"Cis" (Contén)

FILOSOFOS

Filósofo e militar. Tentou dúas expedicións (1805-1806) para liberar Venezuela, pero fracasou. En 1810 uniuse aos secesionistas venezolanos e conseguiu a adhesión dos plantadores de cacao. Xeneralísimo e ditador da Nova República (1812), pactou finalmente cos realistas, e os seus propios homes entregárono aos partidarios de Fernando VII. Morreu no cárcere.

PERSOEIRO

Escritor. Interesado polas cuestións lingüísticas, publicou Compendio de gramática gallega-castellana, con un vocabulario de nombres y verbos gallegos y su correspondencia castellana, precedidos de unos diálogos sobre diferentes materias. Un grandioso poema de 100 octavas titulado “La Creación y Redención”. Un extracto de fábulas de los mejores fabulistas así como algunas del autor (1864). Do seu estudo dedúcese a importancia do léxico que contén e o escaso valor da parte literaria. É tamén autor de “Apólogos” (1889), incluído na revista A Gaita Gallega.

1. Doutrina que sitúa a perfección na mística.

2. Calidade de místico.

PERSOEIRO

Escultor e entallador. Traballou nalgúns dos trazados realizados por Fernando de Casas e por Domingo de Andrade. Realizou o retablo e a custodia para a capela maior de San Fiz de Lovio (1727), en Santiago de Compostela, e os retablos laterais para a capela da orde Terceira de San Francisco de Santiago (1737). Na catedral de Santiago de Compostela traballou na capela da Virxe da Azucena, sobre planos de Fernando de Casas, e nas bóvedas da sala capitular, baixo as ordes de Lucas Caaveiro (1754).

GALICIA

Político e mestre. Foi conselleiro de Educación e Ciencia na embaixada de España en Portugal e fundador e presidente (1982-1990) do Centro Democrático e Social de Pontevedra, polo que foi elixido deputado ao Congreso de los Diputados (1986-1989). Foi director do Instituto Cervantes en Rio de Janeiro e ten publicados diversos artigos de crítica literaria sobre Torrente Ballester, Kafka ou Umberto Eco.

PERSOEIRO

Enxeñeiro militar. Traballou como enxeñeiro xefe en varias obras da Coruña, das que destaca o proxecto do acueduto, materializado polos arquitectos Fernando de Casas Novoa e Francisco de Velasco, e a proxección de varias fortificacións para a praza da Coruña, entre 1723 e 1729. En 1732 presentou unha memoria e os planos para a construción dun arsenal en Ferrol, que non se conservan.

PERSOEIRO

Impresor. Traballou nos obradoiros tipográficos da familia Fraiz en Santiago de Compostela entre 1809 e 1830, que herdou da súa tía. A primeira das obras coñecidas da súa casa titulouse Contestación a la carta de un patriota español (1809), do bispo Sanlúcar, sendo a última, La nueva Josefina (1830).

PERSOEIRO

Inventor. De ideas republicanas, foi redactor de El Republicano, e interveu nas revoltas de Barcelona de 1842 e 1843. Editou as revistas La madre de familia (1846), La Fraternidad (1847-1848) e El Padre de Familia (1849-1850). Desenvolveu un procedemento para a fabricación de papel engomado, un tranvía funicular e un velógrafo, pero destacou sobre todo como un dos precursores da navegación submarina. Ensaiou un proxecto de construción dunha nave submarina Ictinéo (1859 e 1864), pero a falta de recursos económicos impedíronlle perfeccionalo.

PERSOEIRO

Arquitecto. Discípulo de J. de Herrera, con quen colaborou ao comezo, pero de quen se diferenciou por unha maior liberdade construtiva. Por encargo do duque de Lerma, privado de Filipe III,   iniciou a urbanización da cidade de Lerma en 1604. Encargouse, con motivo do traslado da corte a Valladolid en 1600, do acondicionamento da residencia dos reis, a modificación da fachada e a cuberta da nave da igrexa de San Pablo, e a construción dunha tribuna no seu interior. Tamén construíu a igrexa do convento de San José de Ávila (1618).

PERSOEIRO

Escritor, escenógrafo e autor teatral. Coñecido como Francisco Nieva, estivo influído polo postismo e formou parte do grupo Cobra. Colaborou con Pier Paolo Pasolini e Adolfo Marsillach. A súa produción teatral, caracterizada pola síntese das influencias realistas e vangardistas, divídese en “Teatro Inicial”, “Reóperas”, “Teatro Furioso”, “Teatro de Farsa y Calamidad”, “Tres versiones libres”, “Teatro de Crónica y Estampa” e “Teatro en clave de Brevedad”. Destacan Pelo de tormenta (1961), La carroza de plomo candente (1976), Delirio del amor hostil (1978), Los baños de Argel (1979), El baile de los ardientes (1990) e a colección de doce obras curtas Centón de teatro (1996). Autor das novelas El viaje a Pantaélica (1994), Granada de las mil noches (1994), La llama vestida de negro (1995) e Los rabudos y otros cuentos (2000), foi elixido membro de la Real Academia Española de la Lengua en 1986. Recibiu o Premio Príncipe de Asturias de las Letras (1992), o Premio Nacional de Teatro (1980 e...

PERSOEIRO

Político hondureño. Presidente en 1827, foi presidente das Provincias Unidas de Centroamérica (1829, 1830 e 1835). A secesión de Guatemala (1839-1940) obrigouno a exiliarse. En 1842 volveu a Costa Rica, pero foi fusilado durante unha revolta.

PERSOEIRO

Físico inglés. Estudou na University of Cambridge e foi director do Cavendish Laboratory. Estudou a física das aliaxes metálicas, a estrutura atómica dos metais e os movementos dos electróns, e traballou na colisión de átomos e partículas alfa e cos semicondutores. Foi considerado o creador dunha escola de metalurxia física. En 1977 recibiu, xunto con P. W. Anderson e J. Van Vleck, o Premio Nobel de Física, polos seus traballos sobre as propiedades electro-magnéticas dos sólidos amorfos.

PERSOEIRO

Escultor, neto de Xácome de Moure. A súa obra, esencialmente manierista, marcou o tránsito entre o Renacemento e o Barroco. Instalado en Ourense, en 1594 ingresou como aprendiz no taller do escultor Alonso Martínez por un período de cinco anos, mais xa comezou a contratar obras en 1598. Do seu mestre adoptou o tratamento brando das teas, co emprego de pregaduras suaves que deixan apreciar a anatomía. Puido coñecer a través de Juan de Angés o Mozo o naturalismo da obra de Juan de Juni. A primeira obra documentada é a imaxe de San Roque (1598) da catedral de Ourense na que mostrou os trazos característicos da súa obra: o tratamento realista dos rostros e o canon estilizado. Dos moitos retablos que realizou consérvanse algunhas imaxes como as de San Pedro e San Paulo procedentes do retablo de San Xurxo de Acevedo (1601). Consérvase tamén o retablo de Santo Estevo de Vilar de Sandiás (1603) que responde a tipoloxía arquitectónica do s XVI: pedestal, dous...

PERSOEIRO

Mariño. Percorreu a costa americana e descubriu o arquipélago de Vava’u e varias illas de Oceanía. Foi secretario do vicerrei de México (1790-1793) e loitou contra os franceses e ingleses. Escribiu un Diario sobre a súa primeira viaxe pola costa americana onde recolleu datos sobre os pobos indíxenas e a flora da rexión. Tamén foi autor de Noticia de la navegación de la fragata “Princesa” al mando del alférez D. F. Mourelle desde Manila a San Blas por el Océano Pacífico en 1780 y 1781.

PERSOEIRO

Político e eclesiástico. Foi retor da Universidad de Salamanca (1787), deputado por Extremadura ás Cortes Generales (1810) e presidente da comisión encargada da elaboración da constitución nas Cortes de Cádiz. Defensor da liberdade de imprenta e da abolición da Inquisición, foi encarcerado por orde de Fernando VII (1815). Tras a sublevación de José del Riego (1820), foi liberado e elixido deputado (1822), pero coa restauración do absolutismo tivo que exiliarse en Portugal (1823), onde tamén foi perseguido polas súas ideas liberais.