"To" (Contén)

1. Terreo ou conxunto de terreos cercados sobre os que existe algunha prohibición, particularmente de caza ou pesca. A realización destas actividades adoita ter un réxime especial, xeralmente de carácter limitativo.

2. Terreo de monte cercado.

3. 1. Conxunto de propiedades comprendidas nunha superficie dun único dono.

   2. Circunscrición administrativa propia da organización territorial do Antigo Réxime que comprendía, polo xeral, unha única parroquia baixo a xurisdición dun mesmo señor ou señores, que representaban nel a autoridade rexia. Da súa administración encargábase un mordomo e do seu goberno un xuíz, nomeados polo señor responsable, que podía ser civil ou, na maior parte dos casos, eclesiástico. Esta institución de orixe medieval permaneceu vixente ata o segundo terzo do s XIX, cando se impuxo definitivamente o modelo municipalista establecido por vez primeira pola Constitución de 1812. Trala reforma administrativa do conde de Floridablanca, en 1785 había en Galicia un total de 155 coutos redondos (9 na provincia de Betanzos, 7 na Coruña, 48 en Lugo, 16 en Mondoñedo, 44 en Ourense, 20 en Santiago e 11 en Tui).

4. Terreo baixo a xurisdición dun señor, eclesiástico ou laico, que exerce as funcións características do poder público. Este espacio privilexiado queda constituído a partir das diversas Cartas de Couto, documento no que se especifican os lindes e privilexios delegados polo rei. Fisicamente, os límites dos coutos fixábanse con marcos de pedra de grandes dimensións, nos que se labraban diversas inscricións alusivas á xurisdición especial desas terras. En ocasións localizáronse nos documentos diversos casos nos que o rei, unha vez anuladas as concesións e privilexios dun couto, dá ordes para que estes marcos de pedra sexan derruídos, polo que desaparece o señorío.

PARROQUIA

Parroquia do concello de Taboada baixo a advocación de san Martiño.

1. Apelido de orixe toponímica que remite ao latín cuatu ‘lugar cercado’. Os topónimos homónimos designaron na súa orixe lugares acoutados, probablemente por pertenceren a un determinado mosteiro ou a un señorío laico. Xa se documenta no s XIII baixo forma latina: “Martinus Roderici de Cauto” (doc ano 1216 en P. Loscertales de García de Valdeavellano, Tumbos del monasterio de Sobrado de los Monjes, vol I, 1976, p 503); en romance atéstase no s XIV: “Johan Eanes do Couto” (doc ano 1300 en J. I. Fernández de Viana y Vieites, Colección diplomática del monasterio de Santa María de Ferreira de Pantón, 1994, p 43).

2. Liñaxe que leva como armas, en campo de goles, un castelo de pedra aclarado de sable e en punta, ondas de auga de azul e prata. Algunha variante trae, unha perna que sae do xefe, co seu pé, e por detrás dela, unha serpe erguida en actitude de trabar o pé.

GALICIA

Pintor e debuxante. Cultivou o retrato e a acuarela. Traballou como ilustrador en Galicia Moderna, Luz y Sombra e Bellas Artes.

ENTRADA LARGA

Demarcación territorial que abranguía os lugares de Rubiás e Santiago (que constitúen a actual parroquia de Rubiás dos Mixtos) e o de Meaus (na parroquia de Tosende), no val do río Salas (comarca da Limia). Tiña como principal peculiaridade unha certa autonomía con respecto a España e Portugal (estados que compartían a súa soberanía nominal), feito que lles concedía aos seus veciños diferentes privilexios como a decisión da súa propia nacionalidade, a exención de tributos e obrigas persoais (servicio de armas), liberdade de cultivos e de comercio nos dous reinos, dereito á posesión de armas sen necesidade de licencia, etc.
Particularidades administrativas e privilexios
O Couto Mixto gozaba dun réxime de amplo autogoberno, malia que os seus habitantes estaban sometidos no contencioso e no criminal á xurisdición dos xulgados de Montealegre e Xinzo de Limia, respectivamente e consonte á súa nacionalidade portuguesa ou española. Eclesiasticamente, pertencían á diocese...

GALICIA

Mestre e xornalista. Dirixiu o xornal La Crónica del Magisterio (1865), no que publicou uns “Estudios ortológicos o razonamientos sobre el arte de leer en alta voz”, e colaborou nas publicacións El Ferrocarril Gallego (1861-1862), El Progreso (1865), El Derecho (1870), El Anunciador (1890) e La Unión Republicana (1892). En 1880, durante a súa estadía en Madrid, dirixiu El Mercado, un periódico de carácter económico escrito en castelán, francés, italiano, inglés e alemán.

GALICIA

Guerrilleiro republicano. Serviu de enlace entre as diversas agrupacións e incorporouse ao grupo do Foucellas en 1944, con quen participou en numerosos enfrontamentos coas forzas de seguridade. Sobreviviu á caída da Vª Agrupación e á captura do Foucellas en 1952.

PERSOEIRO

Poeta. De ascendencia galega, escribiu en galego e portugués. Colaborou na revista de creación Távola Redonda. Publicou en galego Frauta lonxana (1964).

PERSOEIRO

Historiador. Viviu en Oriente a maior parte da súa vida. Foi nomeado cronista de Indias por Filipe II e continuou as obras de Jõao de Barros Décadas e Ásia.

GALICIA

Entallador. Baixo a dirección de Domingo Antonio de Andrade traballou na capela maior da catedral de Santiago de Compostela (1671-1672).

GALICIA

Avogado, escritor e xornalista liberal. Xuíz na Cañiza, Pontedeume, Lalín, Béjar e Pontevedra, foi presidente das xuntas revolucionarias pontevedresas dos anos 1843, 1846 e 1854. Colaborador dos periódicos pontevedreses Las Musas del Lérez (1842), La distracción (1852), El País (1857) e La Perseverancia (1859), foi ademais fundador e redactor dos semanarios El Ferrocarril Gallego (1853) e El Esquilón (1861), semanario satírico no que escribía baixo o pseudónimo de Frei Gustavo de la Fé. Foi o autor, xunto con Xosé López de la Vega, de Vida e viajes de los hermanos Bartolomé y Gonzalo Nodal e de numerosos escritos humorísticos publicados en El Cojo e El Cepo. Pouco antes da súa morte iniciou un Dicionario galaico portugués que non rematou.

PARROQUIA

Parroquia do concello da Cañiza baixo a advocación de san Bertomeu.

PERSOEIRO

Poeta brasileiro. Simbolista primeiro e vangardista despois, escribiu os poemarios Província (1933), Cancioneiro do Ausente (1943) e Entre Mar e Río (1952). Tamén publicou prosa.

IGREXAS

Igrexa parroquial situada en Taboada. No muro occidental conserva unha porta románica de finais do s XII abucinada e rematada por dúas arquivoltas de medio punto, que descansan sobre os muros e sen tímpano. A rosca maior ten a aresta moldurada en bocel e seguida dunha media cana; arredor aparece unha chambrana de tacos. Baixo os beirís hai algún canzorro de factura sinxela.

GALICIA

Emigrou a La Habana (1914) onde fundou a Sociedad Natural de Ortigueira (1928) e a Federación de las Sociedades Españolas de Cuba (1957), e presidiu a Sociedad Artístico-cultural Rosalía de Castro. En 1971 estableceuse en Miami onde fundou a Casa de los de Santa Marta de Ortigueira (1972).