"Rus" (Contén)

Carbonato de chumbo isomorfo da aragonita, de fórmula PbCO3. Cristaliza no sistema rómbico e é de cor branca, incoloro ou escuro. Ten dureza 3-3,5 e peso específico 6,5. Emprégase para a obtención de chumbo.

Xénero de fungos que presentan cogomelos cun sombreiro que pode acadar os 7 cm de diámetro, de cor acastañada e superficie seca, co himenio formado por tubos rematados en poros de cor alaranxada e cun pé de cor amarela que pode acadar os 8 cm de alto. En Galicia, está presente, baixo das árbores caducifolias, a especie C. piperatus, de carne moi picante e indixesta, que recibe o nome de andoa picante.

Xénero de réptiles da orde dos coristoderios. Presenta un corpo longo e estreito de ata 1,5 m de lonxitude, con patas curtas, cola longa e longas mandíbulas con numerosísimos dentes finos e de pequeno tamaño. Foi unha especie acuática e piscívora que habitou nos ríos e lagoas das actuais Europa e Norteamérica dende finais do Cretáceo ata principios do Terciario.

Xénero de réptiles da suborde dos proterosuquios de ata 2 m de lonxitude. Presenta un corpo alongado e as patas pequenas e fortes de cinco dedos, dispostas en ángulo respecto ao corpo. Pasaban a maior parte do tempo nos ríos onde se alimentaban principalmente de peixes. Propios de principios do Triásico, os xacementos máis importantes están en Sudáfrica e China.

Xénero de dinosauros da familia dos ceratópsidos, de ata 5,2 m de lonxitude, propios de finais do Cretáceo. Na fronte presentaban un par de grandes cornos revirados cara a arriba, outro máis pequeno no fociño e unha gran gola ósea dende a parte posterior do cranio que cubría o pescozo e a parte superior dos ombreiros. Os principais xacementos localízanse no N de América.

Xénero de algas vermellas de talo palmeado, con máis de 10 mm de largo na base da ramificación, que acada os 15 cm de lonxitude. Ten consistencia xelatinosa e cor vermella escura con certa iridiscencia. A especie C. cripus está presente no litoral inferior e no infralitoral da costa atlántica. Emprégase na industria farmacéutica e alimentaria.

(Xerusalén s IV) Bispo de Xerusalén e mártir baixo Xuliano o Apóstata. Na iconografía represéntase con mitra e báculo de bispo, e leva como atributo a santa Cruz do Gólgota.

(Xerusalén 315? - 386?) Bispo de Xerusalén (350) e doutor da Igrexa. Combateu o arianismo. Logo de ser nomeado bispo, foi deposto por un concilio de corenta bispos e sufriu tres exilios (357, 360 e 367); ata o ano 378 non recuperou a súa sé. Asistiu ao Concilio de Constantinopla (381) e defendeu a fe de Nicea. Compuxo unhas Catequeses, que se presentaron nun dobre libro; o primeiro recolle 18 homilías coresmais destinadas aos candidatos ao bautismo e o segundo 5 homilías para os novos bautizados. A súa festa celébrase o 18 de marzo

Nome xenérico duns virus de ADN do grupo dos herpes virus. Causan infeccións, en xeral frecuentes e asintomáticas. En individuos coas defensas diminuídas poden ser graves e xeneralizadas.

Xénero de árbores orixinarias do sueste asiático. A súa importancia económica radica nos froitos, ricos en vitamina C e ácido cítrico. Entre as 12 especies que comprende o xénero están a laranxeira, o limoeiro, o mandarineiro e o pomelo.

Xénero de fungos que presentan cogomelos que antes de madurecer aparecen como unha masa globosa parda clara, de ata 10 cm de diámetro, da que ao rachar xorde o peridio; esta estrutura de textura esponxosa e de cor vermella contén ou sostén a gleba de cor verdosa e fedorenta á que acoden diversos dípteros que, á vez que se alimentan, facilitan a dispersión das esporas que se atopan nesta masa fértil. Son propios de solos ricos en materia orgánica e non son comestibles. En Galicia están presentes as especies C. ruber, que presenta un receptáculo en forma de rede, e C. archeri, que produce ata oito proliferacións e que, orixinaria de Oceanía, chegou a Europa co material militar da Segunda Guerra Mundial.

Xénero de réptiles mariños da familia dos henodóntidos, que existiron a finais do Pérmico, de ata 60 cm de lonxitude e de pescozo longo. Alimentábanse na beiramar e desprazábanse con movementos ondulantes da parte posterior do corpo. Os xacementos máis importantes están en Madagascar.

Xénero de dinosauros da familia dos celúridos, de ata 2 m de lonxitude e cunha cabeza menor aos 20 cm de longo. As patas traseiras, coas que corrían velozmente, eran longas, e as dianteiras contaban con tres dedos con garras, coas que capturaban réptiles e pequenos mamíferos. Viviron a finais do Xurásico e os principais xacementos están en América do Norte.

Entremés escrito polo Padre Sarmiento ao regreso dunha viaxe polo Reino de Galicia no ano 1745, co obxectivo de contextualizar nunha estrutura literaria o material lingüístico que recollera na mencionada viaxe. Aínda que é un texto inacabado que non publicou en vida, constitúe a única obra de creación na que Sarmiento emprega a lingua galega. O manuscrito do que parten os editores é unha copia de 1789, conservada na Biblioteca Nacional de Madrid, titulada Colección de voces y frases gallegas en coplas y un glosario de dichas voces. Composta por 1.201 coplas, a carta que a precede permite fixar a súa elaboración entre 1745 e 1751. Existe outro manuscrito no Museo de Pontevedra con 107 coplas máis, se ben os estudiosos cuestionaron a atribución das mesmas a Sarmiento ao basearse en argumentos lingüísticos. O tema da peza xurdiu do pasamento de Filipe V, primeiro rei borbón español, e da coroación do seu fillo Fernando VI; o autor elaborou un cadro de costumes no que labregos de Pontevedra...

Filólogo. Membro do Seminario de Estudos Galegos. Colaborou na sección de filoloxía, creada en 1923, e participou nos labores de investigación e difusión de diversos traballos que abranguían os campos da lexicoloxía e da lexicografía, da fonética e da ortografía. Foi coautor, xunto con Filgueira Valverde, Tobío Fernandes e Magariños Ne-greira, do Vocabulario popular galego-castelán (1926), que remata na voz trevo, e publicado inicialmente por entregas. No ámbito da ortografía, participou na unificación das normas ortográficas do galego, aprobadas pola Xunta Xeral en 1933.

irus que ten como material xenético moléculas de ARN dunha soa cadea e no que os virións, de 80 a 130 nm de diámetro, presentan unha envoltura externa lipídica e unha serie de expansións polipeptídicas que lles dan un aspecto coroado. Pertencen a este grupo os virus que orixinan o arrefriado común.