"Fer" (Contén)

PERSOEIRO

Rei de Castela (1217-1252) e de Galicia e León (1230-1252), fillo de Afonso IX de León e de Berenguela I de Castela. Trala morte de Enrique I de Castela (1217), recibiu da súa nai os dereitos ao trono. Á morte de Afonso IX, iniciou a conquista dos reinos de Galicia e León, que recaeran nas infantas Sancha e Dulce. Contou co apoio da nobreza e da Igrexa leonesa e co rexeitamento de Galicia. Os enfrontamentos culminaron nas negociacións de Valença do Minho, polas que as infantas cederon os seus dereitos sobre Galicia e León a cambio dunha pensión anual. Coa unificación en 1230 na súa persoa das coroas de Galicia, León e Castela, produciuse a unión real destes tres reinos e a aparición en Galicia e León da figura do adiantado maior como representante do monarca. Desde 1231 desenvolveu unha serie de campañas contra os musulmáns que permitiron a conquista de Úbeda (1233), Córdoba (1236), Jaén (1246) e Sevilla (1248), e converteu en vasalos os reinos de Murcia e Granada. Iniciou a repoboación...

PERSOEIRO

Rei de Castela e León (1295-1312), fillo de Sancho IV e María de Molina. Trala morte do seu pai (1295), herdou o trono, aínda que non reinou ata 1301, cando foi declarado maior de idade. Durante o goberno da súa nai, a nobreza galega, asturiana e leonesa organizaron varias conspiracións fallidas nas que chegaron a coroar o infante Xoán de Tarifa como rei de Galicia, Asturias e León (1296) e que supuxeron a perda para Galicia das súas cortes e da súa representación nas cortes castelás. Asinou a sentenza arbitral de Torrellas, na que se fixaron os límites co Reino de Aragón, e o Tratado de Alcalá de Henares (1309), polo que os reinos de Portugal, Aragón e Castela estableceron un plan conxunto para acabar co Reino de Granada, que culminou coa toma de Xibraltar.

PERSOEIRO

Rei de España (1746-1759), terceiro fillo de Filipe V e da súa primeira muller, María Luísa Gabriela de Savoia. Recoñecido como príncipe de Asturias en 1724, accedeu ao trono trala morte do seu pai (1746). Dominado pola súa muller, Bárbara de Bragança, rodeouse dun equipo de ministros reformistas, integrado polo marqués de la Ensenada, José de Carvajal e o xesuíta Francisco Rávago. No plano internacional promoveu unha política pacifista con Francia e o Reino Unido. Asinou coa Santa Sé o Concordato de 1753, no que se atribuía ao rei o padroado da Igrexa, e con Portugal o Tratado de Madrid (1750), polo que os portugueses cedían o N do Río de la Plata a cambio dos territorios das reducións xesuíticas dos indios guaranís, o que acabou provocando a Guerra Guaranítica (1754-1756). No interior, seguindo os preceptos da Ilustración, favoreceu o comercio internacional, a creación dunha rede viaria e o desenvolvemento da construción naval, que en Galicia se plasmou coa reapertura do correo marítimo...

PERSOEIRO

Rei de España (1808; 1814-1833), fillo de Carlos IV e de María Luísa de Parma. Durante o reinado do seu pai dirixiu a oposición ao ministro Godoy e liderou a revolta coñecida como Motín de Aranjuez que provocou a destitución de Godoy e a abdicación de Carlos IV no seu favor (1808). Coa arbitraxe entre pai e fillo promovida por Napoleón e convocados en Baiona, devolveu a coroa a Carlos IV, que á súa vez lla entregou a Napoleón Bonaparte (abdicacións de Baiona). Foi enviado ao castelo de Valençay, desde onde seguiu o desenvolvemento da guerra contra Napoleón. Rematada esta, volveu a España (marzo de 1814), e desde València e co apoio dos asinantes do Manifesto dos Persas, promulgou o decreto que invalidaba toda a obra constitucional das Cortes de Cádiz. Non obstante, os primeiros anos do seu reinado estiveron salpicados por diversas revoltas, encamiñadas a resucitar a Constitución de 1812, e pola insurrección das colonias...

PERSOEIRO

Poeta portugués. Activo durante o s XV, só se coñece unha cantiga da súa autoría, “Do Port and e vou mudar”, copiada no Cancioneiro da Biblioteca Vaticana co número 387; no lugar correspondente do Cancioneiro da Biblioteca Nacional, a composición non foi recollida, pero aparece, en cambio, o número 803 coa apostila colocciana “deest”. Trátese dun texto introducido tardiamente nos apógrafos italianos aproveitando o espazo en branco presente no seu antecedente.

PERSOEIRO

Trobador galego. Orixinario da comarca do Ferrol, pertencía á familia nobre dos Esquio. As súas composicións revelan certa vinculación coas vilas de Santiago e de Lugo, e posiblemente estivo en contacto coa corte de don Denís e coa corte señorial dos Traba. Aínda que un sector da crítica o ten identificado con Fernan do Lago, investigacións máis recentes negan estan posibilidade. Activo entre finais do s XIII e inicios do XIV, o seu cancioneiro componse de dúas cantigas de amor, catro de amigo e tres de escarnio, das que unha (“Dis[e] hum infante anta sa companha”) non está exenta de problemas de autoría; na cantiga de escarnio “A vós, dona abadessa” introduce o seu nome.

PERSOEIRO

Poeta do Cancioneiro Geral (ss XV-XVI) de Garcia de Resende e irmán de Diogo Brandão. Tamén coñecido como Fernão Brandão Pereira, traballou na corte portuguesa ao servizo da Raíña Isabel, primeiro, e do infante Fernando, despois. Escribiu varias composicións en portugués e castelán, e axudou ao seu cuñado Francisco de Pina a concluír a Crónica de D. Manuel, que o seu sogro, Rui de Pina, deixara incompleta.

PERSOEIRO

Cronista oficial da corte portuguesa durante os reinados de Xoán I e Duarte, e a rexencia do infante Pedro. Ocupou o cargo de garda das escrituras da Torre do Tombo (1418-1454). Escribiu tres crónicas: Crónica de El-Rei D. Pedro, Crónica de El-Rei D. Fernando e Crónica de El-Rei D. João (1644). Dividiu esta última en dúas partes: na primeira narra os acontecementos ocorridos desde a morte de Fernando I (1383) ata a proclamación de Xoán I como rei (1385) e a segunda trata os feitos acontecidos durante o seu reinado (1385-1433) ata a paz con Castela (1411); a terceira parte sería completada por Gomes Eanes de Zurara. Para a elaboración desta crónica valeuse de obras narrativas portuguesas e castelás, sobre todo, que analizou con rigorosidade para acadar unha maior verosimilitude. Fronte aos outros cronistas medievais, non se limitou a compilar, senón que someteu todas as fontes documentais tradicionais a unha revisión metódica e crítica para ofrecer unha visión...

PERSOEIRO

Matemático, astrónomo e médico. En 1547 acadou o posto de médico de cámara de Enrique II. Introduciu diferentes termos en fisioloxía e patoloxía e determinou a apendicite e o peristaltismo (1542). Fixo a primeira descrición da endocardite e, á parte dos seus tratados de matemáticas e astronomía, estableceu un novo criterio en medicina tomando como base a medicina de Galeno e a medieval. A súa obra Universa Medicina (1554) é a primeira referencia, clara e específica, sobre a metodoloxía anatómica.

1. Relativo ou pertencente á fera ou ás feras.

2. 1. Aplícase aos animais salvaxes, especialmente os que teñen capacidade para causar dano ao home ou ao seu gando.

   2. Aplícase a calquera animal que presenta as mesmas características ca as feras.

3. Que ou quen ten un carácter moi violento e cruel.

4. Aplícase á discusión, loita ou combate nos que os contendentes poñen moito empeño, furia e paixón.

5. Que ten un sabor áspero e amargo.

6. Aplícase ao animal que ensina os dentes.

7. Cheiro característico que desprenden algúns animais do monte ou salvaxes.

1. Material que se emprega para traballar a fricción nos discos de embrague e nos freos. Está constituído principalmente por amianto e por fíos metálicos de cobre, latón ou outra aliaxe.

2. Peza coa que se recobren as zapatas dos freos.