diálogo

Método filosófico empregado para coñecer a verdade que pon de manifesto unha maneira de pensar non dogmática. Propio do pensamento dialéctico, foi o método filosófico por excelencia entre os gregos; Sócrates foi o seu máximo representante, malia que Platón o continuou e o converteu nunha nova forma literaria.

Obra literaria, xeralmente eran textos satíricos de carácter popular xurdidos a principios do s XIX, moitos deles anónimos, que reproducen unha conversa entre varios interlocutores que opinan sobre determinados temas de actualidade (o enfrontamento entre absolutistas e liberais, a Guerra da Independencia española, o proceso revolucionario que deu lugar á Constitución de 1812) ou sobre os abusos dos poderosos, a corrupción, a Inquisición ou os privilexios do clero. Os autores eran individuos instruídos, educados no racionalismo ilustrado e os máis deles profesaban ideas liberais. En Galicia foi un dos xéneros máis cultivados a principios do s XIX.No tocante á lingua, alternan a miúdo o castelán como rexistro culto e o galego como fala rústica ou popular, marcada polos dialectalismos da zona na que se ambienta. Apareceron en xornais ou como follas soltas fundamentalmente durante os períodos constitucionais de 1812-1814, 1820-1823 e de 1836 ata mediados de século. A primeira mostra deste tipo de literatura foi Proezas de Galicia (explicadas bajo la conversación rústica de los dos compadres Chinto y Mingote) (1810), de Xosé Fernández Neira, con consignas para animar á loita contra os franceses. Posteriormente, apareceron Os rogos dun galego establecido en Londres dedicados aos seus paisanos para abarirlles os ollos sobre certas iñorancias e o demais que verá o curioso lector (1813), Conversación entre los compadres Bértolo y Mingote (1813), asinada polas iniciais R. F., referido ás recentes eleccións para deputados a Cortes; Conversa no adro (1813), de F. R. A., de temática anticlerical; a anónima Tertulia en la Quintana ou Diálogo entre Andruco, Xacobe e Alberte el día de Corpus; Sigue la tertulia en la Quintana, ao segundo diálogo entre los consabidos Andrúco, Xâcobe é Alberte; Diálogo entre Domingos e Farruco, sobre administrasón de xusticia da súa aldea, estas dúas atribuídas a Manuel Acuña e Malvar; e Diálogo entre dos labradores gallegos afligidos, y un abogado instruido, despreocupado y compasivo (1823), de Pedro Boado Sánchez, en que os labregos falan en galego e o avogado en castelán. A terceira reimplantación da Constitución en 1836 abriu unha nova etapa de liberdade de expresión. Os diálogos conservados tratan dos acontecementos políticos máis importantes do momento, como a Guerra Carlista, a rexencia de María Cristina, a exclaustración dos frades, a expulsión dos xesuítas, o comezo da desamortización e outros problemas especificamente galegos. Publicáronse o anónimo Comunicado. Diálogo entre Gorecho e Mingos (1836); a primeira e segunda Tertulia de Picaños (1836) e as tres entregas de Diálogo en la Alameda de Santiago (1836), atribuídos a Vicente Turnes del Río Maldonado. A primeira Tertulia de Picaños critica a corrupción dos funcionarios e recolle os enfrontamentos entre Santiago e A Coruña pola concesión da audiencia xudicial; a segunda parte, Sigue la tertulia de Picaños. Asistentes a ella, los consabidos Vilas, Farruco, Pepe, Andruco, Catuxa, y un abad recién llegado, introduce un crego como defensor do tradicionalismo. No tocante aos Diálogos, o primeiro perdeuse e o segundo (Diálogo 2º en la Alameda de Santiago entre los mismos Cristobo, Farruco, Bartolo, Freitoso, y un cura errante que toma parte en la conversación) e o terceiro (Diálogo 3º en la Alameda de Santiago entre los mismos Cristobo, Farruco, Bartolo, Freitoso, y el cura consabido), introducen de novo un crego, pero esta vez liberal e proconstitucional, que apoia a creación dunha publicación para educar o pobo. Ademais, destacan Tertulia dos Concheiros. Diálogo entre Pascual, Basilio, Alberte y un cura, reprodución dun texto de 1836; A parola de Cacheiras ou Parola que houbo entre Goriño Antelo, Farruco Allende e Antón Terelo a tarde de cuarta feira da outra semana na taberna de Cacheiras, relatada ao pé da letra por un urbano que a oéu agachado tras dunha pipa; o que viña de camiño (1836?); Coloquio na pontella da Chaínza. Encuentro y Coloquio/Que tuveron na pontella da chaínza, cercana á vila de Noya Gurumete, Pedro de Atanasio, e Pepe Alonso, o día 13 de Noviembre de 1836 en que se nombróu naquela Vila o Auntamento Constitusional (1837), sobre eleccións locais. O Pleiteante. Relación que un litigante chamado Farruco, fai ao cura da sua Parroquia, do que lle sucedeu no Tribunal da Cruña ao ano de mil oito centos trinta é sete (1837), no que un labrego refire ao cura o que lle aconteceu nun tribunal da Coruña. Na década seguinte déronse ao prelo Diálogo entre Minguiños e Farruco, labradores y vecinos de sus respecivos lugares y parroquias en el día que se refiere (1842), Diálogos entre Silvestre Cajaraville e Domingo Magariños (1845) e Diego e Cristobo (1851), de Vicente Turnes del Río. Posteriormente, esta fórmula de diálogo utilizouna Valentín Lamas Carvajal no Catecismo do labrego (1889).

Conversa entre dous ou máis personaxes, oposto ao monólogo. Tradicionalmente, o diálogo considérase un dos trazos diferenciadores e distintivos da literatura dramática, en tanto que a acción se presenta a si mesma por medio do intercambio verbal, e non se narra, aínda que pode haber un narrador que sempre dialoga co público, cos actores ou cos personaxes. As súas orixes hai que buscalas no teatro grego a partir do momento en que un personaxe, o protagonista, se separa do coro, momento en que tamén cobra especial relevancia o concepto de personaxe, en tanto que persoa diferenciada fronte á comunidade, representada polo coro.

Composición vogal dos ss XVI e XVII na que alternan dúas voces, que poden presentar a forma de diálogo.