coordenada

Parámetros que determinan a posición dun astro na esfera celeste. Cómpren dous parámetros angulares para situar sobre esta esfera calquera astro; cada sistema de coordenadas determínase por un eixe fundamental e por un círculo máximo, chamado círculo fundamental, que vén dado pola intersección da esfera celeste cun plano perpendicular ao eixe fundamental. Unha das coordenadas mídese sobre o círculo fundamental, e a outra sobre o círculo máximo, coñecido como auxiliar, que pasa polo astro e polas interseccións da esfera celeste co eixe. Cando os arcos do círculo se miden no sentido contrario ao das agullas dun reloxo, o sentido de medida chámase directo, e retrógrado no caso contrario. Os sistemas de coordenadas celestes pódense clasificar en dous grupos. No primeiro, unha das coordenadas ou as dúas refírense a direccións ou planos que dependen do lugar de observación (sistemas locais). No outro grupo inclúense os sistemas de coordenadas que non teñen ningún elemento local, senón que todos os seus elementos se refiren unicamente á esfera celeste. Ao primeiro grupo pertencen os sistemas de coordenadas horizontais e de coordenadas horarias. No primeiro sistema, o círculo fundamental é a intersección da esfera celeste co plano horizontal do lugar, é dicir, o horizonte, mentres que o eixe fundamental é a vertical do lugar de observación (liña que segue a dirección da chumbada); o círculo auxiliar chámase círculo vertical, e os círculos menores paralelos ao horizonte reciben o nome de círculos horizontais. As coordenadas do astro son a altura h e o acimut a. A distancia angular entre o cénit e un astro recibe o nome de distancia cenital z ou coaltitude. No sistema de coordenadas horarias o círculo fundamental é o ecuador celeste, e o eixe fundamental é o eixe do mundo. Chámanse polo boreal e polo austral os puntos de intersección desta esfera co eixe. O círculo que pasa por un astro e polos polos é o círculo horario do astro; o círculo que pasa por un astro e é paralelo ao ecuador celeste é o círculo paralelo do astro. As coordenadas dun astro neste sistema chámanse ángulo horario H, e a declinación δ. A distancia angular entre o polo e un astro do seu hemisferio recibe o nome de distancia polar P. Ao segundo grupo pertencen os sistemas de coordenadas ecuatoriais, eclípticas e galácticas. No primeiro sistema, chamado tamén uranográfico, o eixe e o plano fundamental son os mesmos que no sistema de coordenadas horarias, e mantén a nomenclatura daquel caso. As coordenadas dun astro neste sistema chámanse ascensión recta α e declinación δ. No sistema de coordenadas eclípticas, o círculo fundamental é a eclíptica, mentres que o eixe fundamental é a recta perpendicular a este plano, que pasa polo centro da esfera celeste; e as coordenadas dun astro reciben os nomes respectivos de lonxitude e latitude celestes. Este sistema é moi útil para estudar a posición dos compoñentes do Sistema Solar, que teñen, a maioría deles, as súas traxectorias aparentes moi próximas á eclíptica. Finalmente, existe un sistema de coordenadas galácticas, no que o círculo fundamental é a intersección da esfera celeste co plano galáctico, ou ecuador galáctico, e o eixe fundamental é a recta perpendicular a este plano que pasa polos polos galácticos; as coordenadas son a lonxitude e a latitude galácticas.

Coordenadas, xeralmente non cartesianas, que, en número igual ao de graos de liberdade dun sistema mecánico, se escollen para simplificar a forma das súas ecuacións dinámicas. Definen a configuración do sistema, é dicir, son as coordenadas do espazo de configuración.

Parámetros que determinan a posición dun punto na superficie terrestre, segundo a lonxitude e a latitude. As liñas de referencia son dous círculos máximos: o Ecuador e un meridiano inicial, adoptado por convenio, que xeralmente é o que pasa polo observatorio de Greenwich, en Londres (Meridiano de Greenwich). Ata mediados do s XX foi práctica común que en cada un dos países se empregase un meridiano local (na cartografía española foi o de Madrid). Deste xeito, a lonxitude dun punto P da superficie terrestre, é a distancia angular (medida de 0° a 180°) dun arco paralelo ao Ecuador trazado dende ese punto ata o meridiano de referencia; así mesmo, a latitude é a distancia angular, medida seguindo un arco de meridiano (de 0° a 90°), que hai entre o punto P e o Ecuador. Nos novos sistemas, que teñen en conta o aplanamento da Terra, defínese a latitude como o ángulo entre a vertical á elipsoide terrestre trazada polo punto e o plano do Ecuador, e consérvase a definición de lonxitude. A posición xeográfica dun punto complétase ao especificar a altitude sobre o nivel do mar.