"To" (Contén)

Primeiro libro de lectura, composto por frases e períodos curtos, que se emprega para exercitar na lectura os principiantes. Usábase de modo xeneralizado nas escolas primarias e mantivo a súa presenza ata mediados do s XX. Os seus textos facían referencia ao libro de máximas morais, de Dionisio Catón, Distica Catonis (Dísticos de Catón). Con esta estrutura e sentido moralizante, aínda que con diversos contidos, empregouse ao longo da Idade Media e tivo unha parcial renovación, como consecuencia do humanismo, a partir do s XVI. Existen varios catóns editados en Galicia, o último deles en galego, escrito por Xosé R. Fernández-Oxea en 1936, aínda que non se publicou ata 1969 (Catón galego); este exemplar converteuse no primeiro libro de texto en galego para uso escolar.

Persoa moi severa ou austera.

Primeiro xornal editado en Galicia que saíu do prelo o 1 de maio de 1800 na cidade de Santiago de Compostela. Comparando a data de publicación de El Catón Compostelano coa dos primeiros periódicos españois, obsérvase o enorme baleiro no que estivo sumida a prensa galega durante unha boa parte do s XVIII. Este xornal, fundado por Francisco de Valle Inclán, nace nunha época na que era difícil sacar á luz “papeis públicos”, debido á censura previa que existía. De feito, os “autores de papeles periódicos” tiñan a obriga de presentalos asinados por si mesmos ao xuíz de imprenta, e este era o encargado de outorgar ou rexeitar a licenza de impresión se, previamente, o ditame do censor fora favorable. A aparición deste decano dos xornais galegos foi o decisivo punto de arranque para novas publicacións periódicas, pero non dunha maneira inmediata, xa que non volvería aparecer ningún outro no período que vai de 1800 a 1808. O tipo de periodismo que se fixo coa entrada das tropas napoleónicas...

Parte da óptica que estudia a reflexión da luz.

Arte de adiviñar por medio de espellos.

Recoñecemento do corpo humano con aparatos catóptricos.

Data da proclamación da Segunda República española, despois do éxito republicano das eleccións municipais do 12 de abril de 1931. En Madrid a xornada foi intensa en negociacións diplomáticas, que remataron coa marcha do rei. Tiñan como obxectivo evitar actitudes de resistencia e conseguir un cambio de poderes sen violencia. O comité republicano converteuse en goberno provisional e estivo presidido por Niceto Alcalá Zamora. Nas principais vilas galegas, o pobo manifestouse portando a bandeira republicana e tomando os concellos.

Data da festa nacional francesa. Instaurada en 1880 durante a Terceira República en memoria do día en que os cidadáns de París tomaron a Bastilla, feito que marcou o inicio da Revolución francesa.

Propostas de paz, anunciadas o 8 de xaneiro de 1918 polo presidente dos EE UU Woodrow Wilson perante o Congreso. Tiñan como obxectivo establecer as bases dunha paz xusta e duradeira despois da Primeira Guerra Mundial. Sinteticamente, os catorce puntos pedían: a renuncia á diplomacia secreta mediante a firma de convenios abertos entre os países, que debían acadarse publicamente; a liberdade de navegación fóra das augas territoriais; a supresión das barreiras comerciais internacionais e o establecemento dun réxime de igualdade nas relacións comerciais das nacións defensoras da paz; unha redución do armamento ao mínimo necesario para a seguridade interior de cada estado; a solución das reivindicacións coloniais atendendo tamén á poboación colonial; a evacuación por parte de Alemaña do territorio ruso con garantía de autonomía; a restauración de Bélxica; a evacuación de Francia e a devolución da Alsacia e Lorena; o reaxuste da fronteira italiana seguindo liñas de nacionalidade claramente recoñecibles;...

Cada unha das catorce partes nas que se divide unha unidade.

Que ocupa o número catorce nunha serie. OBS: Nesta acepción adquire valor de ordinal e, polo tanto, equivale a décimo cuarto.

Período que comprende o s XV. OBS: Adoita escribirse en maiúscula.

Cada unha das catrocentas partes nas que se divide unha unidade.

Christopher St John Sprigg.