no campo republicano e que sumaban unha máis ás columnas que avanzaban sobre Madrid dende os catro puntos cardinais.